علی معصومی (وزوایی )
حکومتی که معاویه در راس آن قرار داشت , حکومت قدرتمندی بودکه در تاریخ اسلام نظیرش را کم تر می یابیم . اگر به سخنان مورخان نیز در این باره اعتنا نکنیم , به طور طبیعی و با یک محاسبه عقلی نیز در می یابیم که حکومت معاویه از جنبه هایی قدرتمند بود و بر اثر همین احساس بود که معاویه دست به اقداماتی می زد. البته نمی خواهیم در این باره که معاویه چگونه این قدرت را به دست آورد و به چه شیوه ای مردم را فریب داد و آن ها را ابزار و مایه اصلی قدرت خود کرد و چرا مردم با فاصله گرفتن از ارزش ها و اصولی که رسول اکرم بنیان نهاده بود , ابزار قدرت معاویه شدند و... بحث کنیم .
اقدامات جدی معاویه برای فتح سرزمین های دوردست در شرق سرزمین های اسلامی (از مرزهای هند تا آسیای میانه ) , اقدامات جنگی در آفریقا و غرب جهان اسلام , تصمیم معاویه به فتح روم شرقی و فرستادن لشکر تا دروازه شهر معروف قسطنطنیه (پایتخت روم شرقی و شهر اسلامبول کنونی در ترکیه ) و برخی اقدامات جنگی دیگر , نماد بیرونی قدرت حکومت معاویه بود. سرکوب بسیار شدید مخالفان , اجبار به لعن و سب امام علی(ع) در منابر سرزمین های اسلامی , تبدیل کردن نظام سیاسی اسلام به یک نظام پادشاهی , گستاخی در کشتن افرادی مثل حجربن عدی وقلع و قمع کردن مخالفان با بی رحمانه ترین شکل , دستکاری در اعتقاد و باورهای دینی مردم و ایجاد فرقه ها و گرایش هایی که حکومت معاویه را توجیه دینی می کرد , خارج کردن اموال عمومی از حالت بیت المال و تبدیل کردن آن به اموال شخصی امویان , تبلیغ و ترویج فرهنگ دوره جاهلی و تعصبات نژادی وقبیله ای , دگرگون کردن روش زندگی حاکمان و بنیان نهادن زندگی به روش اشرافی و.. از دیگر نمادهایی است که قدرت حکومت معاویه را نشان میدهد , زیرا اگر او قدرتی نداشت و یا اینکه احساس قدرت نمی کرد , به این کارهای خطرناک دست نمی زد و با احتیاط عمل می نمود.
معاویه در رجب سال 60 هجری پس از 19 سال و سه ماه حکومت , به جهنم رفت و حکومتی را که در اوج قدرت بود , به فرزندش یزید سپرد. بنابراین , هنگامی که یزید به قدرت رسید , هم حکومتی به ظاهر اسلامی وجود داشت و هم اینکه حکومت مذکور از قدرت قابل توجهی برخوردار بود. یکی از مهم ترین نماد داخلی قدرت مندی حکومت به ظاهر اسلامی یزید نیز همین بود که چنان جسارتی پیدا کرد که توانست جنایت بارترین فاجعه تاریخ اسلام را مرتکب شود و با ابزار قرار دادن جمع کثیری از مردم و یا اینکه با تحمیل سکوت و سکون بر آن ها , فرزند رسول خدا و یاران او را که از بهترین و قدسی ترین انسان ها بودند , به شهادت برساند.
گر چه قدرت ظاهری حکومت یزید قابل توجه بود , ولی به این دلیل که حکومت مذکور , مشروعیتی نداشت و از معیارها و اصول اساسی دین اسلام کاملا فاصله گرفته بود , امام حسین علیه السلام بدون توجه به قدرت ظاهری حکومت یزید , به پاخاست تا بنیاد حکومت ستمگران را ویران کند. و نظامی مبتنی بر اصول ناب دینی برقرار نماید و ارزش هایی مثل عدالت و... را که کاملا به فراموشی سپرده شده بود , احیا کند.
