ابوالقاسم قاسمزاده
یکی از تحلیلگران سیاسی اروپائی با انتشار خبر دیدار پوتین و بوش در آمریکا، نوشته خود را با این جمله آغاز کرده است که درست در نقطه صفر از روابط «مسکو ـ واشنگتن» پوتین و بوش با یکدیگر ملاقات کردند. امروز با دیروز این تفاوت را دارد که از این ملاقات شمارش جدیدی از نقطه صفر در روابط شروع خواهد شد. نتیجه ملاقات چند درجه بر نقطه صفر خواهد افزود؟ هنوز کسی نمیداند. اما باید حدس و گمان زد که با این ملاقات روابط یخزده مسکو و واشنگتن به درجه منفی زیر صفر نخواهد رفت.
پوتین رئیسجمهور روسیه در ویلای تابستانی «جرج بوش» رئیسجمهور آمریکا شبی را میهمان خانوادگی او است و دو رئیسجمهور در دیدار غیررسمی، عناوین رسمی را با هم مذاکره میکنند. خبرگزاریها گزارش کردهاند که علاوه بر بررسی مناسبات دو جانبه، چهار موضوع مهم و اصلی که عبارتند از: طرح سپر موشکی آمریکا در اروپا، آینده کوزوو، طرح همکاری هستهای آمریکا و روسیه و موضوع پرونده انرژی هستهای ایران مورد بحث و تبادلنظر قرار گرفته است. خاورمیانه و مسأله عراق و فلسطین را نیز برخی از گزارشهای خبری عنوان دیگری از مذاکره در این دیدار دانستهاند.
روسها در مورد انرژی هستهای ایران همچنان مخالف با هرگونه اقدام تنشآفرین از سوی غرب و بخصوص آمریکا هستند و تأکید آنها بر ادامه گفتگو و بهرهگیری از روش دیپلماتیک برای حل مسأله است.
اختلافنظر درباره طرح سپر موشکی آمریکا در اروپا آنچنان است که گمان نمیرود در این ملاقات به راهحل نهایی دست پیدا کنند. اگرچه «پوتین» با پیشنهاد همکاری روسیه و آمریکا و استفاده واشنگتن از پایگاه اطلاعاتی روسیه در کشور آذربایجان همسایه ایران و در کناره ساحل دریای خزر را داده است. اما هنوز دولت جرج بوش واکنش مثبت و قوی درباره این پیشنهاد بروز نداده است.
بسیاری از نویسندگان سیاسی معتقدند سفر پوتین به آمریکا نشاندهنده آخرین فرصت دو رئیسجمهور است تا در حرکت روبه سقوط روابط آمریکا و روسیه در سالهای اخیر و بخصوص از چند ماه گذشته تاکنون، تغییراتی را ایجاد کنند، اما دورنمای این دیدار و انتظارها از آن چندان قوی و گسترده نیست. شاید چنین دیداری زیانبخش هم باشد. زیرا گمان نمیرود، جرج بوش آمادگی دادن امتیازهای بیشتری را به پوتین داشته باشد. بوجود آوردن روابطی متعادلتر، حداقل تا زمانی که جانشینان پوتین و جرج بوش در سال آینده میلادی انتخاب شوند، انتظار مثبت از این دیدار است. واقعیت سیاسی نشان میدهد که موضوع انتخابات بر چگونگی دیدار پوتین و بوش سایه سنگین خود را تحمیل کرده است. «جرج بوش» نمیخواهد تا عناوین شروع مجدد جنگ سرد میان مسکو ـ واشنگتن در فضای انتخاباتی آمریکا، بنام او حک گردد. «پوتین» نیز با اتخاذ مواضع سخت و رد نظرات آمریکاییها در اغلب مسایل بینالمللی و بخصوص برجستهسازی بحران استقرار موشکی آمریکا در اروپا، خود را از نقد درونی در جامعه روسیه رها میسازد و با برجستهسازی تضاد نظری با واشنگتن، مانور مطلوب سیاسی در فضای انتخاباتی روسیه میدهد.
خاورمیانه همچنان در التهاب و بحران بسر میبرد. عراق، فلسطین، لبنان به شدت سیاست خارجی جرج بوش و دولت او را مشغول کرده است. روسها در پی اجرای نقش فعالتر در این منطقه هستند و ادامه سیاستهای غلط آمریکا در منطقه را به زیان جامعه بینالمللی ارزیابی میکنند. از سوی دیگر در انتخابات آمریکا اگر رئیسجمهور از حزب دمکرات و یا حزب جرج بوش، حزب جمهوریخواه، پیروز گردد، ادامه مسیر برنامههای نومحافظهکاران به رهبری جرج بوش را در پیش نخواهند گرفت و این روزها همه از هر دو حزب، سیاست خارجی دوران «جرج بوش» را فاجعه تاریخی مینامند. در آستانه این تغییرات دیدار دو رئیسجمهور «پوتین و بوش» در پایان مسیر قدرت آنها دیده میشود و انتظارها از حاشیه این دیدار در حداقل برای اقدام جدید و در حداکثر تعارفهای سیاسی و تعدیل پرخاشگریهای سیاسی ـ تبلیغی ارزیابی میگردد. فرصت برای هر دو رئیسجمهور محدود و بسته است، اگرچه همچنان تاوان سیاستهای غلط قدرتهای بینالمللی و بخصوص آمریکاییها را مردم مناطق مختلف جهان و علیالخصوص مردم خاورمیانه میپردازند. مانور تبلیغی از فردا، از مسکو ـ واشنگتن با تبسم دو رئیسجمهور پس از ملاقات و تعارفهای مقبول شروع خواهد شد، اما بحرانها و مشکلات همچنان بار سنگین خود را بر دو سیاستمدار صاحب قدرت تحمیل میکند.