علی لاریجانی نماینده مقام معظم رهبری در شورای عالی امنیت ملی و دبیر سابق این شورا معتقد است وی اولین کسی است که در بحث هستهای با روسیه و چین و اروپا کار کرده است. لاریجانی که اندکی پس از روی کار آمدن دولت نهم جانشین حسن روحانی دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی شد و رویکرد جدیدی را در خصوص پرونده هستهای ایران در پیش گرفت که موافقان و منتقدانی داشته است.
لاریجانی در گفتوگویی مفصل که با خبرگزاری ایسنا داشته است در پاسخ به این سوال که چرا وی راهکار نهایی حل بحران پرونده هستهای را مذاکره سیاسی میداند٬ گفت: «بحث هستهای از جنس کارهایی نیست که افراد در تخیلشان در آن به مشربی برسند این مسئله دارای سه وجه فنی٬ حقوقی٬ بینالمللی و سیاسی است که وجه فنیاش این بوده است که سازمان انرژی اتمی در چارچوبی کار را دنبال کند و ما را از جایی به جایی دیگر در این فناوری برساند. وجه حقوقی و بینالمللیاش این است که فراز و فرودها و فعل و انفعالاتی که در آژانس بینالمللی انرژی اتمی روی این مسئله (تصمیمات شورای حکام و شورای امنیت) صورت گرفته است٬ مورد نظر قرار گیرد و وجه سیاسی شامل مجموعه اقدامات دیپلماتیکی است که میخواهد در چارچوب منافع ملیمان این موضوع به طوری که ما دانش هستهای داشته باشیم٬ اما هزینه زیادی نپردازیم به سرانجام برسد.»
چگونگی شکلگیری طرح اقدام
لاریجانی در بخش دیگری از سخنان خود در خصوص چگونگی شکلگیری طرح اقدام در آژانس با اشاره به اینکه طرح اقدام تاکتیکی مختص زمان خاص خود بود گفت: «در مذاکرات ایران با خاویر سولانا٬ نماینده کشورهای 1+5، در آنکارا٬ لیسبون و مادرید راهکارهایی که میتوانست در آن مقطع برای حل مسئله مورد توجه قرار گیرد بررسی شد. طرفین پیشنهادهایی را مطرح میکردند و در نهایت٬ پیشنهاد طرح اقدام را مطرح کردیم.»
دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی با بیان اینکه گفتوگوهایمان در متن قبلی مذاکرات نقاط عمیقی نداشت به ذکر این مثال پرداخت که «این مذاکرات مثل چاهی میماند که آب در داخل آن خیلی کم جمع شده است» از این رو متن مدالیته را در مذاکرات به سولانا پیشنهاد کردیم؛ هر چند که تبیین واژه مدالیته برای وی کمی وقت برد.
وی همچنین اظهار داشت: «براساس متن مدالیته با محمد البرادعی گفتوگو کردم و چارچوب کار با وی نیز مشخص شد.»
لاریجانی در خصوص نحوه شکلگیری مدالیته تصریح کرد: «مشکلی که قبلا در کار با آژانس داشتیم این بود که آژانس اقداماتی را در حل مسائل با ما آغاز میکرد٬ اما از هر موضوع جسته و گریخته استفاده میکرد و آخرش هم معلوم نمیشد کدامیک از موضوعات حل شده است یا اینکه معلوم نبود آنها در کجا قرار دارند و ما در کجا. از این رو ابتدا موضوعات مورد سوال را مشخص کردیم و سپس تعیین کردیم آژانس سوالاتش را به ما بدهد تا ما به آنها پاسخ دهیم و اگر خواستند حتی کتبی هم پاسخ میدهیم٬ بعد از ارائه پاسخها آنها پاسخها را مطالعه میکنند و اگر سوالی باقی مانده بود در مذاکرات رودررو آن موضوع را بررسی میکنیم و بعد هم که سوالات تمام شد و آژانس قانع شد، باید به طور رسمی به ما بگویند که این بحث تمام شده است.»