از قیام امام حسین (ع ) علیه حکومت به ظاهر دینی و به ظاهر قدرتمند یزید , این نتیجه به دست می آید که آن حکومتی مشروع وقابل دفاع است که محتوای اسلامی داشته باشد و ارزش ها و اصول دینی به طور عملی و ملموس , بر رفتار و سیاست های اهل حکومت وقدرت حاکم باشد , زیرا اگر صرفا ادعاهایی مطرح گردد و تبلیغات و مردم فریبی هایی صورت بگیرد و از جوهره دین خبری نباشد , دیگر آن حکومت , قابل پذیرش نیست و هر قدر هم که قدرت داشته باشد , کنار آمدن با آن نمی تواند قابل دفاع باشد. امام خمینی هم در قیام علیه رژیم شاه , دقیقا مثل امام حسین (ع ) رفتار کرد. امام خمینی بر خلاف بعضی افراد که همواره قدرت ظاهری رژیم شاه و همچنین « تنها شاه شیعه بودن » او را بهانه ای برای مبارزه نکردن با آن رژیم میدانستند , با صراحت و قاطعیت تمام اعلام کرد که رژیم شاه به دلیل تضاد با اصول و تعالیم اسلامی , مشروعیتی ندارد و ادعاهای ظاهری آن رژیم و قدرت ظاهری اش , تکلیف مبارزه را از دوش ملت مسلمان ایران برنمی دارد. در واقع امام خمینی به تبعیت از امام حسین علیه السلام , با رژیم ستمگری که هیچ اصلی از اصول بنیادین دین را رعایت نمی کرد و به شیوه های مختلف نیز با دین مبارزه می کرد ولی با برخی کارهای ظاهری و ادعاهای خنده آور , خود را شاه شیعیان می دانست , مبارزه کرد و انقلاب بزرگی را به ثمر رساند. به همین دلیل است که امام خمینی می فرماید : انقلاب اسلامی ایران پرتوی از عاشورا و انقلاب عظیم الهی آن است 1.
یکی از عواملی که سبب موفقیت امام خمینی در ثمررساندن انقلاب اسلامی شد این بود که وی پیش از هر چیز نوع نگرش به قیام عاشورا و حماسه کربلا را تغییر داد و آن را از حالتی که موجب رکود و بی توجهی به اهداف و انگیزه های قیام عاشورا بود , بیرون آورد. به عبارت دیگر , امام خمینی نگرش سیاسی به حماسه کربلا را به شکلی احیا کرد که با روح قیام عاشورا همخوانی داشته باشد و به قیام مذکور صرفا از بعد عاطفی و انجام مجموعه ای از مراسم بی هدف , عادتی و سرگرم کننده نگریسته نشود و آن حماسه بزرگ از زاویه جبرگرایی مورد تجزیه و تحلیل قرار نگیرد. به همین دلیل , امام خمینی می فرمود :
امام حسین(ع ) می دانست چه می کند و کجا می رود و هدفش چیست 2. امام حسین (ع ) با فداکاری بی نظیر و نهضت الهی خود واقعه بزرگی را به وجود آورد که کاخ ستمگران را فرو ریخت و مکتب اسلام را نجات داد3.... مجلس عزا , نه برای این است که گریه بکنند برای سیدالشهدا و اجر ببرند , البته برای این هم هست , بلکه مهم آن جنبه سیاسی است که ائمه ما در صدر اسلام نقشه اش را کشیده اند که تا آخر باشد4... امام حسین (ع ) آمده بود حکومت هم می خواست بگیرد و این یک فخری است و آن هایی که خیال می کنند که حضرت سیدالشهدا(ع) برای حکومت نیامده , خیر , این ها برای حکومت آمدند...5 امام حسین (ع ) مسلم را فرستاد تا مردم را دعوت کند به بیعت تا حکومت اسلامی تشکیل بدهند6... این اجتماع در مجالس روضه را خیال نکنید که فقط این است که ما گریه کنیم برای سیدالشهدا , نه سیدالشهدا احتیاج به این گریه ها دارد و نه این گریه خودش فی نفسه یک کاری از آن می آید. جنبه سیاسی این مجالس بالاتر از همه جنبه های دیگری است که هست 7... اهل منبر ایدهم الله تعالی کوشش کنند در این که مردم را سوق بدهند به مسائل اسلامی و مسائل سیاسی اسلامی ...8 امام حسین (ع) تصریح می کند که اگر کسی ببیند که حاکم جائری در بین مردم حکومت می کند , ظلم به مردم می کند , باید مقابلش بایستد و جلوگیری کند هر قدر که می تواند9.
همین نمونه ها نشان می دهد که چگونه امام خمینی به احیای نگرش صحیح به حماسه عاشورای حسینی همت داشت و سعی می کرد قیام امام حسین(ع) به خوبی درک شود و ملل مسلمان هماهنگ با درک درستی که از این قیام به دست می آورند , در راه عزت جوامع اسلامی بکوشند و با برکنار کردن ستمگران و استعمارگران , بارقه ای از حماسه کربلا را بر جوامع اسلامی بتابانند و با تشکیل دادن حکومت های عدل اسلامی در میان ملل و جوامع اسلامی , بستر اصلی سعادت مسلمانان را فراهم آورند , یعنی همان کاری که در ایران به رهبری امام خمینی انجام گرفت و نه تنها مسیر تاریخ کشور ما را تغییر داد بلکه همه جهان , به ویژه جوامع اسلامی را متاثر کرد.