حتی زمانی که «پاپ ژان پل دوم»، رهبر پیشین کاتولیکهای جهان، در سال 1998 میلادی خواستار گشایش آرشیو واتیکان برای استفاده مورخان و محققان شد تا حداقل بخشی از تاریخ سر به مهر کلیسای کاتولیک گشوده شود، کاردینال راتسینگر، به عنوان کلیددار این آرشیو، حاضر نشد پروندههای مربوط به مباحث «بحران مدرنیسم در کلیسای کاتولیک» و «الهیات رهاییبخش را در دسترس پژوهشگران قرار دهد.
او دادخواهیهای روحانیان منتقد و تجدیدنظرخواه را که از کلیسای کاتولیک طرد شده بودند مسدود گذاشت، چنانکه هنوز پرونده کشیشانی که اصل «عزوبت و تجرد روحانیون کاتولیک» را رعایت نکردهاند سر به مهر است.
به هر حال، به دشواری میتوان تصور کرد که نظراتی که کاردینال چوزف راتسینگر در زمان ریاست بر «شورای عقیدتی کلیسای کاتولیک» بدون هیچگونه انعطاف و تسامحی بر آنها تاکید داشت و همچنین نقش و نفوذی که او در هنگام سرپرستی آرشیو واتیکان در مباحث عقیدتی اعمال میکرد، امروزه که او زعامت کلیسای کاتولیک را عهدهدار شده است، دچار دگرگونی بنیادی شده باشد.
پروفسور هانس کونگ صاحب کرسی «پایههای اعتقادی الهیات» دانشگاه توبینگن یکی از قربانیان «تفتیش عقاید مدرن» به ریاست پاپ فعلی است چون او در غیرقابل خطا بودن (عصمت) تصمیمات پاپ تشکیک کرده بود. مرکزیت علوم اعتقادی کلیسا (همان تفتیش عقاید) در سال 1979 با تدریس او مخالفت کرد و وی کرسی دانشگاهی خود را از دست داد. البته پروندهسازی برای او به سال 1957 برمیگردد که هنوز دانشجوی الهیات بود و برای او مخفیانه در آرشیو تفتیش، پروندهسازی میشد که نشاندهنده بخش سانسور و کتابهای ممنوعه است.
البته کونگ تنها نبود. با تعداد دیگری از دانشمندان علوم دینی نیز مانند او رفتار شد. راتسینگر (پاپ بندیکت شانزدهم) به ویژه طرفداران «الهیات آزادیبخش» آمریکای جنوبی را بدون هیچ ملاحظهای تحت تعقیب قرار داده است. او آنها را به داشتن عقاید مارکسیستی متهم میکند. پدر بوف از کلیسای فرانسیسکان مقدس و یکی از مبلغان الهیات آزادیبخش که به طور قاطع از کلیسا حمایت محرومان را طلب میکرد، در دهه هشتاد از تدریس، انتشارات و حق سخنرانی منع شد. او در سال 1992 مجبور شد لباس کشیشی را از تن بیرون آورد.
از همین رو بود که توماس لانگ، کشیش کلیسای کاتولیک که اکنون ریاست گروه انگلیسی در دانشکده توماس نلسون را برعهده دارد، هنگام انتخاب راتسینگر به مقام پاپی، با اظهار تعجب از این انتخاب، اعلام داشت که اعتقاد دارد که راتسینگر حتی از ژان پل دوم نیز سنتیتر و محافظهکارتر است.
وی گفت: «راستینگر فردی بود که در برکنار کردن بسیاری از متألهان کاتولیک از جمله «هانس کونگ»، «ماتیو فاکس» و «چارز کاران» نقش داشت، چرا که این افراد برخی از تعالیم کلیسا را زیر سوال برده بودند.
«کونگ» یکی از متألهان مهم سوئیسی بود که پرسشهایی را درباره مسائلی همچون عصمت پاپها مطرح کرده بود. «فاکس» کشیش کاتولیکی بود که درباره تعالیم کلیسا در زمینه گناه اولیه تردید داشت و «کاران» کارشناس اخلاق الهیات بود و پرسشهایی را در زمینه تعالیم کلیسا در باب کنترل تولید مطرح کرد.
واکنشهای منفی به انتخاب راتسینگر به عنوان پاپ
حضور راتسینگر در واتیکان اکنون به معنای ادامه قرار گرفتن قدرت کلیسای کاتولیک در پشت ارتجاعیترین و راستگراترین بخش قدرتهای سیاسی و نظامی بویژه در آمریکای لاتین است. اندیشههای راتسینگر به گونهای است که حتی خبرگزاری رویتر انتخاب او را «پیروزی راست دگماتیک» ارزیابی کرده است. خبرگزاری فرانسه نیز گزینش راتسینگر، که نام «بنوای شانزدهم» را بر خود نهاده، «تداوم ژان پل دوم» ارزیابی کرده و معتقد است که خطوط دگماتیک و جزمگرایی که پاپ سابق درباره مسایل اجتماعی و مذهبی اتخاذ کرده بود با این گزینش با شدت بیشتری ادامه خواهد یافت.
در واقع میتوان گفت از چند سال قبل با شدت گرفتن بیماری پاپ ژان پل دوم، رهبری واتیکان عملاً در دست راتسینگر قرار داشت و به همین دلیل علیرغم سوابق و مخالفتهایی که نسبت به او وجود داشت جانشین پاپ شد. ضمن آنکه راتسینگر هماکنون 79 سال دارد و زمان زیادی به عنوان پاپ باقی نخواهد ماند و دوره تغییر پاپ و احتمالاً تغییر سیاستها، با توجه به اوضاع جهانی به زودی بار دیگر فراخواهد رسید.
خبرگزاری رویتر درباره سوابق او مینویسد که او با شدت تام بر ضد الهیات رهاییبخش مبارزه کرد، جنبش کاتولیکی که رویتر آن را دارای «گرایشهای مارکسیستی» مینامد که در دهههای هفتاد و هشتاد در آمریکای لاتین علیه بیعدالتی اجتماعی و رژیمهای نظامی مبارزه میکرد.
«روبن دری» الهیدان آرژانتینی و استاد دانشگاه بوئنوس آیرس معتقد است که انتخاب راتسینگر ضربهای دیگر به کاتولیکهایی است که امیدوار بودند کلیسا در مسیر اصلاحات حرکت کند. به گفته وی راتسینگر بدترین انتخاب ممکن بود. او نماینده بدترین جنبههای شخصیت ژان پل دوم است، بدون آن که جنبههای مثبت او را داشته باشد.
«لئونارد بوف» کشیش و نظریهپرداز الهیات رهاییبخش که در سال 1992 زیر فشار کلیسا و شخص راتسینگر ناگزیر شد لباس کشیشی را از تن خارج کند، معتقد است راتسینگر هر عقیده شخصی که داشته باشد و هر نقشی که به او داده شده باشد ناگزیر خواهد بود به مسایل آمریکای لاتین توجه کند. به نظر بوف «راتسینگر» همواره نگران وضعیت کلیسا در آمریکای لاتین خواهد بود چرا که آینده مسیحیت به آمریکای لاتین بستگی خواهد داشت.»
منتقدان راتسینگر میگویند او مدافع منع هرگونه بحث و مناظره در داخل کلیسا است. ولفگانگ کوپر، صاحب نظر امور دینی در آلمان، پیش از انتخاب او گفت که این کاردینال میتواند به چهرهای تفرقهانگیز بدل شود.