فرزانه آئینی
برخی از نمایندگان مجلس هفتم شورای اسلامی معتقدند که وجود برخی جریانهای سیاسی و حضور بعضی از افراد صاحب نفوذ در بین طیفهای فکری نمایندگان سبب شده است که به استقلال و حق رای نمایندگان خدشه وارد شده و از سوی دیگر نیز به نقش نظارتی آنها آسیب وارد شود. این در حالی است که برخی معتقدند اهرم نظارتی نمایندگان یعنی تذکرات، سوال و استیضاح در قبال عملکرد خارج از قانون مسوولان اجرایی بیاثر واقع شود، این عده از نمایندگان مجلس هفتم بر این باورند که این رایزنیهای نامریی بهصورت ویژهای در این مجلس ظهور یافتهاند. ایرج ندیمی، نمایندۀ لاهیجان و سیاهکل با تاکید بر اینکه مجلس ما مجلس یک جامعۀ در حال توسعه است و نوع نمایندگان ما به لحاظ شیوۀ انتخاب و عملکردشان دارای ویژگیهای جامعه در حال گذار است، بنابراین از کوزه همان برون ترواد که در اوست. وی با بیان این مطلب گفت: «در جامعهای که رودربایستی وجود دارد و برخی از عناصر آن در آغاز انتخابشان در منصبی به فکر انتخابات دیگرشان هستند بدیهی است که نظارت درستی اعمال نمیشود و در غیاب نظارت، نباید انتظار داشت که فساد زاده نشود.»
عضو فراکسیون اقلیت مجلس هفتم به برخی تمایلات جناحی و سیاسی در ادارۀ امور کشور در تمام دورههای مجلس اشاره کرد و افزود: «مجلس ما جمع کوچکی از جامعۀ ماست و قطعاً این مجلس و مجالس قبل از تمایلات سیاسی و جناحی خالی نبوده است بنابراین وجود چنین رویکردهایی در مجلس مانع از نظارت درست نمایندگان میشود و در چنین شرایطی است که نباید انتظار داشت که فساد اقتصادی ایجاد نشود. زیرا فساد پدیدهایی نیست که با رودربایستی و لحاظ منافع جناحی قابل حل باشد.» ندیمی خاطرنشان کرد: «همیشه و در طول تاریخ دیده شده که مجلسها دارای یک دودستگی فکری و عقیدهایی است که در نهایت دوگانگی سیاسی را ایجاد میکند و در مجموع سبب میشود منافع سیاسی بر دیگر منافع چیره شود.» نمایندۀ سیاهکل و لاهیجان افزود: «مجلس هفتم از این موضوع مستثنا نیست بنابراین در این اختلاف و شکاف سیاسی نمایندگان حداقل در دو جناح سیاسی مقابل یکدیگر قرار میگیرند و هر گروه سعی در برآوردن منافع و مصالح گروه فکری خود قرار میگیرد و در نهایت رقابتی میان آنها شکل خواهد گرفت.» عضو فراکسیون اقلیت مجلس ادامه داد: «این تقابل رای در مجلس به صورت اکثریت و اقلیت ظهور میکند و طبعا قوانین با آرایی اصلاح میشود که موردنظر اکثریت است و به این ترتیب در مواردی که منافع سیاسی و جناحی مطرح میشود تعلق سیاسی به وظیفۀ قانونگذاری وارد میشود و بالطبع نظر اکثریت به کرسی مینشیند.»
ندیمی گفت: «اختلاف فکری که بین نمایندگان وجود دارد از محاسن مجلس است و همیشه مانع کار کارشناسی شده نمیشود، تنها در مواردی احساس تعلق جناحی نمایندگان ظهور میکند که منافع اکثریت به خطر بیفتد بنابراین این نقیصه همیشگی است که برای مرتفع کردن آن باید چارهای اندیشید.»
