داوود قاسمپور
اعلام حمایت مردم از نخستوزیر موقت
پس از اعلام خبر نخستوزیری مهندس بازرگان و درخواست امام از مردم مبنی بر تائید وی از طریق مطبوعات و تظاهرات، مردم در سراسر کشور با حضور در خیابانها و برگزاری راهپیماییها حمایت خود را از دولت مهندس بازرگان اعلام کردند. در 17 بهمن در تهران، مردم از مناطق مختلف تهران به طرف مقر حضرت امام(ره) در مدرسه رفاه علوی راه افتادند و شعارهایی چون: بازرگان، بازرگان، حکومتت مبارک. مهندس بازرگان، نخستوزیر ایران.
بازرگان، بازرگان، مجری حکم قرآن، فرموده خمینی، برای ما چون جان است. نخستوزیر محبوب، مهدی بازرگان است. نخستوزیر محبوب، منتخب امام است. بر او ز جانب ما، از جان و دل سلام است و... را سر میدادند. آنان از خیابانهای ژاله( شهدا)، دماوند، نظامآباد، گرگان و... حرکت کردند و سپس در طول خیابان شاهرضا به راهپیمایی خود ادامه دادند. (1)
در دیگر شهرستانها نیز مردم با حضور در تظاهرات و راهپیماییها شعارهایی در حمایت از دولت مهدی بازرگان سر دادند و از تصمیم حضرت امام(ره) پشتیبانی کردند. جامعه روحانیت مبارز تهران در اطلاعیهای مردم را دعوت کرد تا روز 19 بهمن با شرکت در تظاهراتی گسترده حمایت خود را از مهندس بازرگان اعلام دارند و تشکلهای سیاسی دیگر نیز اطلاعیههایی به این مضمون در ضرورت شرکت مردم در تظاهرات 19 بهمن تاکید ورزیدند و خواستار حضور مردم در آن راهپیماییها و تایید دولت مهندس بازرگان شدند. به این ترتیب خواست امام مبنی بر تایید نخستوزیری بازرگان توسط مردم اجابت شد.
در صبح روز 18 بهمن 1357 مهندس بازرگان در حالی که وسایل ضروری شخصی خود را همراه داشت وارد مدرسه رفاه شد و ضمن استقرار در آن مدرسه اعلام کرد که به نخستوزیری نخواهد رفت و مقر امام را به عنوان دفتر نخستوزیری برگزیده و در آنجا مشغول به کار خواهد شد.
در روز 19 بهمن 1357 به دعوت قبلی روحانیت و گروههای مذهبی ـ سیاسی دیگر، راهپیمایی گسترده در سراسر کشور صورت گرفت. (2) در تهران نیز مردم به خیابانها ریختند و در حمایت از دولت بازرگان شعار سر دادند. دستههای مردم از خیابانهای شهناز، نیروی هوایی، فرحآباد، میدان خراسان، نارمک، پدر ثانی، نظامآباد و... به سوی میدان آزادی به راه افتادند و شعارهایی چون بازرگان، دولت قانونی ایران بازرگان، حامی دین و قرآن. در انقلاب امام و امت، گردیده بر پا هیأت دولت، دولت بازرگان بجاست انا فتحنا مورد تایید ماست... در حمایت از دولت بازرگان سر میدادند، پس از پایان تظاهرات آنان قطعنامهای را قرائت کردند که با صدای تکبیر مورد تایید قرار میگرفت. در این قطعنامه قید شده بود:
اکنون که مبارزات قهرمانانه ملت مسلمان ایران به مرحله حساستری رسیده و رهبر عالیقدر انقلاب یکی از چهرههای محبوب اسلامی و ملی را به ریاست دولت موقت برگزیده است در این اجتماع عظیم و پرشکوه خواستههای خود را ضمن این قطعنامه اعلام میکنیم:
1ـ ما فرار شاه و بازگشت امام به کشور و اعلام دولت موقت را گامهای نخستین در راه پیروزی انقلاب ملت میدانیم ولی در عین حال معتقدیم که ملت ما تا رسیدن به پیروزی نهایی و محو کامل نظام استبدادی و استقرار جمهوری اسلامی مبارزه خود را با همبستگی و شکیبایی کامل ادامه دهد.
