عباس فتاحزاده
در حالی که امروز غربیها در اجلاس شورای حکام انرژی هستهای برای ارجاع موضوع هستهای ایران به شورای امنیت تلاش خواهند کرد، روز گذشته در محل دفتر مطالعات وزارت امور خارجه در خیابان نیاوران تهران کمکهای سازمان ملل به توسعه ایران بررسی شد. در جریان این برنامه یک کنفرانس خبری هم با حضور خبرنگاران برگزار شد.
کنوت استبی هماهنگکننده کمکهای توسعهای سازمان ملل به ایران، در این کنفرانس به تشریح حمایتهای این سازمان از توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران پرداخت. اسحاق الحبیب رئیس اداره سازمانهای تخصصی بینالمللی وزارت خارجه نیز در کنار نماینده سازمان ملل به سئوالهای خبرنگاران پاسخ داد. اگرچه الحبیب شرایط سیاسی روز را مرتبط با موضوع نشست دیروز نمیدانست، اما برگزاری آن در چنین شرایطی توجهبرانگیز است.
الحبیب به شرق میگوید: «روابط موجود میان سازمان ملل و ایران در قالب مقادیر ناچیز کمکهای مالی ولی به صورت گسترده تبادل تجربیات و بحثهای آموزشی است.» او در پاسخ به سئوال ما پیرامون احتمال تاثیرگذاری موضوع هستهای و بحث ارجاع آن به شورای امنیت بر این روابط میگوید: «بنده خودم چند سال در نیویورک بودهام و شاهد بودهام که هیچ نوع بحث سیاسی و یا تحریم در این تبادلات تاثیر ندارد، چرا که آنها در قالب فرآیندهای انساندوستانه و خیرخواهانه صورت میگیرند و ارتباطی با حوزههای سیاسی ندارند.»
در نشست دیروز کمکهای توسعهای سازمان ملل طی فاصله زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ میلادی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. این کمکها در قالب برنامهای صورت میگیرند که آنداف (UNDAF) نامیده میشود.
شکلگیری آنها هم به مجموعهای از برنامهها بازمیگردد که کوفی عنان دبیرکل سازمان ملل آنها را در سال ۱۹۹۷ میلادی مطرح کرد. در واقع این کمکها بخش اصلی اقدامات برنامه عمران سازمان ملل برای اجرای اصلاحات مورد نظر کوفی عنان هستند. در این راستا سازمان ملل به اولویتها و نیازهای هر کشور براساس اهداف توسعه هزاره توجه و در جهت آنها فعالیت میکند. اهداف هزاره که به تصویب اجلاس سران سازمان ملل در سال ۲۰۰۰ میلادی رسیده دربرگیرنده موارد متعددی است. اهداف هزاره در واقع یک سلسله از اهداف زمانبندی شده در چند مقوله قابل اندازهگیری شدن هستند.
اهم آنها را میتوان مبارزه با فقر و گرسنگی، بیماریها، بیسوادی، تخریب محیط زیست، نابرابری جنسیتی و نیز ایجاد یک مشارکت جهانی برای توسعه دانست. این اهداف در ایران به صورت گسترده پیگیری میشوند. کمکهای توسعهای سازمان ملل در ایران هم عمدتاً در همین راستا هستند. البته برخی کنفرانسهای مهم بینالمللی سازمان ملل نیز بر این کمکها تاثیر میگذارند. چارچوب این کمکها در ایران در سال ۲۰۰۴ میلادی و پس از مشاورههای متعدد میان نمایندگان سازمان ملل و مقامات جمهوری اسلامی شکل گرفت. دستورالعمل آن نیز پس از تدوین به تائید دولت جمهوری اسلامی ایران رسیده است. در قالب این دستورالعمل کلی ۵ بخش برای فعالیتهای توسعهای سازمان ملل در ایران مشخص شده است.
ـ تقویت تواناییها و توانمندیهای کلی برای دستیابی به اهداف توسعه هزاره.
ـ تقویت حکومت مطلوب.
ـ اصلاح عملکرد مدیریت اقتصادی و ایجاد شغل.
ـ توسعه پایدار، مدیریت بحران و استفاده بهینه از انرژیها.
ـ تسهیل در انتقال علوم و فنون.
