گروه سیاسی: مطبوعات را به عنوان رکن چهارم دموکراسی میشناسند. در حقیقت دستیابی به مردم سالاری واقعی بدون مددگرفتن از نهادهای مدنی آزاد و مستقل همچون مطبوعات و احزاب، امکان پذیر نیست. هرچند در شرایط فعلی در کشور ما مطبوعات با موانع و محدودیتهای فراوانی مواجه هستند اما با این وجود در راه انجام رسالتی که بر دوش دارند، یعنی اطلاع رسانی و روشنگری و ایفای نقش نظارتی خود از هیچ تلاشی فروگذار نمیکنند. بنابراین مروری بر آنچه که مطبوعات به آن میپردازند زوایای پنهانی از مسایل گوناگون جاری در کشور را آشکار میسازد.
از سوی دیگر بررسی تمامی مطبوعات در طول هفته برای کلیه مردم امکان پذیر نیست. بنابراین قصد داریم در سال 1385 خورشیدی، روزهای شنبه به مرور خبرها و تحلیل های مطبوعات در طول هفته گذشته بپردازیم تا هم این امکان فراهم گردد مخاطبان روزنامه مردم سالاری در فرصتی کوتاه از آنچه که در مطبوعات در طول یک هفته درج شده نمایی کلی یابند و هم مواضع روزنامههای مختلف در قبال رویدادهای کشور برای مخاطبان آشکارتر میشود.
شما هم از طریق تلفن، نمابر، نامه یا ایمیل، ما را از نظرات خود آگاه کنید تا هر هفته صفحه 14 روزنامه مردم سالاری پربارتر از همیشه در اختیارتان قرار گیرد.
پس از 14 روز تعطیلی – 29 اسفند تا 13 فروردین ماه – سرانجام روز چهاردهم فروردین انتشار روزنامههانیز از سر گرفته شد تا تعطیلی طولانی مدت اطلاعرسانی در کشور خاتمه یابد. در طول تعطیلات 14 روزه نوروز، تنها چند شماره از روزنامه ایران منتشر شد و حتی روزنامه کیهان نیز که همه ساله در طول این مدت منتشر میشد، امسال نیز همچون سال گذشته به دکهها نیامد تا ایران تنها روزنامهای باشد که خلاء اطلاع رسانی مکتوب در کشور را پر کند. هر چند که انتشار گستردهتر روزنامهها، به ویژه روزنامههای مستقل از دولت در طول تعطیلات نوروز ضرورت بیشتری دارد اما پارهای از مشکلات موجب شده این خلاء ایجاد شود که البته بررسی آن مجالی فراختر میطلبد.
اما در این میان نکتهای که جالب توجه به نظر میرسد این است که تعدادی از روزنامههاترجیح دادند نه در روز چهاردهم فروردین بلکه یک روز دیرتر منتشر شوند. به نظر میرسد که دست اندرکاراران این دسته از روزنامهها ترجیح داده بودند از تعطیلی سیزده بدر استفاده کنند. چرا که روزنامه نگاران یک روز زودتر از تاریخ انتشار روزنامه به جمع آوری و آماده کردن مطلب خود میپردازند و طبیعی است که کارکنان روزنامه هایی که روز 14 فروردین منتشر شدهاند، در روز سیزدهم فروردین به جای آنکه در دامان طبیعت، به اصطلاح سیزده را به در کنند در دفتر روزنامه به آماده کردن مطالب مشغول بودهاند. حال بگذریم از اینکه یکی – دو روزنامه تعطیلی بیشتری به خود دادهاند و قرار است از امروز منتشر شوند! در چنین شرایطی سخن گفتن از ضرورت انتشار روزنامههای مستقل در تعطیلات نوروز اگرچه کمی مشکلتر است اما ضرورتی دو چندان مییابد.
سه موضوع برای تیتر
در نخستین روز انتشار روزنامهها در سال 1385، سه موضوع، تیتر اصلی روزنامهها را به خود اختصاص داد.
پیام نوروزی و سخنان مقام معظم رهبری در سال جدید، تحولات پرونده هستهای ایران و آغاز رزمایش نظامی ایران در آبهای جنوب سه موضوعی بود که تیتر «یک» اغلب روزنامههارا به خود اختصاص داده بود.
