استقلال استان خودمختار و جداییطلب کوزوو در جنوب صربستان خطر بالقوه بروز تنشهای سیاسی و قومی در منطقه بالکان را افزایش خواهد داد. با توجه به این موضوع که مرزها در بالکان در بیشتر موارد بر روی خطوط جدایی اقوام مختلف ترسیم شده، شکلگیری یک کوزووی مستقل با اکثریت آلبانیاییتباران در کنار کشور آلبانی حساسیتبرانگیز شده است. مقامات صربستان معتقدند که جدایی کوزوو میتواند زمینهساز طرح تشکیل «آلبانی بزرگ» در منطقه شود و آنها در عین حال عقیده دارند که یک کوزووی مستقل تبدیل به پایگاه نظامی ناتو خواهد شد و از این وضعیت به ویژه آمریکا سود خواهد برد.
به گزارش ایرنا در دوران جنگهای دهه نود میلادی و پس از آن در بالکان با فروپاشی یوگسلاوی سابق شش جمهوری تشکیلدهنده آن در مسیر استقلال قرار گرفتند و در مقاطع مختلف زمانی مستقل شدند. یوگسلاوی سابق علاوه بر شش جمهوری شامل دو منطقه خودمختار «کوزوو» و «وویودینا» بود.
«وویودینا» هماکنون استان شمالی صربستان محسوب میشود که جمعیتی مرکب از اقوام مختلف به ویژه مجارها دارد، این استان که دارای نهادهای حکومتی خود میباشد در حیطه حکومت بلگراد قرار دارد. استان خودمختار «کوزوو» از زمان جنگهای بالکان در مسیر دیگری قرار گرفت. این استان صحنه درگیری میان اکثریت آلبانیاییتبار ساکن در منطقه و نیروهای صرب تحت فرماندهی «اسلوبودان میلوسویچ» رئیسجمهوری اسبق صربستان بود که در نهایت نیروهای صرب با فشار نظامی ناتو منطقه را ترک کردند.
کوزوو از سال 1999 تحت نظارت سازمان ملل و کنترل امنیتی نیروهای ناتو قرار دارد و عملا از حاکمیت صربستان خارج شده است. طولانی شدن وضعیت متزلزل کوزوو یعنی سرزمینی که از نظر حقوقی بخشی از صربستان محسوب میشود اما عملا توسط کشورهای دیگر اداره میشود سبب افزایش مطالبات سیاسی و دامن زدن به تنشهای سیاسی و قومی در این منطقه شده است.
حدود یکصد هزار صرب که عمدتا ساکن منطقه شمال کوزوو و در مجاورت صربستان هستند با حمایت مستقیم بلگراد در تعارض شدید با اکثریت آلبانیتبار این استان قرار گرفته و عملا جدا از یکدیگر زندگی میکنند. از مدتها پیش بین حکومت صربستان و حکومت موقت کوزوو در سطح بینالمللی برای کسب حمایت بیشتر کشورهای بزرگ از مواضع سیاسی خود رقابتهای سختی وجود داشته است. از یک سو آلبانیاییتباران جداییطلب کوزوو با حمایت قاطع آمریکا و برخی از کشورهای اتحادیه اروپا و ناتو جهت برآورده کردن خواسته دیرینه خود یعنی کسب استقلال تلاشهای زیادی را انجام دادند و از سوی دیگر صربستان با برخورداری از حمایت روسیه و برخی از کشورهای اروپایی کوشیده است که کوزوو را در مرزهای خود حفظ کند. صربستان تلاش دارد که از جدایی کوزوو در چارچوب اصول حقوقی، منشور سازمان ملل و قطعنامه 1244 شورای امنیت جلوگیری کند. قطعنامه 1244 شورای امنیت سازمان ملل که حکومت صربستان از آن به عنوان اهرم حقوقی برای حفظ کوزوو در سرزمین خود استفاده میکند در پایان بمباران 78 روزه ناتو علیه صربستان در ژوئن 1999 میلادی صادر شد که در آن کوزوو جزیی از صربستان شناخته شده است. آمریکا و برخی از کشورهای قدرتمند اروپایی خواهان پایان دادن به مسأله کوزوو از طریق دادن استقلال به آلبانیاییتباران هستند و در این چارچوب تاکنون گزینههای گوناگونی را مطرح کردهاند. از یک سو «مارتی آهتیساری» نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در اوایل سال 2007 میلادی، استقلال با نظارت جامعه بینالمللی را برای حل این مسأله حساس پیشنهاد کرده که با مخالفت شدید صربستان و تنها حامی بزرگ آن یعنی روسیه روبهرو شد، ولی آمریکا و برخی از کشورهای بزرگ اتحادیه اروپا اکنون این طرح را خارج از سازمان ملل اجرا کردند. از سوی دیگر در محافل سیاسی جهانی، گزینه دیگری دایر بر تقسیم کوزوو به دو قسمت صربنشین و آلبانیایینشین عنوان شده بود. گرچه بلگراد با چنین گزینهای نیز سخت مخالف است، ولی این امکان وجود دارد که سرانجام حکومت بلگراد این راهحل را بپذیرد. این موضوع به معنای آن است که اعلام استقلال کوزوو از سوی پریشتینا به منزله پایان کار نیست و هنوز امکان تغییراتی در مرزهای جغرافیایی منطقه وجود دارد. در همین حال بسیاری از تحلیلگران مسایل بالکان عقیده دارند که کشورهای غربی و به ویژه آمریکا در این ماجرا عمدتا منافع خود را دنبال کردهاند. از حمله «استیون مایر» استاد دانشگاه دفاع ملی در واشنگتن ضمن تأیید این مطلب میگوید: در مدت هشت سال گذشته که مسأله کوزوو در محافل سیاسی مطرح بوده جامعه بینالملل برای حل این مسأله در جهت منافع طرفین هیچ اقدام قاطعی انجام نداده است. وی در گفتگو با رسانههای بالکان گفت: قدرتهای غربی مسئول حل نشدن مسأله کوزوو هستند و طرحهای پیشنهادی غرب به رهبری آمریکا برای حل مسأله کوزوو بدون توجه به منافع صربستان و مردم کوزوو در پی گسترش حضور و نفوذ خود در منطقه بودهاند. به عقیده وی، طرح آهتیساری که اکنون در حال پیاده شدن است عملا نمیتواند بحران منطقه بالکان را خاموش کند، بلکه به آن دامن خواهد زد. وی میافزاید: اگر آهتیساری خواهان ایجاد صلح پایدار در کوزوو و یا منطقه بالکان میبود، باید کشورهای غربی را ترغیب میکرد که صربها و آلبانیاییتباران را به سوی مذاکرات واقعی سوق دهند.
