تاریخچه تاسیس بانک در ایران را شاید بتوان به زمان هخامنشیان مربوط دانست، زیرا کارکرد صرافان قدیم در آن زمان بسیار وسیع و همهجانبه بود و بیشترین خدمات بانکهای امروزی در قالب آنها انجام میشد.
صرافی در ایران از سال 1266 قمری تحت تاثیر شرایط بانکداری به شیوه اروپایی قرار گرفت. در سال 1267 قمری یک بانک جدید انگلیسی در ایران تاسیس شد.
در سال 1268 ناصرالدینشاه امتیاز ایجاد بانک دیگری به نام بانک شاهنشاهی را به «جولیوس رویتر» داد. در همان سال بانک استقراضی روس نیز در ایران دایر شد. زمینه تاسیس بانک ملی توسط یکی از تجار ایرانی به نام حاج محمدحسین امین دارالضرب در سال 1296 قمری فراهم شد، اما بانک مذکور تا سال 1306 شمسی دایر نشد.
البته اجازه تاسیس بانک ملی در سال 1307 شمسی توسط مجلس شورای ملی صادر شد و عملا بانک ملی در سال 1308 دایر شد.
با ورود اسلام در قرون وسطی، بانکداری ایران تا حدودی دستخوش تحولات جدیدی شد، زیرا حداقل هر جا که موضوع حرمت ربا از نظر اسلام حاکم شد، به نحوی باعث تغییر فعالیتها از نظام سنتی ربوی به نظام صرافی بدون ربا شد. در صدر اسلام در زمان خود پیامبر(ص) و خلفای راشدین از پولهای رایج زمان از جمله درهم و دینار که پول مربوط به تمدنهای ایران و روم بود، استفاده میشد.
در زمان خلیفه دوم اولین سکه رایج در حکومت اسلامی ضرب شد. اصولا در صدر اسلام قوانین عقلایی اقتصادی که تعارضی با مبانی دینی نداشت مورد امضا و تایید حکومت اسلامی نیز واقع میشد.
در ایران علاوه بر بانکهای دولتی، بانکهای خصوصی نیز از سال 1328 شمسی تاسیس شدهاند. تا سال 1339 وظایف بانک مرکزی در ایران توسط بانک ملی انجام میشد، از این سال، بانک مرکزی تاسیس شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357 بانکداری در ایران، ملی شد. در سال 1362 قانون عملیات بانکی بدون ربا تصویب شد.
در حال حاضر در مورد چگونگی کارایی نظام بانکی جمهوری اسلامی و کارکرد قوانین غیر ربوی و موفقیت آن و تطابق یا عدم تطابق آن با مبانی دینی، اختلافنظرهای زیادی وجود دارد. اوراق قرضه به خاطر دارا بود سود ثابت به عنوان یک سند ربوی قلمداد شده و لذا به عنوان ابزار پولی حذف شد. اما در حال حاضر اوراق مشارکت مورد معامله قرار گرفته که برخی از انواع آن فرق ماهوی با اوراق قرضه ندارد. نرخ کارمزد به جای نرخ بهره استفاده میشود. این نیز یک تغییر ظاهری و شکلی است.