احسان ابطحی
نتایج انتخابات پارلمانی اوکراین حاکی از پیروزی کمرنگ نارنجیها به رهبری یولیا تیموشنکو است. بر اساس اعلام کمیسیون انتخاباتی اوکراین، حزب اوکراین ما، به رهبری رئیسجمهور ویکتور یوشچنکو و حزب متحدش، یعنی حزب خاتم یولیا تیموشنکو موفق به کسب اکثریت پارلمانی شدهاند و میتوانند تشکیل دولت دهند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، احزاب متحد رئیسجمهور یوشچنکو و خانم یولیا تیموشنکو پس از شمارش حدود 40 درصد آراء توانستهاند اکثریت 49 درصد آرا را کسب کنند.
این در حالی است که مهمترین رقیب اتحاد یوشچنکو ـ تیموشنکو یعنی حزب نخستوزیر ویکتور یانکوویچ و اتحادش با احزاب کوچکتر حدود 43 درصد آرا به دست آوردهاند.
در صورت تایید نهایی نتایج انتخابات پارلمانی اوکراین و پیروزی زوج یوشچنکو ـ تیموشنکو که مهمترین رهبران انقلاب مشهور به نارنجی بودند، ریاست دولت بار دیگر در اختیار نارنجیها قرار خواهد گرفت.
ویکتو یوشچنکو و یولیا تیموشنکو که هر دو مورد حمایت ایالاتمتحده و اتحادیه اروپایی هستند، سه سال پیش در کنار هم قرار گرفتند و با سازماندهی نافرمانی مدنی مردم اوکراین نتایج انتخابات ریاست جمهوری را به چالش کشیدند. انتخابات ریاست جمهوری اوکراین سه سال پیش برگزار شد تا ویکتور یانکوویچ که اکنون نخستوزیر اوکراین است و در آن زمان هم همین پست را در اختیار داشت پیروز انتخابات ریاست جمهوری معرفی شود اما رهبران نارنجی، یعنی یوشچنکو و تیموشنکو از مردم خواستند با حضور در خیابانها دست به نافرمانی مدنی بزنند و نسبت به نتایج انتخابات که به عقیده آنها سالم برگزار نشده بود اعتراض کنند. سرانجام دادگاه قانون اساسی اوکراین نتایج اولین انتخابات ریاست جمهوری اوکراین را باطل اعلام و دستور برگزاری مجدد آن را صادر کرد. در انتخابات دوباره اما ویکتور یانکوویچ، نامزد مورد حمایت روسیه از رقیبش یعنی ویکتور یوشچنکو شکست خورد تا ریاست جمهوری به نارنجیها برسد. یوشچنکو هم پس از پیروزی در انتخابات، تیموشنکو، مهمترین متحدش را به عنوان نخستوزیر انتخاب کرد تا هم پست نخستوزیری و هم پست ریاست جمهوری در اختیار اردوگاه نارنجیها باشد تا آبیهای مورد حمایت روسیه دستشان از قدرت کوتاه بماند.
اما این تنها آغاز راه بود. سهمخواهی بر سر قدرت و اختلافات داخلی اردوگاه نارنجیها، سبب شد تا رئیسجمهور یوشچنکو، سال گذشته تیموشنکو را از نخستوزیری کنار گذاشته و دستور برگزاری انتخابات زود هنگام پارلمانی را صادر کند تا این بار آبیها به رهبری ویکتور یانکوویچ برنده انتخابات باشند و تشکیل دولت دهند. اما یوشچنکو که میخواست همه قدرت را در دست داشته باشد، باز هم دستور برگزاری انتخابات زودهنگام را صادر کرد تا پست نخستوزیری را از رقیب همیشگیاش باز پس گیرد. او اما به تنهایی نمیتوانست چنین کند و به همین دلیل دوباره زوج نارنجی که راهشان از هم جدا شده بود کنار هم قرار گرفتند تا قدرت را با همه اختلافات در اردوگاه نارنجیها نگه دارند تا آبیها سهمی از قدرت نداشته باشند.
انتخابات روز یکشنبه اوکراین در چنین فضایی برگزار شد و نتایج شمارش اولیه آرا حاکی از پیروزی کمرنگ نارنجیها است. اتفاقی که ممکن است با اعتراض هواداران آبیها مواجه شود.
در صورت تایید نتایج اولیه انتخابات پارلمانی اوکراین و پیروزی نارنجیها، خانم یولیا تیموشنکو که به دلیل سخنرانیهای آتشینش در جریان وقایع معروف به انقلاب نارنجی اوکراین در سه سال پیش شهرت دارد از طرف رئیسجمهور، مامور تشکیل دولت خواهد شد.
تیموشنکو پیشتر ابراز امیدواری کرده بود با پیروزی در انتخابات، دولت مورد حمایت روسیه؛ یعنی دولت ویکتور یانکوویچ را ساقط کرده و در مدت 48 ساعت کابینه خود را تشکیل دهد.
تراز کوزیو، تحلیلگر امور اوکراین در دانشگاه جورج واشنگتن میگوید: «پیروزی تیموشنکو در انتخابات میتواند دستاوردهای انقلاب نارنجی را حفظ کند.»
