حضور قدرتهای اقتصادی نظیر چین، ژاپن، تایوان، کره جنوبی و اعضای «آ.سه.آن» همچنین بازارهای وسیع و پرجمعیت در منطقه، بر اهمیت شرق آسیا به لحاظ اقتصادی افزوده است.
در حال حاضر تحولاتی در منطقه در حال وقوع است که روند مسابقه تسلیحاتی در شرق آسیا را به سمت سلاحهای هستهای و کشتارجمعی پیش میبرد.
ژاپن نیز مانند آمریکا، چین را عامل بیثباتی در آسیا میداند. توکیو اعلام کرده؛ پکن بسختی تلاش میکند ارتش خود را برای هدفگیری ژاپن مدرنیزه کند و به این منظور، فعالیتهای سری خود را شدت بخشیده است.
در سیاستهای جدید دفاعی 10 ساله ژاپن که سال گذشته میلادی به تصویب رسید، شاخصترین موضوع این بود که برای نخستینبار از چین به عنوان یک تهدید نام برده شده است.
ترکیبی از قدرت رو به رشد چین و این باور ژاپن که با پایان جنگ سرد، به فعالیت بیشتری در زمینه دفاع از خود نیاز دارد، این دو کشور را به ارزیابی موقعیت نظامیشان وادار کرده است. توکیو معتقد است از آنجا که برخی از همسایگانش دارای سلاحهای مرگبار هستند، باید از نیروی دفاعی مناسبی برخوردار باشد.
تایوان: چین، دشمن همیشگی
تایوان نیز در نخستین گزارش رسمی «سیاست امنیتی» این جزیره با اعلام افزایش 20 درصدی بودجه نظامی، خواستار ایجاد منطقه حائل نظامی بین تایوان و چین شده. انتشار این سند گامی از سوی دولت تایوان برای بهبود کارکردهای دفاعی دولت و ارتش در آینده بخصوص برای مقابله با حملات احتمالی چین است. تایوان در این سند تاکید کرده که باید 5/2 تا 3 درصد از ارزش تولید ناخالص داخلی به تقویت ارتش اختصاص داده شود.
چنشویی بیان، رئیسجمهور استقلالطلب تایوان اعلام کرده چین همواره بزرگترین تهدید امنیتی برای تایوان ملی نیمقرن گذشته بوده است. رئیس حکومت تایوان بر این عقیده است که هدف چین، پیروزی در یک جنگ برضد «تایپه» تا سال 2015 میلادی در 2 مرحله است. به گفته بیان، چین تا سال 2007 میلادی قدرت جنگی خود را افزایش داده و تا سال 2010 میلادی تواناییهای خود را تکمیل خواهد کرد تا در نبرد سال 2015 میلادی به پیروزی نهایی دست یابد. این درحالی است که چین بیش از 800 موشک به سمت جزیره تایوان نشانه گرفته؛ بهطوریکه در صورت فعال شدن چنین آرایش موشکی، ظرف 10 ساعت تمام مراکز فرماندهی و شریانهای ارتباطی و حملونقل تایوان نابود خواهد شد.
تایپه با چنین استدلالی درحال تجهیز خود به تسلیحات پیشرفته نظامی است و در این میان آمریکا با وجود به رسمیت شناختن اصل چین واحد، از تأمینکنندگان اصلی تجهیزات نظامی این جزیره محسوب میشود. به همین دلیل چین همواره آمریکا را یکی از عوامل بیثباتی در منطقه و مخدوش شدن روابط پکن ـ تایپه و بهخطر افتادن صلح و ثبات در تنگه تایوان دانسته و در این زمینه به آمریکا هشدار داده است.
از سوی دیگر، شماری از محققان کرهجنوبی خواستار تقویت ارتش این کشور با توجه به قدرت روزافزون نظامی چین و ژاپن و مقابله با کرهشمالی شدهاند.
هراس مسکو
روسیه نیز تحولات جاری در منطقه را چالشی جدی برای خود محسوب کرده است، مسکو بر این باور است که تحولات جاری در آسیا، چالشی جدی فراروی امنیت روسیه قرار میدهد. تغییر و تحولاتی که در مقطع کنونی در منطقه در حال رخ دادن است، چهبسا موجب شود امنیت ملی روسیه در چند دهه آینده در معرض چالش اساسی و مهمی قرار گیرد. روسها معتقدند این چالش در صورت بیتوجهی یا عدم واکنش کافی از سوی روسیه، میتواند به یک تهدید بدل شود.