آخرین تحولات پرونده هستهای ایران، تیتر اول روزنامههای اعتماد ملی، جمهوری اسلامی، شرق و مردم سالاری بود. شورای امنیت سازمان ملل روز نهم فروردین ماه بیانیهای غیرالزامآور درباره پرونده هستهای ایران منتشر کرده بود که برمبنای آن از ایران خواسته شده بود در مدت 30 روز همه فعالیتهای هستهای خود را به حال تعلیق درآورد و به میز مذاکره بازگردد.
«اعتماد ملی» در تیتر اول خود، از «تلاش صلحطلبان جهان برای مهار بحران هستهای ایران» خبر داده بود و «شرق» با تیتر «تأکید ایران بر حقوق هستهای خود» به بررسی تحولات هستهای ایران پرداخت . «مردم سالاری» با تیتر «دیپلماسی در تعطیلات» کلیه تحولات پرونده هستهای ایران در طول تعطیلات نوروزی را بررسی کرد و «جمهوری اسلامی» نیز نوشت: «ایران بیانیه رئیس شورای امنیت را قاطعانه رد کرد.»
اگر چه در سایر روزنامه ها، تحولات پرونده هستهای ایران تیتر اصلی نبود اما تقریباً تمامی روزنامهها در صفحه اول خود تیتری در این مورد داشتند و این روال در سایر روزهای هفته ادامه داشت.
پیام نوروزی مقام معظم رهبری و مجموعه سخنان ایشان در طول نوروز در سفر به مشهد مقدس و خوزستان نیز تیتر اول روزنامههای ابرار، اطلاعات، جام جم، جوان، خراسان و رسالت را شکل داده بود. «درسهای پیامبر اعظم، درس زندگی امروز ما»،«ملت ما را از تحریم نترسانید، زیر بار زور نمیرویم»،« آیین پیامبر اعظم، توقف، تحجر و نومیدی ندارد»،« در هیچ یک از مسائل مورد اختلاف با آمریکاییها مذاکره نمیکنیم» و «برخورداری از مکارم اخلاقی و استقامت درسهای بزرگ پیامبر اعظم است» از جمله سخنان مقام معظم رهبری بود که برای قرار گرفتن در تیتر اول مورد توجه این روزنامهها قرار گرفته بود. روزنامه خراسان نیز تیتر اصلی خود را به تشریح مواضع ایران درباره فناوری هستهای ، شورای امنیت و مذاکره با آمریکا از سوی مقام معظم رهبری اختصاص داد.
روزنامه های اعتماد، کیهان و همبستگی نیز تیتر اصلی خود را به رزمایش نظامی ایران در آبهای جنوب ایران اختصاص داده بودند. آزمایش موشکهای جدید ایران در این رزمایش و بازتاب جهانی آن موجب شد کیهان در تیتر اصلی خود به ارزیابی محافل غربی از این رزمایش بپردازد. «موشک رادار گریز ایران، کابوس تازه آمریکا» تیتر اول کیهان بود که همراه با عکسی از لحظه پرتاب موشک جدید ایران در صفحه اول این روزنامه قرار گرفته بود.
حسین شریعتمداری مدیر مسئول کیهان نیز در ستون یادداشت روز با عنوان «خواب جهان بیآفتاب» به چند موضوع مهم پرداخت که به نظر میرسد چشم انداز مواضع آینده این روزنامه محافظهکار در سال جدید باشد.
شریعتمداری در بخشی از یادداشت خود با انتقاد از بیانیه اخیر شورای امنیت سازمان ملل نوشت: «از شورای امنیت سازمان ملل که مدت هاست چارچوب قانونی و حقوقی خود را زیر پا گذاشته و در اختیار منافع آمریکا قرار گرفته است صدور بیانیه اخیر دور از انتظار نبود ولی آنچه تعجب آور است ادامه حضور ایران در معاهده لغو شده NPT خارج شویم، بهتر و شایسته تر از فرداست.»
شریعتمداری، موضع کیهان درباره مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا در عراق را نیز اعلام کرد و نوشت: «برفرض که آمریکا را قابل مذاکره بدانیم – که نمیدانیم و حق نداریم که ندانیم – مذاکره با آمریکا درباره امنیت عراق از پایه و اساس غیرممکن و نامعقول است.»
روزنامههای اعتماد ملی و همبستگی نیز با تیترهای «موشکهای شگفتی ساز ایران» و «آزمایش موفق موشک شهاب 2»، خبر رزمایش نظامی ایران را پوشش دادند.