مخبر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هفتم نیز با بیان اینکه تضارب فکری در بین تمامی مجالس شورای اسلامی وجود داشت و از محاسن کار شورا تضارب فکری است، گفت: «نباید انتظار داشت که همگی نمایندگان دارای یک سطح فکری و ریشه و خاستگاه سیاسی باشند چون در آن صورت مجلس یکدست خواهد بود و همگی یکسوی مباحث را میبینند.»
کاظم جلالی نمایندۀ شاهرود در گفتوگو با خبرنگار ما با تاکید بر اینکه رایزنی و کدخدامنشی از سوی هیات رییسه در مجلس هفتم پررنگ است، گفت: «هیات رییسۀ مجلس هفتم در عمر سه سالۀ این مجلس نشان دادهاند که قصد دارند مجلسی هماهنگ و همسو با دولت اصولگرا داشته باشند به همین دلیل در مواردی که جمعی از نمایندگان برخلاف نظر آنها و دولت وارد عمل میشود، با رایزنیهایشان بین دولت و نمایندگان وساطت میکنند تا اختلاف سلیقه را با گفتوگو حل کنند.» عضو فراکسیون اصلاحطلبان مجلس هفتم افزود: «نمونۀ این ریش سفیدی هیات رییسه در استیضاح وزیر آموزش و پرورش به روشنی دیده میشود.»
وی گفت: «از آنجایی که اعضای هیات رییسه و مهرههای بانفوذ اصولگرای مجلس هفتم تمایل ندارند که وزیر آموزش و پرورش در این شرایط مورد استیضاح قرار گیرد، مدام درپی آن هستند که با تشکیل جلساتی بین نمایندگان استیضاحکننده و وزیر مربوطه وساطت کرده و مشکل را در خفا حل کنند و به آن پایان دهند.» همچنین داریوش قنبری عضو فراکسیون وفاق و کارآمدی مجلس با بیان اینکه نقش میانجیگری هیات رییسه در مجلس هفتم مانع کارآمدی نقش نظارتی نمایندگان مجلس شده است، گفت: «وساطتهای اعضای هیات رییسه باعث شده که دیگر نظر نمایندگان کارآمد نباشد و مجلس با وجود تضارب فکری که در داخل خود دارد در بیرون یک دست و خاموش جلوه کند.» نمایندۀ ایلام در مجلس افزود: «میانجیگریها و روحیۀ ریش سفیدی هیات رییسۀ مجلس هفتم سبب شده است تا مسوولان اجرایی دولت نهم با خیال راحت هر عملی و تصمیمی را که میگیرند در وزارتخانۀ خود به اجرا بگذارند چرا که مطمئن هستند در داخل مجلس جریانی وجود دارد که مانع از سوال و جواب کردن از اعمال آنها میشود.» عضو فراکسیون وفاق و کارآمدی مجلس ادامه داد: «نماینده با توجه به قسمی که خورده و طبق آییننامۀ داخلی مجلس شورای اسلامی و حتی قانون اساسی دارای دو وظیفۀ مهم نظارت بر اعمال مسوولان اجرایی کشور برای اجرای قانون و اعمال قانونگذاری است.» عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هفتم گفت: «متاسفانه در مجلس هفتم بهخاطر وجود هیات رییسه هماهنگ با دولت نهم بازوی نظارتی نمایندگان فلج شده است و تنها اعمال نمایندگان محدود به قانونگذاری شده است.» وی تصریح کرد: «جریان همسو با دولت فعلی در مجلس هفتم سبب شده است نظر واقعی جمع نمایندگان نادیده گرفته شود و نمونۀ این امر را هم میتوان در بیتوجهی مسوولان اجرایی به تذکرات و سوال نمایندگان دید.» قنبری گفت: «در مجلس هفتم مواردی وجود داشته که اکثر نمایندگان با هم متفقالقول شدهاند برای سامان دادن به نیازی از جامعه طرحی را به تصویب برسانند اما لحظاتی قبل از رایگیری جریانی که