این تحلیلگر بیان داشت: متاسفانه در مذاکرات گذشته غربیها بطور یکجانبه از آلبانیاییتباران حمایت کرده و مانع طی شدن روند عادی مذاکرات شدهاند.
مایر همچون بسیاری دیگر از تحلیلگران امور بالکان معتقد است که بحران کنونی در این منطقه در آینده نزدیک حل نمیشود، زیرا مسأله مهم منافع کشورهای بزرگ است و تا زمانی که قدرتهای بزرگ نتوانند به تفاهم برسند، آتش در این منطقه خاموش نخواهد شد.
پیدایش کشوری دیگر
کوزوو در بحبوحه هیجان آلبانیاییتباران خود، خشم اقلیت صرب این استان و آغاز ماموریت اتحادیه اروپا برای کمک به تولد جدیدترین کشور جهان، اعلام استقلال کرد. صربستان که کوزوو را خاستگاه فرهنگ و مذهب خود میداند به همراه اصلیترین متحد جهانی خود یعنی روسیه، اعلام کرده است که هیچگاه استقلال کوزوو را به رسمیت نخواهد شناخت. پریشتینا به حمایت واشنگتن، لندن، پاریس و سایر پایتختهای اروپایی دلگرم است و انتظار دارد استقلال این کشور نوپا توسط آنها به رسمیت شناخته شود. اتحادیه اروپا روز شنبه اعلام کرد که اعضای این اتحادیه بصورت رسمی با تشکیل هیأت قضایی و پلیسی 2000 نفره برای کمک به روند استقلال «کوزوو» موافقت کردند. این هیأت، مسئولیت آموزش و دادن مشاوره به پلیس، قضات و مسئولان گمرک کوزوو را به عهده خواهد داشت و در یک دوره انتقالی 120 روزه، مسئولیت نظارت بر پلیس، تشکیلات قضایی و مدنی کوزوو را از هیأت سازمان ملل تحویل خواهد گرفت. اما «میلان ایوانوویچ» رهبر صربهای کوزوو با رد ماموریت اتحادیه اروپا، اعلام کرد که این حرکت از سوی مردمش تحریم خواهد شد. مخالفان استقلال کوزوو بیم آن دارند که این حرکت سرمشقی برای سایر جداییطلبان در اروپا قرار گیرد. به عنوان مثال قبرس یکی از 6 کشور عضو اتحادیه اروپاست که صراحتا با استقلال کوزوو مخالفت ورزیده است.
اسپانیا نیز به دلیل وجود اقلیتهایی جداییطلب در قلمرو این کشور، اعلام کرده است استقلال کوزوو را به رسمیت نخواهد شناخت. رومانی، بلغارستان، یونان و اسلواکی نیز از جمله کشورهایی هستند که یا به علت داشتن مشکلات مشابه با اقلیتهای قلمرو خود، و یا به دلیل روابط دوستانه با صربها از به رسمیت شناختن استقلال کوزوو خودداری کردهاند. پیش از نود درصد از ساکنین استان کوزوو را آلبانیاییتباران تشکیل میدهند که خواهان استقلال و جدا شدن از صربستان هستند. اما حکومت بلگراد با درخواست آنها شدیداً مخالف است و تنها خودمختاری آنان در مرزهای صربستان را میپذیرد. صربستان با حمایت روسیه در شورای امنیت با هرگونه استقلال برای این استان جنوبی خود بشدت مخالف است. در مقابل، آمریکا و چند کشور اروپایی حمایت خود را از استقلال کوزوو تحت نظارت بینالمللی ابراز داشتهاند. علیرغم موافقتها و مخالفتها باید در انتظار ماند و پیامدهای سیاسی اعلام استقلال این استان سابق یوگسلاوی و به عبارتی تعیین جغرافیای سیاسی جدید در اروپا را شاهد بود.