نماینده مقام معظم رهبری در شورای عالی امنیت ملی در بخش دیگری از سخنان خود به توضیح دلیل این مسئله پرداخت که چرا در متن مذاکراتش با خاویر سولانا راهحل حقوقی را دنبال کرده است. لاریجانی گفت: «کل ماجرای هستهای مخلوطی از مباحث مربوط به فعالیتهای هستهای گذشته٬ حال و آینده ایران است که غربیها این سه بخش را دائما به یکدیگر مربوط میکردند٬ از این رو ما این سه بخش را از یکدیگر جدا کردیم. حرف آنها مربوط به گذشته این است که ما پنج٬ شش مسئله داریم که حل نشده است؛ پاسخ به این مسائل در چارچوب مدالیته طراحی و به یک سند تبدیل شد. دیگری مربوط به مسائل حال است که آنها مدعیاند باید اطمینان حاصل کنند فعالیتهای هستهای ایران زیر نظر آژانس است که لوازم این کار نیز فراهم است و میماند آینده.»
وی در خصوص اینکه تفکیک مسائل مربوط به گذشته٬ حال و آینده چگونه و توسط چه کسی یا دستگاهی شکل گرفت؟ گفت: «در مذاکرات اولیه برلین در هشت ساعت مذاکره با سولانا این مسئله در ذهن من کاملا شکل گرفت که مسائل مربوط به گذشته٬ حال و آینده باید از یکدیگر تفکیک شوند٬ البته مجموع مذاکرات و ملاقاتهایی که با وزرای خارجه کشورهای مختلف در نیویورک (نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل) داشتم٬ شاخکهای ذهنی من را تیز کرده بود که آنها از تئوری «درهمبافی» در صحنه سیاسی در بحث هستهای ایران استفاده میکنند و باید به نوعی صحنه سیاسیمان را شفاف کنیم، هر چند این روند قدری کار میبرد؛ چرا که غربیها باید کمی دست و پا میزدند و حرفهایشان را میزدند تا در چارچوب آنچه مورد توجه ما بود، قرار میگرفتند. در مذاکرات برلین من این مسئله را احساس کردم که منشاء نزاع آنها با ما کجاست و واقعا دردشان چیست».
لاریجانی در ادامه سخنان خود با دفاع از تصمیم مجلس شورای اسلامی مبنی بر تجدیدنظر در روابط با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در واکنش به قطعنامه 1737 شورای امنیت٬ گفت: «آنها باید میفهمیدند که فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران و دستاوردهایی که در این زمینه به دست آمده است٬ ارزان نیست. ایران یک زمانی با گشادهدستی در دولت قبلی اعلام کرد «تعلیق» را میپذیرد یا «پروتکل الحاقی» را داوطلبانه اجرا میکند به شرط آنکه آنها هم اقدامات متقابل را انجام دهند٬ ایران این کارها را انجام داد، ولی آنها هیچ. از این رو باید به نقطه اولیه باز میگشتیم که معتقدم اقدام دقیقی بوده است.»
مذاکرات کلی بدون نظر مقام رهبری انجام نمیشود
لاریجانی در خصوص نظر مقام معظم رهبری روی پیشنهاد حل و فصل مسائل باقی مانده با آژانس٬ گفت: «این گونه مذاکرات کلی کشور که در چارچوب ضوابط٬ استراتژی مهم کشور محسوب میشود٬ بدون نظر ایشان صورت نمیگیرد. از سویی بنده نماینده ایشان در شورای عالی امنیت ملی هستم و خیلی مقید بودم که حتما این مسائل را با ایشان طرح کنم و در بسیاری از موارد ایشان نظراتی داشتند که میتوانست طرحی را تغییر دهد. همچنین در این روند بارها به راهنماییهای ایشان بر میخوردیم که بحث را پختهتر و تسهیل میکرد یا افق کار را بسط میداد٬ از این رو در رفت و آمد با مقام معظم رهبری بودیم. ایشان در لایه کلان تصمیمگیری میکردند و مباحث خرد به عهده ما بود.»