احساس میکند تصویب این نیاز به مصلحت نیست وارد عمل میشود و با رایزنی با نمایندگان همطیف خود رای آنها را تغییر میدهد و در نتیجه سرانجام آن طرح یا لایحه برعکس خواست جمعی نمایندگان رقم میخورد و نمایندگان نظر اصلیشان را فراموش میکنند.» نمایندۀ ایلام گفت: «استمرار این رفتار که به وضوح از سوی هیات رییسۀ مجلس دیده میشود سبب شده برخی از نمایندگان دیگر به دنبال مقابله با آن نباشند و از تصمیم خود به ویژه برای برخورد با عملکردهای خلاف قانون برخی از مسوولان اجرایی وارد میدان نشوند چرا که سوال و تذکرات آنها با وجود چنین جریانی تقریبا بیفایده است.» قنبری گفت: «وجود چنین جریانی در مجلس هفتم سبب شده است که در عمر بیش از سه سالۀ این مجلس فقط یک استیضاح در صحن علنی مطرح میشود و بقیۀ طرحهای استیضاح اعلام وصول نشده به فراموشی سپرده شوند، چرا که در مرحلۀ جمعآوری امضا برای استیضاح رایزنیهای این افراد شروع شده و طرح دیگر به سرانجام نمیرسد.» این در حالی است که جریان مقابل اعتقاد دارد نمایندگان دارای استقلال رای هستند و آزادند هر تصمیمی را که میخواهند به سرانجام برسانند. در همینباره حمیدرضا حاجی بابایی، عضو هیات رییسۀ مجلس هفتم با تاکید بر اینکه هر نماینده کاملا به وظایف نمایندگی خود اشراف دارد و دارای استقلال است به «سرمایه» گفت: «عدهای قصد دارند به دلیل همفکر بودن دولت نهم و اکثریت مجلس هفتم که اصولگراست، مجلس را متهم کنند که برای حمایت از دولت همسویش مانع از انتقاد و اعتراض نمایندگان به دولت میشود، اما در واقع چنین نیست چرا که هر نمایندهای مختار است نظر خود را اعمال کند و برای محقق شدن نظرش نیز میتواند از ابزارهای نظارتیاش چون تذکر، سوال و استیضاح استفاده کند.» نمایندۀ همدان تصریح کرد: «طبیعی است که اشتراک زیادی بین نمایندگان اصولگرا و دولت همسوی آنها وجود دارد، اما این امر سبب نشده است که نمایندگان وظایف نمایندگی خود را فراموش کنند، در همین راستا مجلس هفتم با طرح سوال و تذکرات و برگزاری جلسات متعدد بین مسوولان اجرایی و نمایندگان وظایف نظارتی خود را انجام میدهند.» عضو فراکسیون مجلس تصریح کرد: «نمایندگان اصولگرا در مواردی مقابل دولت ایستادهاند و به آن انتقاد کردهاند چون منافع ملی و مصالح مردم در درجۀ اول اهمیت برای نمایندگان و مجلس قرار دارد نمونۀ این امر هم در سهمیهبندی بنزین و افزایش قیمت آن دیده میشود که با وجود تعلل دولت مجلس بارها اعلام کرده بر مصوبۀ خود پابرجاست.» همچنین حسین نجابت دیگر عضو هیات رییسۀ مجلس نیز معتقد است مجلس کاملا مستقل از دولت است و همین استقلال سبب میشود که مجلس تنها منافع و مصالح مردم و نظام را در نظر داشته باشد نه جناح خاصی.
نمایندۀ تهران در مجلس با تاکید بر اینکه اعضای هیات رییسه به دلیل وظایفی که دارند در مواردی با تشکیل جلساتی سعی میکنند اختلاف بین برخی نمایندگان و مسوولان اجرایی را مرتفع کنند، گفت: «این امر مختص به مجلس هفتم نیست و در دیگر مجلسها نیز وجود داشته و تجربه نشان داده است که این وظیفه و عمل هیات رییسه بسیار مؤثر و نتیجهبخش است.»