اما روزنامههای ایران، خبر و همشهری از تیترهای دیگری به عنوان تیتر اول خود استفاده کردند. روزنامه ایران تیتر اول خود را به «نرخ سود سپرده و تسهیلات بانکهای خصوصی» اختصاص داد که توسط شورای پول واعتبار تعیین شده و بر مبنای آن نرخ سود سپرده و تسهیلات بانک های خصوصی، 3درصد بالاتر از نرخ بانک های دولتی است. روزنامه همشهری هم که ارگان شهرداری تهران است، تیتر اصلی خود را به «اجرای برنامههای ویژه زیباسازی، عمران شهری و بازسازی معابر تهران، از سوی شهرداری در طول نوروز اختصاص داد. روزنامه خبر نیز با یک تیتر کلی، کلیه خبرهای ایران و جهان در آغاز سال 1385 را بررسی کرد.
مروری بر عکسهای اصلی روزنامه های 14 فروردین هم خالی از لطف نیست. عکس روز اغلب روزنامههااز جمله ایران، جام جم، جوان، خراسان، رسالت، مردم سالاری، همبستگی و همشهری به مراسم سنتی سیزده بدر مربوط بود که صحنههایی از حضور مردم در دامان طبیعت را به تصویر کشیده بود. روزنامههای اعتماد ، اطلاعات، جمهوری اسلامی و شرق نیز تصویری از زلزله لرستان را به عنوان عکس روز انتخاب کرده بودند. در این میان روزنامه اعتماد ملی با انتشار عکس بزرگ و زیبایی که توسط حجت سپهوند گرفته شده بود جلوه زیباتری داشت. این عکس، یک خانواده زلزله زده را در روستای خالق علی شهرستان دورود نشان میداد که در کنار خانه خراب شده شان سیزده را به در میکردند.
روزنامه ابرار از عکسی از حرم مطهر پیامبر گرامی اسلام (ص) به مناسبت نامگذاری سال 1385 به نام پیامبر اعظم (ص)از سوی مقام رهبری استفاده کرده بود و روزنامه کیهان نیز عکسی از موشک تازه آزمایش شده ایران را در صفحه نخست خود برجسته کرده بود.
رزمایش نظامی ، عکس اول
در روز پانزدهم فروردین ماه، انتشار چند روزنامه دیگر هم که روز قبل منتشر نشده بودند آغاز شد. نخستین شماره روزنامههای آفتاب، کاروکارگر، فرهنگ آشتی، سیاست روز و اسرار در سال 85 در این روز منتشر شد. تنوع تیترها در این روز بیش از روز قبل بود. روزنامههای ابرار، ایران، جام جم، خبر، فرهنگ آشتی و کاروکارگر تیتر اول خود را به مسایل هستهای ایران اختصاص داده بودند. جام جم در گفتوگویی اختصاصی با علی اصغر سلطانیه نماینده ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از قول وی بر خارج نشدن پرونده ایران از آژانس تأکید کرد. این گفت و گو با عکس بزرگی از سلطانیه در صفحه اول همراه بود روزنامه ایران نیز به نقل از سلطانیه، از آغاز روابط تازه ای بین تهران و آژانس اتمی خبر داد. کار و کارگر نیز به نقل از سلطانیه بر پایبندی ایران بر تعهدات خود تأکید کرد.
فرهنگ آشتی «هشدار ایران به شورای امنیت» را در قالب گفت و گوی سلطانیه با سیانان و بیبیسی برجسته کرد و ابرار، به نقل از او نوشت: «آمادگی تعلیق غنی سازی در سطح صنعتی را داریم». روزنامه خبر هم به نقل از سلطانیه این تیتر ار انتخاب کرد: «تهران هیچ تهدید یا تهاجمی را تحمل خواهد کرد.» اظهارات نماینده ایران در آژانس در سایر روزنامهها نیز پوشش داده شد و روزنامه خراسان عکس روز خود را به سلطانیه اختصاص داد.