مدالیته موفق بوده است
علی لاریجانی در ادامه با بیان اینکه امروز در حالی که به پایان کار مدالیته نزدیک میشویم این طرح موفق بوده است٬ گفت: «مسائل گذشته حل شده و مسائل حال در حال اتمام است و در واقع فرش قرمز نقزدن آنها (غرب) زیرپایشان کشیده شده است٬ در مقابل چه چیزی به آنها دادیم؟ چند دسترسی٬ مصاحبه با چند نفر و ارائه اطلاعات و از مسئله عبور کردیم٬ اما تعهد حقوقی (در چارچوب پروتکلالحاقی) نداشتیم.»
امیدوارم آژانس بازیگوشی سیاسی نکند
مسئول سابق پرونده ایران در ادامه گفتوگویش در خصوص ابهاماتی که مدیرکل آژانس همواره در گزارشهایش مطرح میکند و احتمال مطرح شدن آنها در گزارش ماه مارس و متعاقبا کیفیت روابط ایران و آژانس گفت: «قاعدتا آژانس باید بعد از طی پروسه مدالیته٬ قضاوت شما را داشته باشد٬ البته اگر بازیگوشی سیاسی نکند و یک جانبهگرایی آمریکا به آژانس تسری نیابد٬ منطقی است که مسیر فوق از سوی آژانس طی شود. آژانس همیشه در بخشهایی از گزارشهایش ابهاماتی را باقی گذاشته است که برای تاریخ آژانس بد است. وقتی یک مسئله حل میشود کنارش دو چیز دیگر میکارد که اگر کسی خواست دستاویز قرار دهد و جای چنگ زدن داشته باشد.»
تعجب از تعجیل 1+5 در صدور پیشنویس قطعنامه
نماینده مقام معظم رهبری در شورای عالی امنیت ملی کشورمان با اشاره به اقدام کشورهای 1+5 در تهیه و انتشار پیشنویس قطعنامه سوم علیه ایران تصریح کرد: «از تعجیل کشورهای 1+5 در صدور پیشنویس قطعنامه متحیرم. همچنین٬ موضعگیری آقای البرادعی احساس میکنم که او هم فهمیده است کار آنها قدری غیرطبیعی است؛ چرا که ما داریم با آژانس همکاری میکنیم و یک مرتبه جلسه میگذارند و پیشنویس قطعنامه صادر میکنند٬ این اقدام چیزی نیست که قبلا مورد بحث بود، این اقدام نه چیزی است که قبلا مورد بحث بود و نه امری منطقی٬ اما میشود حدس زد که به چه دلیل است.»
فهم مشترک میان ایران و 1+5
لاریجانی تاکید کرد: «معتقدم میشود در یک متن مذاکراتی دقیق بعد از پایان اجرای مدالیته به شرایطی برسیم که دانش هستهایمان حیات داشته باشد و ضمن مناسباتمان با کشورهای مختلف وضع متعادلی پیدا کند٬ این به نفع هر دو طرف است.»
وی با اشاره به فضای حاکم میان کشورهای 1+5 گفت: «آنها فعلا دیپلماسی خاص خود را در پیش گرفتهاند و در مقابل ایران هم دیپلماسی خاص خود را. در حالی که معتقدم این دو دیپلماسی میتوانند در جایی به فهم مشترک برسند.»
دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی در خصوص احتمال تصویب قطعنامه دیگر علیه ایران٬ اظهار داشت: «با بحثهایی که اخیرا میبینیم در صحنه بینالملل مطرح شده است احساس میکنم 1+5 دندان را برای صدور قطعنامهای دیگر نشان داد. خب٬ ما هم آن را دیدیم٬ اما اگر بیشتر از این فشار دهند٬ مسیر پرتحرک به وجود آمده را ناقص میکنند.»
محکم بودن لزوما انقلابی بودن نیست
لاریجانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه در برخی از مواقع صدور قطعنامه علیه ایران اصلا دلیل اتمی نداشته است٬ گفت: در زمان جنگ 33 روزه لبنان٬ آنها گفتند بر اساس کل مسائل منطقهای باید علیه ایران قطعنامه دهیم یا در جایی میخواستند به ما دندان نشان دهند که ایران از مواضعش پس بزند.»