اوکراین که در سه سال گذشته شاهد برگزاری سه انتخابات پارلمانی بوده است، به دلیل ضعف در قانون اساسی و پیچیدگی رفتارهای سیاسی مشهور است. به همین دلیل است که برخی از کارشناسان و تحلیلگران مسائل سیاسی این پرسش را مطرح میکنند که آیا اختلافات گذشته رهبران نارنجی، یعنی یوشچنکو و تیموشنکو از بین رفته است و دو طرف میتوانند باز هم با یکدیگر همکاری کنند یا اختلافات درونی اردوگاه نارنجی همچنان پا برجاست و راه یوشچنکو و تیموشنکو باز هم از هم جدا خواهد شد و داستان برکناری تیموشنکو از سوی یوشچنکو تکرار خواهد شد؟
این در حالی است که حزب ویکتور یانکوویچ، توانسته به تنهایی یک سوم آرا را به دست آورده، اما احزاب ویکتور یوشچنکو و تیموشنکو با یکدیگر متحد شدهاند تا تشکیل دولت دهند. تحلیلگران این ابهام را مطرح میکنند که در حالی که قدرت اصلی پارلمان در اختیار یانکوویچ است دولت ائتلافی یوشچنکو ـ تیموشنکو تا چه حد میتواند مشروعیت و کارآمدی داشته باشد.
انتظار میرود ویکتور یانکوویچ نتایج انتخابات را به چالش کشیده و به دادگاه شکایت کند. این در حالی است که هواداران یانکوویچ دیروز در میدان اصلی شهر کییف تجمع کرده تا به نتایج انتخابات اعتراض کنند.
لیکولانگه از تحلیلگران امور سیاسی موسسه کونراد آدنائور درکییف، در همین زمینه میگوید: «باید منتظر واکنش حزب میهن ما (حزب ویکتور یانکوویچ) ماند، اما انتظار میرود آنها نتایج انتخابات را به چالش کشیده و پرونده آن را به دادگاه بکشانند.»
انتخابات روز یکشنبه اوکراین سومین انتخابات سراسری پارلمانی در اوکراین در سه سال گذشته بود. این انتخابات در شرایطی برگزار میشد که همزیستی مسالمتآمیز رئیسجمهور یوشچنکو که در مقایسه با سه سال قبل به شدت تضعیف شده بود و ویکتور یانکوویچ جاهطلب و رقیب همیشگی یوشچنکو دیگر نمیتوانست ادامه پیدا کند و عملا معادلات صحنه سیاسی اوکراین به بنبست کشیده شده بود. ویکتور یانکوویچ پس از پیروزی در انتخابات ماه مارس سال 2006 میلادی، پست نخستوزیری را در اختیار گرفت تا کاخ ریاست جمهوری در اختیار نارنجیها باشد و کاخ نخستوزیری در اختیار آبیها.
این در حالی است که روسیه به شدت از ویکتور یانکوویچ حمایت میکند و پیروزی نارنجیها در انتخابات را یک شکست بزرگ برای سیاست خارجی کاخ کرملین میداند. با این حال ویکتور چرنومیردین سفیر روسیه در اوکراین، در اولین واکنش رسمی مسکو به نتایج انتخابات روز یکشنبه به خبرنگار خبرگزاری فرانسه گفت: «ما با هر دولتی که انتخاب شود همکاری خواهیم کرد.» با وجود اظهارنظر دیپلماتیک سفیر روسیه در اوکراین، شماری از نمایندگان پارلمان روسیه و برخی از تحلیلگران روسی نسبت به امکان همکاری مسکو با دولت برخاسته از انقلاب نارنجی اوکراین ابراز تردید کردهاند.
کونستانتین کوساچف، رئیس کمیته سیاست خارجی پارلمان روسیه در مورد انتخابات اخیر اوکراین موضعی جانبدارانه اتخاذ کرد و به خبرگزاری اینتر فکس گفت: «آبیها و حزب میهن ما، بازی اخلاق را بردند.»
روزنامه دولتی روسیسکیا گازتا هم در تحلیلی نوشت که بحران سیاسی در اوکراین ادامه خواهد یافت. این روزنامه در ادامه این یادداشت آورده است که کشمکشهای سیاسی جدی پس از انتخابات آغاز خواهد شد.
با این حال پیروزی اردوگاه نارنجی در انتخابات پارلمانی و به دست آوردن پست نخستوزیری از سوی افرادی که به شدت از سوی ایالاتمتحده و اتحادیه اروپا حمایت میشود به منزله رسیدن ناتو (پیمان آتلانتیک شمالی) و اتحادیه اروپا به مرزهای غربی روسیه و فتح آخرین خاکریز مسکو از سوی رقیبان سیاسی کرملین است و به همین دلیل است که روسیه تلاش میکند کشوری که حیات خلوت همیشگیاش بوده است را در اختیار اردوگاه نارنجی که مورد حمایت غرب است نبیند. از بعد اقتصادی هم اوکراین شاهراه عبور گاز از روسیه به اتحادیه اروپاست و ترجیح میدهد برای صدور گاز به اروپا با دردسر مواجه نشود.
از سوی دیگر پیروزی نارنجیها و در اختیار داشتن هر دو پست ریاست جمهوری و نخستوزیری از سوی افراد مورد حمایت غرب میتواند آزمایشی برای موفقیتآمیز بودن اصلاحات به مدل غربی در یک جمهوری سابق اتحاد جماهیر شوروی باشد.
با همه این اوصاف اما، اوکراین، امروز به شدت میان هواداران غرب و هواداران روسیه دو قطبی شده و این موضوع اتحاد ملی اوکراین را به خطر انداخته است.