درخواست جرجبوش، رییسجمهوری آمریکا برای برگزاری کنفرانس بینالمللی به منظور حل مناقشه خاورمیانه در پاییز امسال، با واکنش مثبت اسراییل، تشکیلات خودگردان فلسطین تحت رهبری محمود عباس و متحدان عرب آمریکا در خاورمیانه روبرو شدهاست. سایت اینترنتی بیبیسی با درج مطلبی تحت عنوان پیامد انزوای حماس در نوار غزه نوشته: در مقابل جنبش حماس، از پیشنهاد بوش به شدت انتقاد کرده و بشار اسد، رییسجمهوری سوریه نیز نسبت به برگزاری چنین کنفرانسی ابراز تردید کرده است.
با این حال، استقبال مصر، اردن و بخصوص عربستان سعودی از درخواست رییسجمهور آمریکا بسیارمهم است و نشان میدهد که اعراب از آمادگی لازم برای نشستن بر سر یک میز با اسراییلیها برخوردارند. در کنفرانس مورد نظر بوش، کشورهای عربی، اسراییل و آمریکا حضور خواهند داشت و تاکنون درباره حضور نمایندگان سازمان ملل، اتحادیه اروپا و روسیه در کنفرانس مذکور سخنی گفته نشده است. تشکیل کنفرانسی با حضور اعراب و اسراییل به منظور دستیابی به راهحلی صلحآمیز برای حل مناقشه دیرپای خاورمیانه، خواست تلآویو است و سران دولت یهود بارها خواستار آن شدهاند. دستور کار کنفرانس آنگونه بود که دیوید ولش، دستیار وزیر خارجه آمریکا گفتهاست، بحث بر سر طرح صلح عربی خواهد بود.
طرح صلح عربی که در سال 2002 به ابتکار ملک عبدالله، پادشاه عربستان تهیه شد، در دو اجلاس سران اتحادیه عرب مورد تأیید قرار گرفته است. این طرح بر بازگشت اسراییل به مرزهای قبل از جنگ شش روزه اعراب و اسراییل در ژوئن 1967 در ازای عادیسازی روابط تمام کشورهای عربی با اسراییل تأکید میکند. پیشنهاد بوش برای تشکیل کنفرانس بینالمللی درباره بحران خاورمیانه نشانگر آن است که دولت آمریکا پس از بدبینی اولیه خود نسبت به برقراری صلح بین اسراییل و فلسطینیها در روزهای سخت تسلط حماس بر نوار غزه، اینک به پیشرفت اوضاع امیدوار است و حتی جدایی حاکمیت نوار غزه از کرانه غربی را فرصتی برای دستیابی به صلح میداند. برخلاف برآوردهای اولیه تصور میشد دو پاره شدن حاکمیت فلسطینی، روند صلح با اسراییل را پیچیدهتر میکند، امروزه کمابیش روشنشده که این مساله، راه صلح را تا حدودی هموار کرده است. در حقیقت دولت تکنوکراتها که به رهبری سلام فیاض در کرانه غربی رود اردن بر سر کار آمده، برای دستیابی به صلح با اسراییل بسیار جدی است و به نظر میرسد که به تمام لوازم چنین صلحی نیز پایبند است.
آنچه تاکنون دستاویز اسراییل برای پرهیز از آغاز مذاکرات صلح با فلسطینیها قرار میگرفت، حضور حماس در دولت خودگردان فلسطینی و حملات مسلحانه گردانهای شهدای الاقصی (شاخه نظامی فتح) به اهداف اسراییلی بود. اینک اما حماس در نوار غزه محصور شده و دولتی بدون حضور آن در کرانهغربی شکل گرفتهاست. شاخه نظامی فتح نیز برای کمک به محمود عباس در مذاکراتش با اسراییل، تصمیم گرفته است که از عملیات مسلحانه علیه اسراییل دست بردارد.
مناقشه خاورمیانه
در روزهای اخیر، حدود 170تن از شبه نظامیان وابسته به شاخه نظامی فتح در مقابل عدم تعقیب آنها از سوی ارتش اسراییل، سلاحهای خود را به دولت فیاض تحویل دادهاند و قرار است پس از سه ماه محدودیت در رفت و آمدشان، به زندگی عادی بازگردند. بنابراین، اسراییل افزون بر انجام اقداماتی که از آنها به عنوان نشان حسننیت یاد میشود، از جمله آزادی قریبالوقوع 250زندانی فلسطینی وابسته به فتح، از این پس دستاویزی برای تاخیر در انجام مذاکرات صلح دارد و مجبور است مذاکره بر سر مسائل حساس مانند مرزهای نهایی کشور فلسطین، بیتالمقدس شرقی و مساله آوارگان را آغاز کند.
با توجه به این زمینهها، بوش ترجیح دادهاست که این مذاکرات در چارچوب طرح صلح عربی و با شرکت همه کشورهای عرب انجام شود تا بدین وسیله ایالات متحده آمریکا گامی هم در جهت طرح خود به نام خاورمیانه بزرگ بردارد. با این اوصاف، آمریکا از اینکه حماس در غزه محصور شده و دیگر از توان بالایی برای به هم زدن مذاکرات صلح برخوردار نیست، خشنود است.
در واقع، تشکیلات تحت رهبری اسماعیل هنیه در نوارغزه، این روزها انزوای بینالمللی بیسابقهای را تجربه میکند و محبوبیتش براساس یک نظرسنجی در بین ساکنان منطقه روبه کاهش است. طبق این نظرسنجی که به تازگی صورت گرفته، میزان محبوبیت حماس در بین ساکنان نوار غزه از 29درصد در ماه گذشته، به 23درصد در روزهای اخیر کاهش یافته و در عوض، محبوبیت فتح از 31درصد به 43درصد در همان مدت افزایش یافته است. در عین حال، نظرسنجیها نشان میدهد 66درصد حامیان حماس گفتهاند که اگر فتح ساختار خود را اصلاح کند، به آن رأی خواهند داد. بدین ترتیب، ستاره حماس ظاهرا رو به افول به نظر میرسد، اما در این میان همه چیز به سرعت تشکیل کشور مستقل فلسطینی در کرانه غربی و امتیازاتی که دولت اسراییل در یک معامله نهایی میخواهد به فلسطینیها عرضه کند، بستگی دارد.