2ـ ما تصمیم رهبر انقلاب در مورد انتخاب جناب آقای مهندس مهدی بازرگان برای ریاست دولت موقت، را صمیمانه تایید میکنیم.
3ـ ما همه نیروهای انتظامی، ارتش، ژاندارمری و شهربانی میخواهیم هر چه زودتر مراتب اطاعت خود را از مهندس مهدی بازرگان و دولت او که مورد تایید ماست اعلام کنند.
4ـ ما از همه کارکنان نخستوزیری، وزارتخانهها و موسسات دیگر دولتی که قبلاً نیز همبستگی خود را با ملت و جنبش انقلابی او اثبات کردهاند میخواهیم که تنها از حکومت جدید که مورد تأئید ملت است اطاعت کنند و نشان دهند که دولت غیرقانونی را به هیچ وجه به رسمیت نمیشناسند.
5ـ ما به رئیس و اعضای دولت غیرقانونی [بختیار] اخطار میکنیم که بیش از این رودرروی ملت نایستند و برکناری خود را هر چه زودتر اعلام کنند.
6ـ ما از کسانی که به انتخابات فرمایشی به عنوان نماینده شورا و سنا به مجلسین رفتهاند میخواهیم که هر چه زودتر کنارهگیری خود را از این سمت غیرقانونی اعلام کنند و خانه ملت را ترک کنند.
7ـ ما به دولتهای جهان اعلام میکنیم که از این تاریخ تنها قراردادها و موافقتنامههایی در نظر ملت ایران اعتبار قانونی دارد که به تصویب دولت موقت رسیده باشد.(3)
و به این ترتیب به مهندس بازرگان، رأی اعتماد دادند.
امام خمینی(ره) عصر روز 19 بهمن و در دیدار گروههایی از مردم، ضمن تشکر از مردم از اجابت دستور خود در حمایت از دولت بازرگان، فرمودند:
... باید همه خبرگزاریها بدانند که این اجتماع عظیمی که در ایران از مرکز گرفته یا آخر، شهرستانها، قصبات، برای پشتیبانی از این دولت بوده است، این کافی است برای جواب آنها که گفته میشود و میگویند: «باید ملت بگوید» ملت با چه زبانی بگوید؟ ملت فریاد میزند، ملت چندین وقت است چندین سال است که در این اموری که دارد فریاد میزند. امروز هم با فریادها، با شعارها، پشتیبانی خودشان را از دولت اسلامی اعلام کردند و اظهار تنفر از مخالفین کردند.
و سپس تأکید کردند: خوب است که این مخالفین دست از خطاها بردارند. دیر نشده است. اینها برگردند به دامن ملت، باز هم توبه آنها قبول است. اینقدر با ملت لجاجت نکنند، اینقدر ملت را اذیت ندهند. الان به من اطلاع دادند که در گرگان و بعضی جاهای دیگر در این روزها کشتار شده است آخر چرا اینطور کارها میشود. این چماقدارها که سابق محمدرضا در پناه آنها زندگی میکرد حالا شماها در پناه آنها زندگی میکنید... چرا اینقدر با ملت لجاجت میکنید؟ ما میخواهیم یک ارتش مستقل داشته باشیم که مربوط به غیر نباشد مربوط به ملت باشد.
ارتش باید برگردد به دامن ملت... ما با آغوش باز آنها را پذیرفتیم، شماها برگردید و همه ارکان دولت برگردند. من اعلام میکنم که موافقت کردن با این دولتی که فراهم کردیم آوردیم تکلیف شرعی همه است و مخالفت کردن بر همه محرم است. ما اعلام میکنیم که خدمت به این دولت طاغوتی، خدمت به طاغوت است، خدمت به شرک و کفر است... خدمت به اجانب است. نباید به اینها خدمت بکنید. من از خدای تبارک و تعالی میخواهم که ایران یک ایران آزاد و مستقل باشد. من از ملت میخواهم که به همینطور که ادامه دادند تاکنون نهضت خودشان را باز ادامه دهند تا اینکه به پیروزی نهایی واصل شویم.