لاریجانی همچنین گفت: «اگر آنها قطعنامهها را صادر کردند ما هم در مقابل محکم برخورد کردیم٬ البته محکم بودن لزوما انقلابی بودن نیست؛ انقلابی بودن یعنی عاقلانه دنبال منافع ملی رفتن. شما اگر تند حرف زدید٬ اما منافع ملی را از دست دادید٬ یعنی از کیسه منافع ملی دارید میبخشید تا اضطراب روانی خود را آرام کنید. در صحنه سیاسی باید سنجیده برخورد کرد؛ البته جاهای گزیدن آنها کم نیست٬ اما اگر آنها نسبت به ایران سرسختی کنند٬ راههای مختلف گزیدن در ذهنم وجود دارد٬ اگر آنها بخواهند آزار دهند٬ جای آزار دادن آنها در همین پرونده هستهای وجود دارد٬ اما این منطق را توصیه نمیکنیم، از اول آنکه مذاکره میکردیم دنبال کار مثبت و واقعی بودیم.»
دوستی من و آقای روحانی به سالها پیش بر میگردد
لاریجانی در ادامه در پاسخ به این پرسش که برخی با اشاره به صحبتهایتان در دانشگاه شریف درباره آنچه شما در گذشته نسبت به عملکرد تیم هستهای دکتر روحانی بیان داشتید٬ معتقدند شما از آن حرف «درّ گرانبها دادیم و آبنبات گرفتیم» عقبنشینی کردهاید٬ بیان کرد: «من این حرف را در قبال آنچه غربیها گفته بودند که «ما شما را عضو سازمان تجارت جهانی میکنیم و یک کم قطعات هواپیما میدهیم و شما (ایران) هم از دانش هستهای صرف نظر کنید» زده بودم. الان هم نظرم همین است٬ اما اینکه بعضیها علاقهمندند بگویند لاریجانی میخواهد مسلک گذشته «دوره مذاکراتی قبل» را ادامه دهد٬ باید دید این فکر در بیرون هم قابل قبول هست یا نه٬ من مانع آنها نمیشوم که چنین نظراتی را داشته باشند.»
وی ادامه داد: «مقام دوستی من با آقای روحانی به سالها پیش بر میگردد٬ اما مانع از آن نیست که استراتژیهای متفاوتی را دنبال کنیم. احتیاج به گفتن هم ندارد٬ در عین حال خیلی هم با هم دوستیم. این اختلافنظر در این گونه امور در سطوح بالا میتواند وجود داشته باشد٬ اشکالی ندارد؛ اگر اختلاف نظی داشته باشد، نهایتا شخص اصلی کشور باید تصمیم بگیرد.»
پذیرش تعلیق برای نظام مضر است
نماینده مقام معظم رهبری در شورای عالی امنیت ملی اظهار داشت: «همه ما درکی از منافع ملی و ساختار بینالمللی داریم و در آن متن پیشنهاداتی میدهیم٬ منطقی است آقای روحانی در جایگاهی که بودند باید آنچه را که میفهمیدند٬ طراحی٬ تئوریزه و تصویب میکردند٬ اما اینکه بگویند من برگشتم به آن مسیر٬ خب٬ یعنی چه؟ یعنی «تعلیق» را بپذیریم! نه. پذیرش تعلیق برای نظام مضر است. ما نمیتوانیم به امید سراب غرب تعلیق کنیم٬ اما اگر مقصود تعامل سیاسی است ما از اول باب تعامل را نبسته بودیم.»
پشت میز مذاکره به ما در غلتان نمیدهند
لاریجانی تصریح کرد: «با آنچه کشورهای 1+5 میگفتند که اگر میخواهید ما مذاکرات جدی داشته باشیم٬ باید تعلیق کنید مخالف بودیم و الان هم مخالفیم. اگر ایران به هر دلیل یک اشتباه کند٬ در داخل کشور آنها استشمام کنند که باید فشار آورند که تعلیق صورت گیرد٬ شما دیگر نمیتوانید کارتان را ادامه دهید. محصول تمام مذاکراتی که من داشتم این است که پشت میز مذاکره به شما در غلتان نمیدهند٬ باید روی توان خودمان حساب کنیم. البته به شرطی که مسیر مذاکره را باز نگه داریم و ماجراجویانه برخورد نکنیم.»