زنجیره ترورهای لبنان به پایان می‌رسد؟

حریری تحصیلاتش را در لبنان به اتمام رساند و از دانشگاه بیروت با مدرک علوم تجاری فارغ‌التحصیل شد و سپس برای کار به عربستان سفر کرد. حریری در سال 1982 بعد از جنگ اسرائیل علیه لبنان تمام دارایی‌اش را در اختیار دولت لبنان گذاشت و در آن سال نقش «کبوتر صلح» را میان گروه‌های مختلف ایفا کرد. وی همچنین فرودگاه بین‌المللی بیروت را بازسازی کرد. حریری در برگزاری دو کنفرانس ژنو در سال 1983 و لوزان در سوییس در سال 1987 جهت ایجاد آشتی ملی میان گروه‌های لبنان نقش به ‌سزایی ایفا کرد.

دوران نخست‌وزیری

وی در سال 1992 با حمایت اکثریت لبنانی‌ها پذیرفت که نخست‌وزیر شود و متعهد به بازسازی لبنان و شکوفایی اقتصادی آن شد و میلیاردها دلار را به بازسازی زیرساخت‌های این کشور اختصاص داد.

حریری تا سال 1994، نسبت رشد اقتصادی در لبنان را 8 درصد افزایش داد و تورم را از 131 درصد به 29 درصد رساند.

دوره اول نخست‌وزیری حریری تا سال 1998 ادامه داشت. وی سال 2000 دوره دوم نخست‌وزیری‌اش را آغاز کرد که عمق مشکلات اقتصادی حریری را با فشارهای بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول روبه‌رو کرد. حریری در این دوره نیز به تلاش‌های اقتصادی‌اش ادامه داد تا اینکه در سال 2004 به‌علت حضور نیروهای سوریه در لبنان و اختلافش با امیل لحود در این زمینه استعفا کرد.

حریری در دوره حضورش در پست‌های کلیدی در لبنان خود را شخصیتی مورد اعتماد و مورد تایید همه نشان داده بود که مورد احترام تمام گروه‌های معارض بود و نقش مهمی در نجات لبنان از بحران اقتصادی در پی جنگ اسرائیل علیه لبنان در آوریل سال 1982 ایفا کرد. وی همچنین نقش فعالی در برقراری آشتی ملی میان گروه‌های سیاسی لبنان بر عهده داشت.

حریری در سطح ملی نیز به منزله فردی بود که به راحتی زمینه سرمایه‌گذاری‌های کشورهای عربی و خارجی را در لبنان هموار کرد و کشورهای حوزه خلیج فارس، آمریکا و اروپا را تشویق به مشارکت فوری در زمینه بازسازی لبنان کرد؛ چرا که بعد از جنگ داخلی، لبنان ویران شده بود.

حریری همچنین از برجسته‌ترین کسانی بود که در تدوین توافقنامه طایف که در شهر طایف عربستان در سال 1989 جهت پایان دادن به جنگ داخلی لبنان امضا و منجر به حل اختلافات گروه‌های سیاسی شبه‌نظامیان و احزاب لبنانی شد، نقش به‌ سزایی داشت.

حریری در زمینه اجتماعی و آموزش نیز فعال بود به ‌طوری که هزینه تحصیل 30 هزار دانشجوی لبنانی در داخل و خارج از کشور را تقبل کرد و میلیون‌ها دلار از ثروت خود را به ارتقای بخش اجتماعی لبنان اختصاص داد.

رفیق حریری در پی تمدید دوره ریاست جمهوری امیل لحود برای بار دوم و به سبب اختلافاتش با او از پست نخست‌وزیری استعفا کرد و در این‌ باره گفت: من استعفای خود را اعلام می‌کنم و می‌گویم در دوره بعدی ریاست جمهوری لحود هرگز نامزد پست نخست‌وزیری نخواهم بود.

البته استعفای حریری در سایه اختلافات میان بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه و سازمان ملل مبنی بر درخواست سازمان ملل از این کشور جهت عقب‌نشینی نیروهایش از لبنان صورت گرفت.

رفیق حریری در 14 فوریه 2005 میلادی بر اثر انفجار خودروی بمب‌گذاری شده بر سر کاروان موتوری‌اش در بیروت به قتل رسید. این حادثه تروریستی 22 کشته برجای گذاشت و تحقیقات درباره قتل وی از سوی کمیته بین‌المللی تحقیق به ریاست دتلف مهلیس آغاز شد.

تحولات پس از ترور حریری

جامعه لبنان، جامعه‌ای طایفه‌گراست و عرق ملی در آن از درجه چندم اهمیت برخوردار است.

تحولات لبنان در سه دهه اخیر بیانگر آن است که همه ترورها در زمانی رخ داده که اختلافات قومی در لبنان شروع شده است و خود این ترورها نیز عامل شدت ‌بخش تشنجات و اختلافات داخلی گشته است. با صدور قطعنامه 1559 (در سال 2004) تلاش غرب برای تفرقه‌افکنی در لبنان وارد مرحله جدیدی شد. استعفای رفیق حریری در مخالفت با حضور سوریه و ابقای امیل لحود در پست ریاست جمهوری لبنان را برخی در همین راستا می‌دانند. حال آنکه رفیق حریری پیش‌تر نیز چنین اقدامی را در سابقه خود داشته است.