موضوع دیگری که در روز سه شنبه مورد توجه روزنامهها قرار گرفت، رزمایش نظامی ایران بود. جوان برای پوشش خبری این موضوع، از تیتر «اثبات اقتدار بلامنازع ایران در تنگه هرمز» استفاده کرد. خراسان نوشت: «سطح وعمق تنگه هرمز در تیررس اژدرهای فوق مدرن ایران». سیاست روز تیتر کرد: «زیردریاییهای دشمن در تیررس اژدرهای ایرانی». جمهوری اسلامی از «آزمایش موفق اژدر قدرتمند ساخت ایران در رزمایش پیامبر اعظم (ص)، خبر داد و کیهان به بازتاب این مانور در رسانههای آمریکا و انگلیس و اعتراف آنان به توان ایران در کنترل خلیج فارس پرداخت. در این روز تنها روزنامه اصلاحطلبی که رزمایش دریایی را به عنوان تیتر اول خود انتخاب کرد اعتماد بود که در دومین روز متوالی این کار را انجام میداد. تیتر اول اعتماد به آزمایش نسل جدید موشک های دریایی ایران اختصاص داشت. در این روز خبرهای مربوط به رزمایش دریایی ایران در سایر روزنامهها نیز بازتاب داشت و جالب اینجاست که اغلب روزنامهها عکس روز خود را به صحنه هایی از این رزمایش اختصاص داده بودند. ایران، آفتاب، اعتماد، اطلاعات، جمهوری اسلامی، جوان، رسالت، سیاست روز، شرق، کاروکارگر، فرهنگ آشتی، کیهان و همشهری این روزنامهها بودند. روزنامههای همبستگی و ابرار، عکسهایی از سفر وزیر امور خارجه گینه به ایران چاپ کرده بودند.
عکس روز «اسرار» یک عکس غیرخبری بود. اعتماد ملی عکسی از بزرگترین هواپیمای ترابری نیروی هوایی آمریکا منتشر کرد که صبح روز چهاردهم فروردین ماه سقوط کرده بود. روزنامه مردمسالاری هم با انتشار عکسی از دوران تبلیغات انتخاباتی احمدینژاد که یک صندلی خالی را با شعار «ما میتوانیم» نشان میداد و مونتاژ دو صحنه ساعت روی آن، به مسأله عدم تغییر ساعت رسمی کشور پرداخت و در صفحه سیاسی خود به نقد این تصمیم دولت احمدینژاد پرداخت. این موضوع به شیوهای دیگر و با دید اجتماعی در تیتر اول روزنامه شرق منعکس شد که به «سرگردانی دانش آموزان» در پی تغییر نکردن ساعت رسمی کشور اختصاص داشت. سایر روزنامهها ترجیح دادند در روزهای بعد به این موضوع برجستگی بیشتر دهند.
تیتر اول روزنامه اسرار در این روز، «بایدهای دولت در سال 85» بود. این روزنامه در گزارش سیاسی اظهارات صاحبنظران سیاسی درباره اولویتهای دولت در سال جدید را جمع آوری کرده بود.
اعتماد ملی به «بحران مسکن در سال 85» پرداخت و با انتشار گزارشی که از سوی مرکز پژوهشهای مجلس منتشر شده بود این موضوع را بررسی کرد.
تیتر اول روزنامههای آفتاب و همبستگی هم به اظهارات جدید آیت الله هاشمی شاهرودی رئیس قوه قضاییه اختصاص داشت که در جمع مسئولان عالی قضایی کشور، بار دیگر از گسترش نهادهای دولتی به عنوان مهمترین عامل فساد در کشور و نیز نگاه صاحبان قدرت به فعالیت بخش خصوصی انتقاد کرده بود. این اظهارات از این جهت دارای اهمیت بود که از زمان آغاز به کار دولت جدید، فشارهای وارده بر بخش خصوصی افزایش یافته است.
در این روز، روزنامه رسالت تیتر اول خود را به سخنی از آیت الله مهدوی کنی رئیس دانشگاه امام صادق (ع) و دبیر کل جامعه روحانیت مبارز با این مضمون که «هتک نبی اکرم مقابل با اسلام و مسلمین است» اختصاص داد. این اظهارات یک روز قبل، پس از اقامه نماز ظهر در مسجد دانشگاه امام صادق(ع) از سوی آیت الله مهدوی کنی ایراد شده بود و از این جهت اهمیت داشت که یک روز قبل از آن، خبرگزاری رسمی کشور (ایرنا) از درگذشت ایشان خبر داده بود.اما پس از تکذیب این خبر سخنرانی آیت الله مهدوی کنی و به تبع آن، انتشار آن در روزنامه رسالت، خط بطلانی بر این خبر نادرست بود.
