ابوالقاسم قاسمزاده
یک هفته پس از آزمایش هسته ای کره شمالی، شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه شماره 1718 را به اتفاق آراء (پانزده کشور) بعنوان تحریم دولت کره شمالی به تصویب رساند. پنج عضو دائمی و ده عضو موقت شورای امنیت سازمان ملل پس از سه مرتبه اصلاح متن پیشنهادی آمریکا و ملایم سازی نوشتاری و محتوای آن که تحریم های شدید نظامی و اقتصادی علیه کره شمالی را داشت، به آن رای موافق دادند. روسیه و چین ابتداء با عدم موافقت با پیشنهادهای آمریکا با حذف برخی از موارد پیشنهادی و اصلاح و ترمیم برخی دیگر از پیشنهادها، با تصویب آن اعلان موافقت کردند.
تصویب قطعنامه 1718 برای دولت آمریکا، هم عدم موفقیت و هم یک دست آورد، ارزیابی شده است. عدم موفقیت است ، زیرا قطعنامه پیشنهادی واشنگتن بطور کامل تغییر یافت و تعدیل شد. متن پیشنهادی نماینده آمریکا که مورد تائید ژاپنی ها نیز بود با مخالفت شدید چین و روسیه مواجه گردید و دولت جرج بوش مجبور به عقب نشینی شد و به پیشنهادهای تعدیل شده از جانب چین و روسیه تمکین کرد. پس از تصویب قطعنامه برخی از مطبوعات آمریکایی نوشته اند، متن کامل پیشنهادی روسیه و چین بعنوان قطعنامه 1718 در شورای امنیت تصویب گردید و نه پیشنهاد آمریکا. این خود شکست دیگری برای دولت جرج بوش است.
در برابر این نظر که به واقعیت نزدیک است و قدرت مانور آمریکا در تصویب قطعنامه های تحریم در شورای امنیت سازمان ملل را محدود جلوه می دهد، دولت آمریکا و دستگاههای خبری و تبلیغی او قرار دارند که تصویب قطعنامه 1718 آن هم بصورت اتفاق آراء از اعضاء شورای امنیت را یک دست آورد و پیروزی برای خود تبلیغ می کنند. "جان بولتن" نماینده جرج بوش در سازمان ملل، پس از تصویب قطعنامه در برابر خبرنگاران گفت، این یک دست آورد خوب و بزرگ است که در فاصله یک هفته پس از آزمایش هسته ای کره شمالی، همه اعضاء شورای امنیت سازمان ملل بصورت یکپارچه به قطعنامه پیشنهادی ما رای موافق داده اند که خود نشان از اتحادنظر جامعه بین المللی در تحریم کره شمالی دارد.
دولت آمریکا به دو نتیجه از تصویب قطعنامه 1718 بعنوان دست آورد موفقیت آمیز خود نظر دارد، اول دست یابی به اتفاق آراء، حتی و اگرچه متن و موارد قطعنامه فاقد رژیم اجرایی قوی و موظف است و دوم، تصویب عنوان "تحریم" علیه دولت کره شمالی که در منحنی ارتباطات بین المللی برای کره شمالی می تواند مفهوم سازی منفی و مشکل آفرین داشته باشد. جان بولتن در مصاحبه خود تصویب اینگونه قطعنامه 1718 علیه کره شمالی را زنگ هشدار برای جمهوری اسلامی ایران خواند که در مسیر آینده آمریکا می تواند اتفاق آراء پنج عضو دائمی شورای امنیت را بدست آورد.
محوریت قطعنامه 1718 بر تحریم اقلام نظامی خاص است که چندان در امور اقتصادی و مالی و نیازهای دارویی و مایحتاج عمومی کره شمالی اثرگذار نخواهد بود. براساس متن مصوب قطعنامه، شورای امنیت سازمان ملل از دولت کره شمالی می خواهد تا برنامه تسلیحات هسته ای و تمام برنامه های تولید سلاح های کشتار جمعی و موشک های بالیستیک را متوقف و لغو کند.
