WWW.HassanFathi.Blogfa.Com حسن فتحی
روابط پ.ک.ک، که با دولت ترکیه بحرانی است تاثیر نامطلوبی بر دولت مالکی در عراق برجای گذارده و میتواند سبب گشوده شدن جبهه جدیدی علیه بغداد شود، زیرا جلوگیری از فعالیت این گروه در عراق در مقطع کنونی که دولت این کشور قادر به برقراری امنیت و آرامش نیست نمیتواند اقدامی مثبت تلقی شده کردهای مخالف ترکیه را تحت فشار قرار دهد.
مشکل دولت ترکیه با کردها مساله و مشکل جدیدی نیست که در زمان دولت اردوغان و در این شرایط به وجود آمده و یا او درصدد مهار آن برآید بلکه این مساله بسیار ریشهای و عمیق بوده و حتی قبل از ایجاد ترکیه توسط مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) در زمان عثمانیها نیز این اختلافات وجود داشت و به همین دلیل این مقوله نیز مشابه برخی از مسایل دیگر به ارث رسیده از دوران عثمانیها برای ترکیه جدید است.
در طول این سالها، آنکارا در عوض این که با درایت درصدد حل و فصل مشکل کردها برآید به آن دامن زده و به دلیل یکسونگری مقامات این کشور، آن را به یک بحران لاینحل تبدیل کرده که گریبان تمامی دولتهای این کشور را گرفته است.
از زمان آتاتورک که ترکیه مامن و سرزمین ترکها اعلام شد هویت و ماهیت تمامی گروهها و اقلیتهای قومی، مذهبی و حتی سیاسی در این کشور نفی شده و آنکارا درصدد برآمد به هر طریق ممکن آنها را در داخل ترکها حل کند که متاسفانه در این ارتباط به موفقیتی دست نیافت. پایان جنگ اول جهانی سقوط و در نهایت فروپاشی امپراتوری عثمانی را در پی داشت که از آن به عنوان مرد بیمار اروپا نام برده میشد. همان زمان پس از تسلیم امپراتوری عثمانی، وقتی که قرار شد تکلیف این کشور در کنفرانسهای صلح مشخص شود یکی از مسایلی که مورد توجه قرار گرفت چگونگی تجزیه آن و جداسازی سرزمینهای غیرترکنشین بود. از جمله این سرزمینها و گروهها باید به ارامنه و کردها اشاره کرد که سالها تحت فشارهای سیاسی و مذهبی قرار داشته و بارها به دست افراطیون ترک قتل عام شده بودند.
پس از جنگ اول جهانی وضعیت امپراتوری عثمانی در کنفرانسهای صلح سور و لوزان مشخص شد. وی این دو قرارداد و پیمان صلح دارای تفاوتهای اساسی با همدیگر بودند زیرا در کنفرانس سوربر تشکیل دو کشور ارمنی کردنشین تاکید شده بود که مخالف خواسته ترکها بود.
سرزمین ارامنه توسط کمونیستهای روسی به اشغال درآمده و عاقبت به بخشی از شوروی تبدیل شد که تا زمان فروپاشی شوروی وابسته به کرملین بوده و یکی از جمهوریهای آن را تشکیل میداد که پس از فروپاشی به نام جمهوری ارمنستان مستقل شد.
ولی کردها سرنوشت دیگری پیدا کردند زیرا در سایه اقدامات آتاتورک و ارتش ترکیه در قرارداد «سور» تجدیدنظرهایی صورت گرفته و از تشکیل کشور کردستان جلوگیری به عمل آمد به همین دلیل کردها و سرزمین آنها میان کشورهای همسایه تقسیم گردید. بخشی از آنها هم که در ایران ساکن بودند در داخل این کشور به زندگی ادامه دادند.
از آنجا که سیاست آتاتورک و زمامداران پس از او در ترکیه نفی قومیتها و ملیتها بود، در راستای سرکوب کردها که به صورت سیستماتیک صورت میگرفت صراحتاً اعلام شد که کردها در حقیقت ترکهای کوهستانی هستند. اما فشارها و اقدامات سرکوبگرانه دولتهای ترکیه در طول این سالها نتوانسته مانع رشد استقلالطلبی و همبستگی ملی میان آنها شود.
در سالهای اخیر کردهای ترکیه در قالب پ.ک.ک به رهبری عبدالله اوجالان به فعالیت پرداخته و توانستهاند خواستههای خود را به گوش جهانیان برسانند. اگرچه چندین سال است که اوجالان در زندان به سر میبرد ولی کردها دست از فعالیت برنداشته و برخواسته خود تاکید میورزند.
