الناز بخشیان
جمهوری اسلامی ایران در سال گذشته تحولات پر فراز و نشیبی را در حوزه روابط خارجی تجربه کرد. موضوع فعالیتهای صلحآمیز هستهای کشورمان بعنوان مهمترین چالش در مرکز توجه دستگاه دیپلماسی جمهوری ایران قرار داشت. پیروزی محمود احمدینژاد در سوم تیر ۸۴ و ترکیب جدید مردان دیپلماسی در عرصه سیاست خارجی حکایت از چرخش محسوسی در رفتارهای مرتبط با روابط خارجی داشت.
سیاست تنشزدایی عصر اصلاحات جای خود را به «تعامل سازنده» داد تا تصمیمگیران دستگاه دیپلماسی نقش فعالتر و سازندهتری را در نظام بینالمللی و سازمانها و نهادهای مرتبط با آن ایفا کنند.
مذاکرات هستهای که تا پیش از انتخابات سوم تیر به صورت شکنندهای از سوی دول اروپایی و جمهوری اسلامی پیگیری میشد، دچار وقفه قابل ملاحظهای شد و سرانجام طرفهای مذاکرهکننده متقاعد شدند تا مجدداً بر سر میز مذاکره قرار گیرند و مطالبات و منافع خود را از طریق مفاهمه و گفتوگو پیگیری کنند.
تعلیق داوطلبانه کلیه فعالیتهای هستهای که مهمترین خواست سه کشور اروپایی از جمهوری اسلامی ایران بود غرب را متقاعد نکرد و آمریکا و لابی صهیونیست با تبلیغات گسترده تلاش کردند ایران را همچنان خطری برای صلح و امنیت جهانی معرفی و با بزرگنمایی و ارائه تصویری موهوم از جمهوری اسلامی ایران شرایط را برای ارسال پرونده ایران به شورای امنیت فراهم کنند. افزایش دامنه خواست غربیان اما سبب شد که دستاندرکاران پرونده هستهای کشورمان با اعلام رسمی آغاز به کار تحقیقات هستهای عزم خود را برای بهرهگیری از فنآوری صلحآمیز هستهای به نمایش بگذارند.
در حالی که گزارشهای متعدد آژانس حاکی از سلامت و شفافیت کامل فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران بود، اعضای آژانس با اتفاق آراء به قطعنامهای رای دادند که ارسال گزارش فعالیتهای هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل مهمترین بند آن بود و سرانجام در آخرین جلسه زمستانی شورای حکام با صدور بیانیه ای با تلاش گسترده آمریکا پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل ارسال شد. هماهنگی و اجماع اعضای دائم این شورا در رأی مثبت به قطعنامه ای علیه ایران میتواند کشورمان را با تحریمهای احتمالی مواجه کند.
با این حال به نظر میرسد آمریکا تا محقق شدن این هدف راه دشواری پیش رو دارد. اختلاف نظر میان پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل مانع از دستیابی به توافقی پایدار و یکدست علیه ایران است. پکن و مسکو خواهان حل مناقشه اتمی ایران در شورای حکام هستند و معتقدند که اعمال تحریم، شرایط را برای طرفین برای دستیابی به توافق دشوارتر خواهد ساخت.
واشنگتن ناگزیر است تا برای همسویی کامل جامعه جهانی علیه ایران هزینههای زیادی بپردازد.
مسکو و پکن به دلیل منافع گسترده اقتصادی و تجاری به ویژه در حوزه انرژی با تهران و اتخاذ سیاستی که مانع از یکجانبهگری آمریکا در عرصه بینالمللی میشود، حاضر به همکاری کامل با واشنگتن نیستند. علاوه بر دشواری مسیر آمریکا در شکل گیری اجماعی بینالمللی علیه ایران هر گونه تحریمی بر ضد جمهوری اسلامی از سوی شورای امنیت، بازار جهانی نفت را با چالش رو به رو میکند که میتواند نگرانی عمدهای برای کمپانیهای بزرگ نفتی آمریکا و واردکنندگان انرژی ایجاد کند.
علیرغم فشارهای جهانی علیه ایران سیاست اصولی ایران ایستادگی بر خواست قانونی و به حق خویش است. تأکید مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای خبرگان مبنی بر کوتاه نیامدن از دستیابی به فنآوری هستهای و مقاومت در مقابل زیاده خواهیهای غرب، استراتژی نظام جمهوری اسلامی در حوزه سیاست خارجی را تبیین و فراروی مجریان دستگاه دیپلماسی قرار داده است.