سیدکاظم رضایی
با اخراج 4 دیپلماتیک روس از انگلیس، بزرگترین چالش در روابط سیاسی میان مسکو و لندن پس از جنگ سرد آغاز شده است. لندن خواستار استرداد آندری لوگووی، مامور سابق روس به انگلیس است. لوگووی مظنون به قتل الکساندر لیتویننکو، مخالف سیاسی دولت روسیه در لندن است.
لیتویننکو از دولت انگلیس پناهندگی سیاسی گرفته بود. مسکو اعلام کرد که براساس قانون اساسی فدراسیون روسیه، تبعه این کشور نباید به یک کشور خارجی تحویل و در آنجا محاکمه شود اما لندن اعلام کرد که روسیه براساس عضویت در کنوانسیون اروپایی استرداد مجرمان مورخ سال 1958 باید تبعه خود را به انگلیس تحویل دهد.
انگلیس پس از اخراج دیپلماتهای روس، مذاکره با مسکو درباره تسهیل صدور ویزا بین دو کشور را نیز متوقف کرده است.
مسکو نیز به عواقب اقدامات لندن هشدار داده و تهدید کرده که اقدام تلافیجویانه انجام خواهد داد. به نظر میرسد روسیه نیز در پاسخ به اخراج دیپلماتهای روس از انگلیس، دیپلماتهای انگلیسی را از مسکو اخراج کند. مسکو همچنین هشدار داد که همکاریهای امنیتی خود با لندن در خصوص مبارزه با تروریسم را متوقف خواهد کرد. البته این نوع همکاری در سالهای اخیر به دلیل بیاعتنایی لندن به موضع مسکو در مقابله با جداییطلبان چچن سست شدهاست. انگلیس در سالهای اخیر به پناهگاه برخی از رهبران جداییطلبان چچن تبدیل شده است. همچنین پناهندگی مخالفان دولت پوتین و اختلاس کنندگان روسی در انگلیس، روابط دو کشور را طی سالهای اخیر با تنش مواجه کرده است. گزارش سازمانهای اطلاعاتی انگلیس و روسیه نیز حاکی است که فعالیت جاسوسی در دو کشور علیه یکدیگر افزایش یافته است. در واقع، پس از آمریکا، انگلیس پرچالشترین روابط با روسیه را پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تجربه کرده است.
مناقشه دیپلماتیک بین مسکو و لندن در حالی آغاز شده است که اختلاف روسیه و غرب، به ویژه آمریکا بر سر مسائلی از اوضاع داخلی روسیه گرفته تا خروج این کشور از پیمان کاهش نیروهای متعارف در اروپا و طرح استقرار سپرضدموشکی آمریکا در شرق اروپا و گسترش ناتو بالا گرفتهاست. مسکو در پاسخ به طرح استقرار ضدموشکی آمریکا در شرق اروپا هشدار داده است که موشکهای روسی اروپا را نشانهگیری خواهند کرد. در روند اختلافات میان مسکو و واشنگتن، انگلیس نزدیکترین متحد آمریکا در مقابل تحولات ضدروسی بودهاست. دولت پوتین با غلبه بر بحرانهای سیاسی و اقتصادی و رشد اقتصادی 7درصدی روسیه حاصل افزایش درآمد انرژی صادراتی و در سایه برخورداری از تواناییهای نظامی، هستهای، به دنبال اقتدارگرایی در جهان و ایفای نقش تاثیرگذار در رقابت با آمریکا و غرب در معادلات سیاسی و امنیتی جهان است. این موضوع از دید لندن و واشنگتن پنهان نماندهاست. واقعیت این است که آمریکا و انگلیس با گسترش دخالتهای خود در امور داخلی روسیه تحت پوشش دموکراسی و حقوق بشر تلاش میکنند ضمن تاثیرگذاری بر اوضاع سیاسی در داخل روسیه در آستانه انتخابات پارلمانی سال جاری و ریاست جمهوری سال آتی مانع احیای قدرت بینالمللی این کشور شوند دولت پوتین نیز با درک این واقعیت در برابر تحرکات ضدروسی لندن – واشنگتن مقاومت میکند.
اخراج دیپلماتهای روسی از لندن نخستین رویارویی گوردون براون نخستوزیر جدید انگلیس و در واقع نشانه جدید روحیه ضدروسی در محافل سیاسی این کشور به شمار میآید. روابط لندن و مسکو به پایینترین سطح از زمان پایان جنگ سرد رسیدهاست و بر مناسبات اقتصادی و امنیتی دو کشور تاثیر منفی بر جای خواهد گذارد، بنابراین باید تعریف مجددی از روابط انگلیس و روسیه ارائه داد.