کسانی که آتاتورک و همفکرانش ترکهای کوهستانی مینامیدند امروزه به عاملی برای تحت فشار قرار دادن دولت آنکارا تبدیل شدهاند به گونهای که اگر آنها درصدد جلب رضایت کردها برنیایند راه ورود ترکیه به اتحادیه اروپا با مانع مواجه خواهد شد و ممکن است حتی مسدود شود. به همین دلیل در سالهای اخیر دولت ترکیه درصدد برآمده و از راههای مختلف نشان دهد در قبال کردها تغییر رویه داده و سیاستهایش را اصلاح کرده است. در حالی که عملاً نمیتوان این ادعاها را پذیرفته و مورد تایید قرار داد زیرا شواهد با ادعاها تفاوت اساسی دارد.
مشکل دولت ترکیه از زمانی حاد شد که پ.ک.ک دست از آتشبس یکجانبهای که اعلام کرده بود برداشته و جنگ با آنکارا را از سر گرفت. شرایط کنونی ترکیه و منطقه با سالها قبل در زمان نخستوزیری بلنت اجویت که دولت ترکیه موفق به دستگیری و بازداشت عبدالله اوجالان رهبر پ.ک.ک در یکی از کشورهای آفریقایی گردید تفاوت اساسی یافته است. در آن سالها فعالیت اوجالان در سوریه و لبنان ادامه داشته و پ.ک.ک نیز دارای پایگاههایی در این دو کشور بود هر چند کردهای ترکیه در کردستان عراق هم مستقر بوده و از این طریق دست به اقداماتی میزدند اما از آنجا که رژیم بعث عراق و صدام حسین رابطه مطلوبی با آنکارا داشت ارتش ترکیه به راحتی وارد شمال عراق شده و دست به جولان زده و به قتلعام کردها میپرداخت. در آن سالها آنکارا نیازی به جلب رضایت کردهای عراقی نداشته با چراغ سبز بغداد به این منطقه لشکرکشی میکرد.
ولی امروزه نه تنها پ.ک.ک در سوریه و لبنان پایگاهی ندارد بلکه کردها رابطه چندانی با دمشق نداشته و اوضاع آنها چندان مساعد نیست. در این میان سقوط صدام و رژیم بعث عراق که به نفع مردم این کشور خصوصاً کردها تمام شده زنگ خطر را برای ترکیه به صدا در آورده است. زیرا آزادیها و استقلالی که کردهای عراق به دست آوردهاند چندان به مذاق دولت ترکیه خوش نیامده و روابط آنها را خدشهدار کرده است تا حدی که کردهای عراقی که رابطه دوستانهای با آنکارا داشتند در دو جبهه مقابل هم قرار گرفته و علیه هم به موضعگیری پرداختهاند. در این شرایط پ.ک.ک نیز از موقعیت به دست آمده برای توسعه دامنه فعالیت خود در شمال عراق بهره گرفته است که همین مساله نارضایتی و اعتراض آنکارا را در پی داشته است ولی از آنجا که دولت عراق که در داخل با مشکلات بسیاری دست به گریبان است تمایلی به خدشهدار شدن روابطش با همسایهها ندارد تمایلی به فعالیت پ.ک.ک در شمال این کشور نداشته و سعی کرد خود را با ترکها همراه سازد. ولی به نظر نمیرسد همراهی بغداد با آنکارا به نفع عراق تمام بشود. در همین ارتباط مالکی نخستوزیر عراق وعده همکاری با نظامیان ترک را در حمله به شمال عراق داده و خواستار خاتمه فعالیت پ.ک.ک در این منطقه شده است. موضع دولت مالکی نارضایتی پ.ک.ک را در پی داشته و آنها را وادار به واکنش نموده است. ادامه اختلافات میتواند سبب گشوده شدن جبهه جدیدی علیه مالکی شود. البته هنوز مشخص نیست کردهای عراقی که قدرت قابل قبولی در این کشور هستند حاضر به حمله ارتش ترکیه به شمال کشورشان هستند و اگر چنین حملهای صورت بگیرد آیا جانب ترکیه را گرفته یا از پ.ک.ک پشتیبانی کرده و یا در نهایت سکوت اختیار خواهند کرد؟!