مقامات کره شمالی که روی این پروژه ها و برنامه ها کار می کنند با محرومیت سفر خارجی مواجه می شوند. براساس این قطعنامه صادرات موشک، تانک، سیستم های بزرگ توپخانه، ناو و هواپیماهای جنگی به کره شمالی ممنوع و همچنین برای جلوگیری از هرگونه قاچاق، محموله های وارداتی و صادراتی به کره شمالی می تواند کنترل شود. شورای امنیت علاوه بر تحریم تسلیحاتی خواستار بازگشت بدون قید و شرط پیونگ یانگ به گفت وگوهای متوقف شده شش جانبه شده است. برای این قطعنامه هیچگونه رژیم اجرایی موظف دیده نشده است و اجرای آن بصورت پیشنهادی و غیرموظف و داوطلبانه برای کشورها است. به همین دلیل موضوع بازرسی کشتی ها که به سوی کره شمالی می روند و یا از سوی کره شمالی در آ بهای آزاد در حرکتند در هاله ای از ابهام قرار دارد و بلافاصله بعد از تصویب قطعنامه 1718، دولت چین اعلام کرد، مایل نیست کشتی ها و محموله هایی که وارد کره شمالی یا از این کشور خارج می شود، مورد بازرسی قرار دهد.
بنظر نمی رسد ، ژاپنی ها هم در انجام پیشنهادهای غیرموظف در قطعنامه 1718 برای بازرسی کشتی های کره شمالی و یا محموله هایی که بسوی این کشور برده می شوند، بازرسی های جنجالی انجام دهند و شتاب داشته باشند. زیرا دولت ژاپن هم اکنون هم در منطقه خود با چین، کره جنوبی و شمالی مشکلات فراوان دارد. آنچه که قطعنامه 1718 را جدا از هیاهوی سیاسی، تبلیغی در میدان عمل، ضعیف و ناکارآمد جلوه میدهد، نداشتن یک رژیم اجرایی موظف برای آنست که در همه موارد بصورت پیشنهادی و رهنمود و یا عدم اجبار در اجرای مفاد آن دیده شده است.
پک گیل یون نماینده کره شمالی در سازمان ملل متحد بلافاصله پس از صدور قطعنامه 1718، آن را محکوم و رد کرد. او گفت: "اعضای شورای امنیت مانند یک باند تبهکار قطعنامه ای علیه کشورش تصویب کرده اند که به گفته او "قهرآمیز" است. نماینده دولت کره شمالی، فشارهای دولت جرج بوش را به منزله اعلان جنگ خواند و گفت کره شمالی به آن پاسخ نیرومند خواهد داد. هیئت سیاسی دولت کره شمالی قبل از پایان نشست شورای امنیت ، بصورت اعتراضی جلسه را ترک کردند.
اکنون در مجامع سیاسی و محافل رسانه ای چند پرسش و نقد پس از قطعنامه 1718 مطرح است. اول، این قطعنامه که فاقد رژیم اجرایی موظف و دقیق است در عمل چندان موفق نخواهد بود و در میدان عمل با شکست مواجه خواهد شد. اگرچه فضای خبری و تبلیغی علیه دولت کره شمالی برای منزوی سازی این کشور را بسیج خواهد کرد.
دوم، هشداری است که نماینده چین پس از تصویب قطعنامه، بازگو کرد که خود نیز به آن رای موافق داده است. "ونگ گوانگیا" نماینده چین در سازمان ملل متحد هشدار داده است که اجرای طرح بازرسی محموله های کره شمالی می تواند به درگیری نظامی این کشور با آمریکا منجر شود. سوم، حرکت موازی برای گشایش دوباره مذاکرات شش جانبه برای حل بحران است. مذاکراتی که تا اوایل سال 2005 شش کشور، کره شمالی، آمریکا، چین، ژاپن، کره جنوبی و روسیه در آن شرکت داشتند و به دنبال حل نهایی مشکلات و بحران های منطقه ای و طرح هسته ای کره شمالی، بودند.
و چهارم، پذیرش کره شمالی بعنوان عضو ثابت و غیرقابل بازگشت در باشگاه کشورهای هسته ای جهان و کنترل آن طبق ضوابط این باشگاه است. همه این دیدگاهها فاصله ای بین تشدید بحران تا مرز درگیری های نظامی و یا جنگ از یک سو و در طرف دیگر، حل بحران از طریق مذاکره تا دست یابی به کره متحد از شمال و جنوب را در برمی گیرد. قطعنامه تحریم، آنهم بصورت غیرموظف در انجام و فاقد رژیم اجرایی مشخص، تا حد حرکت "ایذایی" است، کره شمالی وارد باشگاه هسته ای شده است و دارای سلاح هسته ای است. هر کشوری که آزمایش هسته ای انجام دهد در مسیر بی بازگشت قرار می گیرد. بیش از حساسیت قطعنامه 1718 برای تحریم کره شمالی، اکنون مذاکره برای تنظیم این کشور در ورود به مدار نظم تعریف شده بینالمللی، در دستور کار روسیه، چین، اروپا و شاید آمریکا نیز قرار دارد.