اشکال عملی کمکها به ایران در زمینه آموزش
در بحث آموزش و پرورش با کمک آنداف واحدهای آموزشی متعددی در مناطق محروم ایران پدید آمدهاند. به این منظور ۳۰۰ معلم و ۳۰۰ «کمک معلم» زن آموزش دیدهاند تا در سیستان و بلوچستان و برخی نقاط دیگر در واحدهای مذکور فعالیت کنند. از یک سازمان غیر دولتی ایرانی نیز برای ارائه آموزش غیررسمی به ۵۰۰ کودک افغان که عمدتاً دختر بودند، توسط آنداف حمایت شده است. برای کودکان مذکور دورههای آموزشی فنی و حرفهای برگزار شد تا بتوانند مهارتهای زندگی خود را افزایش دهند. همچنین با کمک یونسکو (سازمان علمی فرهنگی ملل متحد) پروژهای تحت عنوان «مدرسه نمونه شهر بم» در دست اجرا است.
در قالب آن محیطی آموزشی برای دختران از سن پیش دبستانی تا دبیرستانی فراهم میشود که علاقه به یادگیری و علوم را نزد آنها بالا میبرد. ۴۵ درصد از ساختار طرح تکمیل شده و احتمالاً در سپتامبر ۲۰۰۶ (شهریور آینده) در شهر بم افتتاح میشود. کمیساریای عالی امور پناهندگان ملل متحد هم برای ارتقای فرصتهای آموزشی پناهندگان افغان در ایران کمکهایی ارائه داده است. در ژوئن سال ۲۰۰۵ این کمیساریا پس از مذاکره با دولت ایران کاهش قابل توجهی (حدود ۸۰ درصد) در مبلغ شهریه ثبت نام دانشآموزان افغانی پدید آورد.
مبارزه با فقر در ایران
برنامه عمران ملل متحد برای پنج هزار زن سرپرست خانوار «برنامه توسعهای منطقهای» را در منطقه شیرآباد زاهدان در استان سیستان و بلوچستان اجرا کرده است. سازمان توسعه صنعتی ملل متحد نیز در بم پروژههای مقابله با فقر دارد. این سازمان برای زنان و جوانان بمی برنامههای آموزشی و کارآفرینی ارائه داده است.
گسترش بهداشت در ایران
صندوق جمعیت ملل متحد در مورد بهداشت باروری مادران در کشورمان فعالیتهای گستردهای دارد. در این راستا حدود ۱۰۰ نفر ماما مورد آموزش قرار گرفتهاند. برنامه تغذیه صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف) در شهر بم بیش از چهار هزار دختر و نزدیک به همین تعداد دانشآموز پسر را پوشش میدهد. همچنین سازمان جهانی بهداشت وسایل پزشکی و آمبولانس به بم ارائه میدهد و چندین برنامه بهداشتی هم در این شهر اجرا میکند.
مبارزه با ایدز در ایران
در پاسخ به تهدید بیماری ایدز و ویروس آن به عنوان چالش توسعه، ارگانهای مختلف سازمان ملل با برخی سازمانهای دولتی و غیردولتی در ایران همکاری میکنند. برنامه عمران ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، صندوق جمعیت ملل متحد، دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم ملل متحد، صندوق کودکان ملل متحد و دفتر برنامه مشترک سازمان ملل متحد در زمینه ایدز همگی در ایران کمکهایی برای مقابله با ایدز ارائه دادهاند. اقدامات آنها عمدتاً مربوط به اطلاعرسانی، آموزش، پیشگیری، مراقبت و سیاستهای برقراری ارتباطات بودهاند.
مقابله با مواد مخدر در ایران
دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل با برنامه جدید سه ساله خود که فاصله زمانی سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸ را در بر میگیرد به دولت ایران در زمینه کاهش قاچاق مواد مخدر کمک میکند. به علاوه این دفتر به دولت در ارتقای «حکومت قانون» از طریق تقویت اقدامات پیشگیری از جرم و سایر روشهای گسترش قانون کمک میکند.
حکومت مطلوب
در شرح این بخش دستورالعمل مربوط به ایران که به تصویب دولت هم رسیده چنین توضیح داده شده است: «در پاسخ به نیازها و درخواستهای دولت برنامه عمران ملل متحد در چهار زمینه حکومت مردم سالار خدمت مینماید: توسعه پارلمانی، دسترسی بیشتر به عدالت، ارتقای حقوق بشر و دسترسی به اطلاعات برای مشارکت مدنی در ایران.»
کمک به محیط زیست ایران
در این زمینه یک برنامه با عنوانی مفصل و طولانی مطرح شده است: «برنامه کمکهای خرد تسهیلات محیط زیست جهانی برنامه عمران ملل متحد». هدف این برنامه افزایش حفظ محیط زیست و توسعه معیشت از طریق مشارکت محلی است. روش کار بالا بردن توانایی سازمانهای فعال در زمینه محیط زیست است. مهمترین اقدام در این زمینه در جزیره قشم صورت گرفته است. در چارچوب آن به حفظگونه لاکپشت Hawkbill و حفظ صخرههای مرجانی مصنوعی هرمی شکل در جزیره قشم پرداخته شده است.