علی شکوهی
طرح روسیه برای تولید مشترک سوخت هستهای در خاک این کشور، واکنشهای متفاوتی را به همراه آورد. برخی آن را به سود ایران و راهی برای خروج از بنبست تلقی کرده و بسیاری نیز با نگرش منفی، مذاکره درباره این طرح را به منزله کوتاه آمدن از مواضع اصولی ایران و کاری بیحاصل دانستهاند و از مسئولان خواستهاند که وارد این دور جدید وقتکشی نشوند.
چندین به نظر میرسد که طرح روسیه بنا به دلایلی و با شرط و شروطی، دستکم قابل مذاکره است ولو آن که با قاطعیت نتوان از دستاورد احتمالی آن سخن گفت. در اینباره، توجه به نکاتی چند ضروری است.
1ـ تلاش آمریکا، برای ایجاد یک تفاهم بینالمللی در قضیه انرژی هستهای متمرکز شده است به گونهای که جمهوری اسلامی با محروم شدن از حق قانونیاش، امکان استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را هم نداشته باشد. حساسیت فراوان آمریکاییان بر غنیسازی است و مسئولان ایرانی هم میدانند که بدون دستیابی به تکنولوژی غنیسازی، کاری در حد نیاز آینده کشور و حق مشروع ملت ایران انجام ندادهاند.
کاخ سفید نمیخواهند تمامی هزینه محدودسازی ایران را بر دوش گیرد و اساسا مشارکت دادن همه دولتهای جهان در این قضیه را تنها راهحل مهار ایران تلقی میکند. ایران نیز چارهای جز این ندارد که از ایجاد یک تفاهم بینالمللی علیه جمهوری اسلامی جلوگیری کند و تصمیمگیری به زیان ملت ایران را به تاخیر اندازد. پرداختن به طرح روسیه و حل ابهامات آن در درازمدت، خرید زمان و فرصت برای ایران به حساب میآید.
2ـ همزمان با انجام این مذاکرات، ایران باید گامهای عادی خود را در داخل بردارد و در واقع فرصتهای متعارف خود را از دست ندهد. طبعا آغاز هر مرحله جدید در غنیسازی، واکنشهای دولتهای غربی را به همراه میآورد و ما هم چارهای جز تکیه بر اراده ملت و مقاومت نداریم؛ اما جریان یافتن مذاکرات ایران و روسیه و تداوم آن میتواند به مثابه عامل کاهنده فشارهای بیگانگان عمل کند و دیپلماسی کشورمان را در مقابله با تحرکات سیاسی آمریکا و اروپا، قدرتمندتر سازد.
3ـ تولید سوخت مورد نیاز نیروگاه هستهای ایران به صورت انحصاری در داخل خاک روسیه، قطعا مطلوب ما نیست و هرگز هم نباید به رسمیت شناخته شود. بجاست ایران به سرمایهگذاری مشترک در داخل خاک روسیه به عنوان یکی از گزینهها بیندیشد و آن را جدی هم بگیرد؛ اما مواظبت کند که به هیچ امری که مستلزم انکار حق قانونی ملت ایران است، تن ندهد و شروطی را نپذیرد که از حد مقررات آژانس، فراتر هستند. این کمترین انتظاری است که از مسئولان مذاکرهکننده ایرانی میرود.
4ـ از نظر فنی، به سود ماست که با دولتی چون روسیه بر سر تولید سوخت هستهای همکاری کنیم. این امر علاوه بر انتقال تکنولوژی، همکاری آسانتر روسها با دیگر پروژههای هستهای ایران به همراه خواهد آورد؛ پروژههایی که قبلا به دلایل واهی، نیمه تمام رها شدهاند.
درسی که از مذاکرات قبلی در زمینه انرژی هستهای میگیریم، این نیست که نباید مذاکره کرد؛ بلکه این است که نباید شکست خورد و به شروطی تن داد که منافع ما را تامین نمیکنند.