بنابراین مشاهده میشود، هراس کشورهای منطقه از رشد اقتصادی و نظامی یکدیگر، آنها را خواسته یا ناخواسته درگیر مسابقه تسلیحاتی کرده است. اما در این میان، فعالیتها و آزمایشهای موشکی و هستهای کرهشمالی، وضعیت منطقه را بسیار پیچیدهتر کرده است. پیونگ یانگ با انجام نخستین آزمایش هستهای خود در 17 مهرماه گذشته، عملاً بهعنوان هشتمین عضو وارد باشگاه هستهای جهانی شد. با ورود کرهشمالی به جمع کشورهای دارای سلاح هستهای و با احتساب حضور نیروهای آمریکایی در منطقه، 4 کشور هستهای جهان در شرق آسیا قرار دادند و به این ترتیب این منطقه به زرادخانه هستهای تبدیل شده است.
تاثیری که آزمایش هستهای کرهشمالی بر روند مسابقه تسلیحاتی در منطقه شرق آسیا گذاشته، این است که اگر تا پیش از آن، رقابتها در زمینه سلاحهای متعارف بود، پس از این، دیگر روند تغییر خواهد کرد.
اولین نشانه
اولین نشانه این تغییر در واکنش توکیو به این آزمایش نمایان شد. ژاپن بهعنوان تنها کشوری که قربانی بمباران اتمی شده، مدت 4 دهه است که 3 اصل هستهای عدم مالکیت، تولید و وجود تسلیحات هستهای در خاک خود را در نظر گرفته است.
اما هماکنون و باتوجه به تحولات منطقه، زمزمههایی درخصوص حرکت این کشور بهسوی تسلیحات هستهای به گوش میرسد. در اینخصوص رئیس بخش سیاستگذاری حزب حاکم لیبرال دموکرات ژاپن اعلام کرده کشورش باید به سیاست خود مبنی بر عدم تجهیز به تسلیحات هستهای پایبند و متعهد باشد، اما لازم است درخصوص هستهای شدن ژاپن، مباحثات و مذاکراتی صورت پذیرد.
شوایچی ناکاگاوا افزوده: ما باید برای جلوگیری از انجام هرگونه حمله احتمالی علیه ژاپن، راهی پیدا کنیم. وی معتقد است کشورش به موجب قانون اساسی، نمیتواند از داشتن تسلیحات هستهای محروم باشد.
ناکاگاوا تصریح کرده است که با برخورداری از چنین سلاحهایی، میتواند موجب کاهش و یا برطرف شدن تهدیدهای حمله نظامی علیه ژاپن شود.
دبیر و سخنگوی ارشد دولت ژاپن نیز در اینخصوص گفته: طبق قانون اساسی این کشور، دستیابی به تسلیحات هستهای حق قانونی ژاپن است، اما این کشور هستهای شدن را در برنامههای خود ندارد.
شینزو آبه، نخستوزیر ژاپن نیز گفته: بحث بر سر تولید سلاح هستهای توکیو متوقف نخواهد شد. وی تاکید کرده: اگرچه دولت ژاپن، برنامهای برای تولید سلاح هستهای ندارد، اما بحث و بررسی درباره امکان تولید این نوع سلاحها در دولت یا حزب لیبرال دموکرات ادامه خواهد داشت. بنابراین مشاهده میشود؛ ژاپن سیاست یک بام و دو هوا را در اینخصوص پیش گرفته است، ازطرفی میگوید در نظر ندارد به سلاح اتمی دست یابد و از سوی دیگر بحث بر سر تولید این نوع سلاحها را ضروری میداند.
آنچه مسلم است، بحث دستیابی ژاپن به سلاح هستهای موضوعی نیست که یکباره و پس از آزمایش هستهای کرهشمالی مطرح شده باشد، بلکه درحال حاضر شرایط بهگونهای شده است که این مساله آشکارا بیان میشود و باتوجه به تهدیدهای بالقوه و بالفعل ژین و کرهشمالی علیه ژاپن، نمیتوان اندیشه داشتن سلاح هستهای از سوی توکیو را کتمان کرد. در این میان، نکتهای که باید به آن توجه کرد، این است که چتر امنیتی آمریکا مشخص نیست تا ابد بر سر ژاپن باز باشد، هرچند در آینده نزدیک، بسته شدن این چتر بعید به نظر میرسد.
خود ژاپنیها نیز به این نکته رسیدهاند که برای مقابله و بیتاثیر کردن تهدیدهای اتمی، بهترین سلاح بازدارنده، در اختیار داشتن تسلیحات اتمی است. بسیاری از کارشناسان معتقدند ژاپن به اندازه کافی پلوتونیوم و اورانیوم و همچنین دانش لازم برای دست یافتن به سلاح هستهای را دارد و اگر روزی اعلام شود که ژاپن به سلاح هستهای دست یافته، اصلاً جای تعجب ندارد و در آن صورت، منطقه حساس و استراتژیک شرق آسیا به بزرگترین زرادخانه اتمی جهان تبدیل خواهد شد.