ترور رفیق حریری در فضایی انجام گرفت که بذر تفرقه با قطعنامه شورای امنیت در جامعه لبنان پاشیده شده بود.

با ترور رفیق حریری انگشت اتهام غرب به ‌سوی سوریه دراز شد تا جامعه لبنان را در موضوع حضور یا عدم‌ حضور سوریه به چالش کشاند. ترور رفیق حریری منجر به برگزاری تظاهرات اعتراض‌آمیز گسترده‌ای برضد سوریه در بیروت شد که تظاهرکنندگان در آن خواستار استعفای دولت طرفدار سوریه شدند.

در 14 مارس 2005 درست یک ماه پس از ترور حریری تظاهرات گسترده دیگری در میدان شهدای بیروت برپا شد و تظاهرکنندگان که از همه فرقه‌های قومی مذهبی لبنان بودند خواستار مشخص شدن حقیقت قتل حریری و خروج نیروهای سوریه از لبنان شدند.

هفته‌های پس از این تظاهرات بمب‌هایی در مناطق مسیحی‌نشین بیروت منفجر شدند.

در طول اولین دور انتخابات پارلمانی پس از خروج نیروهای سوریه از لبنان در می 2005، ائتلاف ضدسوریه متشکل از احزاب سنی، دروزی و مسیحی به رهبری سعد حریری، پسر رفیق حریری توانست اکثریت کرسی‌های پارلمان جدید را از آن خود کند. این ائتلاف علاقمند به این بود که در برخی حوزه‌ها با حزب‌الله و جنبش امل متحد شود. این ائتلاف موفق نشد اکثریت دوسوم پارلمان را که برای برکناری امیل لحود لازم بود، به‌ دست آورد چرا که «جنبش میهن‌پرستی آزاد» به رهبری ژنرال بازنشسته ارتش میشل عون توانسته بود رای مناطق کوهستانی لبنان را به خود اختصاص دهد. عون برجسته‌ترین چهره مسیحی در پارلمان جدید بود. وی که پیش‌‌تر به عنوان فردی شدیدا ضدسوری شناخته می‌شد اکنون با سیاستمدارانی که پیش‌تر طرفداران پر و پا قرص سوریه شناخته می‌شدند، متحد شده بود که از جمله می‌توان به سلیمان فرنجیه و میشل مور اشاره کرد. پایگاه انتخاباتی ائتلاف عون در شمال لبنان قرار داشت.

سعد حریری و ولید جنبلاط با حزب‌الله و جنبش امل متحد شد تا پیروزی‌های عمده خود در جنوب و بقاع را حفظ کنند.

پس از انتخابات، حزب «جنبش آینده» (المستقبل) به رهبری سعد حریری که اکنون نیروی سیاسی غالب در لبنان بود، فواد سنیوره را که پیش‌تر وزیر امور دارایی لبنان بود به نخست‌وزیری برگزید. دولت وی پس از اخذ رای اعتماد پارلمان به ‌رغم عدم‌ حمایت ژنرال عون آغاز به کار کرد.

حزب‌الله در آغاز کار کمیته تحقیق بین‌المللی ترور حریری سعی کرد موضعی احتیاط‌آمیز در برابر موضوع دخالت سوریه در قتل حریری اتخاذ کند ولی بعد به‌ طور مکرر آمریکا و هم‌پیمانان غربی آن به‌ ویژه فرانسه و بریتانیا را متهم کرد که با دستاویز قرار دادن ترور حریری قصد فتنه‌انگیزی در لبنان و سوریه و به‌ هم زدن مناسبات گرم دو کشور را دارند. از همین‌رو هنگامی که دولت فواد سنیوره، نخست‌وزیر لبنان، از شورای امنیت سازمان ملل خواست تا با برگزاری دادگاهی بین‌المللی برای محاکمه متهمان قتل حریری و سایر چهره‌های سیاسی و مطبوعاتی که پس از مرگ وی به قتل رسیدند، پاسخ مثبت دهد، حزب‌الله به همراه جنبش شیعی امل، وزیران متبوع خود را از کابینه سنیوره خارج کرد تا آن را از پیگیری تشکیل دادگاه بین‌المللی منصرف کند.

دتلف مهلیس، اولین رئیس تیم تحقیق ترور حریری، دو گزارش را طی دو مرحله در خصوص دست داشتن سیستم‌های اطلاعات سوریه و لبنان در ترور رفیق حریری ارائه کرد و در خصوص میزان همکاری سوریه با تحقیقات ابراز تردید نمود. سوریه در زمان قتل حریری نفوذ اطلاعاتی و نظامی گسترده‌ای در لبنان داشت. ولی دمشق مکررا آگاهی خود را از بمب‌گذاری مذکور رد کرده است. شورای امنیت سازمان ملل متحد با اجماع تمام اعضا خواستار همکاری کامل سوریه در تحقیقات سازمان ملل در این موضوع شده است.

البته هنوز مشخص نیست چرا لبنان با این همه ترور شخصیت سیاسی روبه‌رو است و چه کسانی پشت این ترورها هستند.