پیروزی انشاالله نزدیک است و رمز پیروزی وحدت کلمه است. باید همه کلمه خود را واحد کنید. باید همه پشتیبان باشید تا اینکه به پیروزی برسید... شما مردم ملت شریف ایران ثابت کردید که با یک قدم راسخ و یک اراده مصمم کارها را دارید پیش میبرید و یکی پس از دیگری این قوای شیطان را منهدم کنید.(4)
بختیار و دولت موقت
این در حالی بود که بختیار همچنان سوار بر توسن و هم خیال، خود را تنها دولت قانونی میدانست و وقتی از وی در مورد بازرگان سؤال شد، جواب داد: تا زمانی که این شوخیها ادامه دارد، کاری به آنها ندارم اما اگر پا را از این فراتر نهند، پاسخ آنها داده خواهد شد. او چندی بعد پا را فراتر نهاد و گفت که در صورت معرفی دولت توسط بازرگان، به ارتش دستور خواهم داد تا وزرای کابینه بازرگان را شناسایی و بازداشت کنند. (5)
او که پیشتر از این، تشکیل دولت توسط امام را امری بعید میدانست گفته بود که اگر امام قصد تشکیل یک دولت کوچک مثل واتیکان در قم دارد، از آن حمایت میکند و حتی از آن استقبال هم میکند ولی اینبار دولت در پایتخت تشکیل شده بود و نخستوزیر مورد تایید میلیونها ایرانی قرار گرفته رسما شروع به کار کرده بود ولی بختیار را یارا و توان قبول این واقعیت نبود. او در جواب ارتشبد قرهباغی که نگرانی خود را و نیز کمیته بحران (فرماندهان سهگانه ارتش و رئیس ستاد ارتش) را از انتصاب بازرگان و هراس از تعیین هیات و وزرا و بیانیههای کارکنان وزارتخانهها در حمایت از وزرای انتخابی بازرگان و نیز تظاهرات مردم در حمایت از بازرگان با او در میان نهاده بود، گفته بود:
تا موقعی که وزرا در خانههایشان هستند، ما کاری نداریم. هر کاری دلشان میخواهد بکنند، بچهها هم شاه و وزیربازی میکنند. هرگاه خواستند بروند به وزارتخانهها، دم در وزارتخانهها جلوشان را فرمانداری نظامی خواهد گرفت. اگر مقاومت کردند دستور تیراندازی خواهد داد.
قرهباغی در ادامه میگوید بختیار درباره وزرای تعیین نشده آقای بازرگان میگوید، دستور دادم ارتشیان وزرای کاذب کابینه بازرگان را بازداشت، ولی نمیگوید چرا دستور بازداشت خود آقای بازرگان نخستوزیر تعیینشده را صادر نکرد.(6) فرماندهان ارتش نیز در تشت و اختلاف بودند. آنانکه نگاهشان صرفا به آمریکا بود و از خود ارادهای نداشتند، گیج و مبهوت فقط نظارهگر اتفاقات بودند و صرفا توصیهها و راهکارهای پیشنهادی آمریکا را در جلسات خصوصی خود بیان میکردند. دستگاه دیپلماسی آمریکا نیز همچنان در قبال انقلاب در اختلاف بودند و آن را به فرماندهان ارتش القا میکردند.
این در حالی بود که دولت موقت، با حمایت و پشتیبانی امام خمینی، رهبر انقلاب و مردم همچنان به کار خود تداوم میداد و مقدر بود که بختیار و نظامیان و حامیان خارجی دودمان پهلوی نتوانند اقدامی مقابل آن انجام دهند، چرا که شش روز بعد انقلاب اسلامی به پیروزی رسید و نظامی نو، بر پایه آموزههای دینی در کشور حاکم شد.