مقامات کرد عراقی بارها اعلام کردهاند که به ارتش ترکیه اجازه حضور در شمال عراق را نخواهند داد. آنها همچنین همکاری و ارتباط با پ.ک.ک را رد کردهاند ولی این واقعیت را باید پذیرفت که کردها همواره دارای رابطه مطلوبی با همدیگر بوده و مرزهای بینالمللی که ساخته دست انسانها و حکومتهاست نتوانسته آنها را از هم جدا سازد.
در این شرایط، مشکلات دولت ترکیه دوچندان میشود زیرا هم کردهای عراقی را علیه خود تحریک کرده و هم این که هرگونه اقدام سرکوبگرانه علیه پ.ک.ک لطمهای اساسی به اعتبار این کشور در جهان وارد آورده و به تحریک مخالفین در اتحادیه اروپا منجر خواهد شد. در نهایت باید اعلام کرد رویارویی نظامی با کردها، نفع چندانی برای ترکیه در این مقطع زمانی نخواهد داشت.
یکی از مخالفین اساسی ترکیه در سر راه حضور و عضویت در اتحادیه اروپا نیکلای سارکوزی رییسجمهوری جدید فرانسه است که در مدتی که از روی کارآمدنش گذشته بارها مخالفتش را با عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا اعلام کرده است. در چنین شرایطی هرگونه اقدام نظامی آنکارا را علیه کردها میتواند به تشدید مواضع مخالفین منجر شود. زیرا یکی از خواستههای اتحادیه اروپا تجدیدنظر در برخورد با کردهاست.
وعده مالکی به دولت ترکیه از سوی پ.ک.ک با واکنش منفی مواجه شده و میتواند برای عراق خطرناک باشد. در این رابطه عبدالرحمان چادرچی یکی از مقامات این گروه درباره هرگونه سرکوب اعضای پ.ک.ک توسط دولت عراق هشدار داده و صراحتاً اعلام میدارد اگر دولت عراق در نظر دارد به پ.ک.ک از نظر نظامی و سیاسی حمله کند بغداد و آنکارا بهای آن را خواهند پرداخت و بحران در عراق عمیقتر خواهد شد. او دریافت هرگونه کمک از کردهای عراق و آمریکا را رد میکند.
مالکی نخستوزیر عراق در جریان سفر خود به ترکیه سند همکاری را با اردوغان نخستوزیر ترکیه به امضا میرساند که براساس آن وعده داده در 6 ماه آینده اقدام به از بین بردن نقاط امنی کند که شبه نظامیان پ.ک.ک در مناطق کردنشین شمال عراق از آن استفاده میکنند. مالکی در آنکارا صراحتاً اعلام کرده بود که ما یادداشت تفاهمی را امضا کردهایم که براساس آن علیه سازمانهای تروریستی به خصوص پ.ک.ک همکاری خواهیم کرد. در همین ارتباط ترکیه تهدید کرده اگر واشنگتن و بغداد نتوانند شورشیان پ.ک.ک را کنترل کنند برای از بین بردن پایگاههای آنها در شمال عراق دست به عملیات فرامرزی خواهد زد. بحران بر سر پ.ک.ک مساله جدیدی نیست که به تازگی شکل گرفته باشد بلکه در پی تشدید عملیات کردهای ترکیه علیه نظامیان این کشور، آنکارا درصدد برآمده با تحت فشار قرار دادن کردهای عراقی مانع تحرک عوامل پ.ک.ک در مرزها شود. ولی مشکلی که آنکارا با آن مواجه است مخالفت کردهای عراقی با هرگونه اقدام نظامی از جانب ترکیه است. آنکارا که در طول این سالها نتوانسته آتش مبارزه کردها را خاموش سازد زمانی که با واکنش کردهای عراقی مواجه شد آنها را متهم به همدستی با پ.ک.ک کرد. ولی مساله اصلی این است که کردها از همنژادهای خود پشتیبانی کرده و مایل به سرکوب آنها نیستند. ممکن است این حمایت از سوی دولت کردستان عراق صورت نگیرد و فقط مردم در قبال آنها احساس دین کنند. لذا این مساله را نمیتوان به حساب دولت عراق و یا دولت کردهای عراقی گذارد. اما آنچه در این میان حایز اهمیت است اعتراف به این مساله است که دولت ترکیه نشان داده که در سرکوب و قلع و قمع پ.ک.ک ناتوان بوده و نتوانسته آنها را مهار کند. به همین دلیل بهانهجویی کرده اتهاماتی را متوجه همسایهها میکند که نمیتواند برای آنکارا راهگشا باشد.