گروه بینالملل: ایران و آمریکا سرانجام دوشنبه در بغداد با یکدیگر گفتوگو کردند. گفتوگویی که مثبت ارزیابی شد و امکان دارد ادامه هم داشتهباشد. خبر این مذاکرات که در 28 ساله گذشته بیسابقه بوده در مطبوعات جهان با عبارت «مذاکرات تاریخی ایران و آمریکا» طنین انداخت، اگر چه هنوز انتظار نمیرود گفتوگوی دو طرف به برقراری روابط یخزده دو کشور کمک زیادی بکند. یکی از مقامات عراقی گفت که ملاقات دو طرف «عالی» بود. به نقل از او آورده شده که مالکی شخصاً به هر دو سفیر خوشآمد گفته و آنها را به داخل جلسه هدایت کرده و بعد خودش را کنار کشیدهاست. سایت اینترنتی گلوبال وویس نوشت، از یک جهت مذاکرات دو کشور شنیدنی و دنبال کردنی است. چون یکی دیگری را شیطان بزرگ و دیگری آن یکی را محور شرارت مینامد. گذشته از رتوریکی که یادآور زخمهای کهنه در روابط دو طرف است که یکی به دخالت آمریکا در کودتای 28 مرداد برمیگردد و دیگری به گروگان گرفته شدن آمریکاییها به مدت 444 روز اشاره دارد، بعید بهنظر میرسد اختلافات کلیدی مثل تلاشهای ایران برای دستیابی به سوخت هستهای دورنمای برقراری روابط در آینده نزدیک را امکانپذیر کند. هفتهنامه آلمانی اشپیگل، دوشنبه پس از برگزاری گفتوگوهای سفرای ایران و آمریکا که در محل اقامت نوری مالکی نخستوزیر عراق در منطقه سبز بغداد برگزار شد، در سایت خود نوشت، «این یک ملاقات تاریخی بود، برای اولینبار پس از 27 سال سفرای ایران و ایالات متحده آمریکا رودرو با یکدیگر گفتوگو کردند. همه چیز رسمی پیش رفت. کسی درباره نقاط اصلی اختلاف یعنی موضوعات هستهای بحث نکرد و ایرانیها پیشنهاد دادند ملاقات دومی هم برگزار شود.»
هنوز از آنچه در داخل نشست بین ایران و آمریکا رد و بدل شد اطلاعات زیادی در دسترس نیست. فقط اینکه ایران به هرحال آمادگی خود را برای کمک به برقراری ثبات در عراق اعلام کرده، تا آنجا که حسن کاظمیقمی سفیر تهران در بغداد، چنان که رویترز نوشت، پس از نشست چهار ساعته در گفتوگو با خبرنگاران گفت ایران آمادهاست به تجهیز و آموزش ارتش عراق کمک کند. به نوشته گاردین، این پیشنهاد بخشی از بسته پیشنهادی ایران است که بر اساس آن، امنیت عراق باید سهجانبه (با کمک ایران، آمریکا و عراق) تامین شود. هنگامی که سال گذشته گزارش «گروه بررسی عراق» موسوم به بیکرهمیلتون منتشر شد، تمام نگاهها به پیشنهاد این گزارش برای مذاکره دیپلماتیک میان آمریکا با ایران و سوریه برای حل مشکلات عراق معطوف شد. اما هنگامی که بوش در نطق سالانه خود در کنگره خبر از استراتژی جدی آمریکا برای مهار بحران عراق داد و سپس در نطق دیگری جزئیات این استراتژی جدید را فاش کرد، خبری از مذاکره و رویکرد دیپلماتیک نبود. بوش در عوض افزایش نیروهای نظامی و گسیل 21 هزار نیروی جدید را در دستور کار خود قرار داد. با این حال، بهنظر میرسد افزایش نیروهای نظامی خود یک تاکتیک دیپلماتیک برای نمایش اقتدار آمریکا در خاورمیانه بودهباشد.
آنتونی کوردسمن کارشناس مشهور خاورمیانه در شورای روابط خارجی با اشاره به همکاری ایران و آمریکا در مورد افغانستان در سال 2003، میگوید: «آمریکا آن زمان چنان به تفوق نظامی و امنیتی خود در عراق غره بود که نیازی به کمک ایرانیها احساس نمیکرد. بههمین خاطر دولت بوش دیگر مقولات مرتبط با ایران را در راس توجه خود قرار داد؛ پرونده هستهای، به رسمیت شناختن اسرائیل و حمایت از مذاکرات صلح فلسطین و اسرائیل و همچنین فشار به ایران برای عدمپشتیبانی از گروههای بهزعم آمریکا تروریستی بهویژه حزبالله، حماس و جنبش جهاد اسلامی. در آن زمان همچنین احساس میشد که تقویت حضور نظامی ایران در منطقه خلیجفارس خود تهدیدی از نوع دیگر محسوب میشود. تمامی این عوامل باعث شدند که هرگونه دیالوگی میان دو کشور به تاخیر بیفتد یا با مانع مواجه شود.»
فشار کنگره تحت کنترل دموکراتها، در کنار عدم بهبود اوضاع عراق و فشار افکار عمومی، باعث شد تا جورج بوش و نئوکانهای جنگطلب از لجاجت دست بردارند و در نهایت به توصیههای «گروه بررسی عراق» عمل کند، آن هم در حالی که دیگر ایران دستبالا را در مذاکره داشت. کاندولیزا رایس در حاشیه اجلاس شرمالشیخ با همتای سوریاش ولید معلم گفتوگو کرد و حال سفرای ایران و آمریکا در عراق بر سر میز مذاکره نشستهاند.
آن دسته از رسانههای خارجی که فکر میکنند ایران و آمریکا باید روابط خود را احیا کنند، اغلب به این نکته اشاره میکنند که توسعه ایران تنها در آغوش جامعه جهانی و با حمایت آمریکا امکانپذیر است و این توسعه بدون حمایت آمریکا که هماکنون بهطور دائم تلاش میکند تا تهدیدی برای ایران و امنیت در ایران باشد، دستیافتنی نیست. یک نمونه از این ادعا خبر رویترز بود که دوشنبه پس از انجام مذاکرات در بغداد روی تلکس این خبرگزاری آمد مبنی بر اینکه آمریکا به بانکهای اروپایی و شرکتهای نفتی فشار میآورد با یاران معامله نکنند. لوی این را هم اضافه کرد، «وقتی قصد دارید با ایران همکاری کنید باید حواستان خیلی جمع باشد.»
همه این حرفها یک طرف، گفتههای آدمیرال ویلیام فالن فرمانده نیروهای آمریکا در منطقه خاورمیانه هم شنیدی است که کمی پیش از برگزاری نشست ایران و آمریکا در بغداد گفت،«ایران نقشی مهم در منطقه دارد. واشنگتن نمیتواند به ایران بیاعتنا باشد و ما باید راهی پیدا کنیم تا با ایرانیها به توافق برسیم.»