در روز پانزدهم فروردین، روزنامه همشهری همچون روز قبل تیتر اول خود را به ارگان صاحب امتیاز روزنامه اختصاص دادکه به تعیین تکلیف 109 شرکت وابسته به شهرداری تا پایان خردادماه در پی ضربالاجل دکتر قالیباف شهردار تهران میپرداخت.
مذاکرات ایران و آمریکا، خوراک خبری
اعلام برگزاری مذاکرات علنی و مستقیم ایران و آمریکا درباره عراق از سوی یک منبع آگاه که از سوی دو خبرگزاری مهر و ایسنا انعکاس یافته بود، تیتر اول روزنامه های آفتاب، اسرار، اعتماد ملی، توسعه، خراسان، مردم سالاری، همبستگی و همشهری را در روز چهارشنبه 16 فروردین به خود اختصاص داد. روزنامه های جام جم، حیات نو و فرهنگ آشتی به موضوع انتقاد نمایندگان طیف اکثریت مجلس از عدم تغییر ساعت رسمی کشور و ضرر 300 میلیارد تومانی عدم تغییر ساعت رسمی به اقتصاد کشور پرداختند.
پرداختن روزنامه محافظه کار جام جم به این موضوع که به نوعی انتقاد از دولت احمدینژاد بود جالب توجه به نظر میرسید.
سخنان محمود احمدینژاد نیز تیتر یک ایران، اطلاعات و جوان بود. احمدینژاد در دیدار وزیر بازرگانی و معاونان این وزارتخانه گفته بود ثبات قیمتها باید تداوم یابد. رئیس جمهور همچنین بر ضرورت واگذاری مسئولیت تأمین کالای مورد نیاز کشور و تنظیم بازار به مردم تأکید کرده بود.
در این روز طبق معمول دو روز گذشته، روزنامه کیهان تیتر اول خود را به رزمایش نظامی پیامبر اعظم (ص) اختصاص داد و نوشت: «شلیک اول، نفت را 2 دلار گران کرد.» به نظر میرسید کیهان در راستای یادداشت روز اول مدیر مسئول خود در نخستین روز انتشار در سال جدید همچنان مخالف مذاکرده و طرفدار خروج ایران از ان.پی.تی است.
اعتماد نیز تیتر اول خود را به بررسی برخورد دو نگاه در اقتصاد ملی اختصاص داده بود. «اقتصاد زیرزمینی یا بازار متشکل پولی؟» این تیتر به گزارش خبری – تحلیلی این روزنامه درباره کاهش دستوری نرخ سود تسهیلات بانکی اختصاص داشت.
تیتر اول دو روزنامه رسالت و شرق نیز به دو گفت و گو اختصاص داشت. رسالت گفتوگوی مدیر مسئول خود سید مرتضی نبوی با ایسنا را به عنوان تیتر اول خود انتخاب کرده بود. نبوی در این گفتوگو از انسجام جدید اصولگرایان خبر داده بود. به گفته سید مرتضی نبوی، انسجام و ائتلافهای جدیدی در جریان اصولگرا شکل میگیرد. وی سال 84 را سال موفقیت اصولگرایان دانست و گفت: مهمترین اولویت کاری در سال 85 توجه به چشم انداز 20 ساله به عنوان برنامه پیش رو برای پیشرفت و آبادانی ایران است.
روزنامه شرق نیز در این روز به ناگفتههای ناطق نوری از انتخابات پرداخت. ناطق نوری در نخستین
گفتوگوی خود پس از انتخابات ریاست جمهوری نشان داد که تا حدودی خود را از خط احمدینژاد دور میداند. وی طرحهای انتخاباتی احمدینژاد را فضایی خواند و گفت: «به آقای احمدینژاد گفته بودم برنامههای او در انتخابات عملی نیست. او نامه نوشت و گفت دیگر کاندیدای شورای هماهنگی نیست.» وی همچنین تصریح کرد که در دولت گذشته و دولت فعلی، شایسته سالاری اتفاق نیفتاد. ناطق نوری گفت: «استراتژی آقای احمدینژاد را در سیاست خارجی میپسندم، اما تاکتیک او را نه» وی همچنین اظهار داشت: «صحبتهای آقای مصباح را درباره مقبولیت و مشروعیت نپسندیدم.»