نوزدهم دی 1356 هـ . ش خیزش شکوهمند و نقطه عطف فرازمندی در تاریخ مبارزات انقلاب اسلامی است . در این تاریخ بود که صبر ملت مسلمان ایران از ستمگری ها و مردم فریبی های رژیم پهلوی به سر آمد و اراده ملت بر آن شد که از پای ننشیند و تا سرنگونی رژیم مزدور و نامردمی پهلوی به پیش برود.
شاه که از گسترش نهضت مذهبی و انتشار وسیع اعلامیه ها و کاست های سخنرانی امام و استقبال روزافزون مردم به شدت خشمگین و نگران بود دستور داد تا به مناسبت 17 دی 1314 و سالروز اعلام اصلاحات ارضی مقاله سراسر توهین آمیز در روزنامه اطلاعات علیه امام نوشته شود تا به گمان باطل خود ایشان را در بین مردم لکه دار نموده و بدینوسیله انتقام خویش رابگیرد. برخی نوشتن این مقاله رادر آن شرایط حساس , تصادفی وحداکثر بنا به دستور سردبیر روزنامه دانسته اند و برخی دیگر , آنرا کار ساواک می دانند که به قلم یکی از مهره های فعال رژیم نوشته شده است . اما اگر از احتمالات و اظهارنظرهای مخالفان شاه صرفنظر کرده و تنها به گفته ها و نوشته های موافقان و مقربان آگاه رژیم استناد کنیم , دست کم دو نفر از آنها (سفیر انگلستان در ایران و سفیر ایران در انگلستان ) نوشتن آن مقاله را بدستور مستقیم شاه می دانند.
دراین مقاله قیام شکوهمند 15 خرداد 42 توطئه « استعمار سرخ و سیاه » معرفی شده بود که استعمارگران امام را مناسب ترین فرد برای مقابله با انقلاب سفید انتخاب کرده و به این بهانه ننگین ترین توهین ها را به ساحت آن مرجع بزرگ روا داشته بود.
روزنامه رستاخیز نیز در همان روز تظاهرات شکوهمند زنان مشهد را « تظاهری از یک اتحاد نامقدس سرخ و سیاه » نامید. اتهامات رایج و کلیشه ای این دو روزنامه بخوبی حکایت از یک حرکت برنامه ریزی شده قبلی دارد.
بدنبال انتشار این مقاله در روزنامه اطلاعات و با خبر شدن مردم قم از مضمون آن , از بعدازظهر همان روز , شهر قم حالتی غیرعادی بخود گرفت . فردای آن روز , حوزه علمیه , بازار و مغازه های شهر به کلی تعطیل شد. هزاران نفر از علما , فضلا و طلاب حوزه به همراه جمع کثیری به خانه مراجع قم رفتند و از آنها خواستند تا اهانت را جبران نماید. گر چه تظاهرات مردم در کمال آرامش صورت گرفت اما مامورین مسلح با ایجاد بهانه ای به سمت هزاران تظاهرکننده آتش گشودند و دهها نفر را شهید و صدها نفر را مجروح کردند. تظاهرکنندگان خشمگین که آماج حملات ناجوانمردانه مامورین قرار گرفته بودند با سنگ و چوب به مقابله با آنها پرداختند و بر سر راه خود شیشه های بانکهای صادرات (که متعلق به یک سرمایه دار معروف بهایی بود) , ساختمان حزب رستاخیز و... را خرد کردند.
تعداد کشته ها و زخمی ها به اندازه ای بود که بیمارستان ها از قبول مجروحین خودداری می کردند و تاسف بارتر وشرم آورتر اینکه مامورین در ازای تحویل اجساد شهدا به خانواده شان , پانصدتومان بابت هر گلوله می گرفتند.
بدنبال کشتار مردم قم , مراجع تقلید و علما و فضلای قم و روحانیون تهران و نیز بازاریان تهران و قم با صدور اعلامیه هایی توهین به مقام امام را تقبیح کرده وکشتار مردم مظلوم و بیگناه قم را محکوم نمودند. دانشجویان مسلمان دانشگاه های کشور نیز به این اقدام ضدانسانی اعتراض کردند. دانشجویان دانشگاه صنعتی دو روز پس از واقعه قم , تظاهرات اعتراض آمیزی در محوطه دانشگاه به راه انداختند که با حمله نیروهای کماندویی گارد مواجه شدند و در پی آن کلیه کلاس های درس این دانشگاه تعطیل شد.
واقعه قم از چند نظر شایان توجه است : اول آنکه سازش شاه و کارتر و توخالی بودن شعار حقوق بشر کارتر و فضای باز سیاسی شاه را به مردم ایران نشان داد , دوم آنکه ثابت کرد که شاه از حرکت مذهبی ـ سیاسی به رهبری روحانیت و در راس آنها امام بیش از هر حرکت سیاسی دیگر وحشت دارد و آنرا تهدید بزرگی علیه رژیم خود می داند , سوم آنکه رژیم شاه را در مقابل مردم قرار داد و ماهیت ضدمردمی آنرا برای بسیاری آشکار کرد. از آن پس بود که شعار « مرگ بر شاه » شعار اصلی و تکیه کلام توده های انقلابی شد , چهارم آنکه باعث تعمیق نهضت ومردمی شدن آن و شرکت هر چه بیشتر توده های مذهبی بویژه جوانان در نهضت گردید , پنجم آنکه برخی از احزاب و جمعیت های سیاسی که حرکت سیاسی خود را با اتکا به حقوق بشر کارتر و فضای باز سیاسی نسبی ایجاد شده توسط شاه در چهارچوب قانون اساسی شکل داده بودند , بتدریج از حرکت انقلابی امام و مردم باز ماندند , و کوشیدند تا این باخت سیاسی را از طریق ارتباط بیشتر با مقامات آمریکایی و جلب حمایت آنها از خود جبران نمایند , گر چه جای جای حمایت خود را از دستورات امام ابراز داشتند و بالاخره آنکه با این عمل , آهنگ حرکت انقلاب بصورت اربعین های پشت سر هم با صورت و محتوای کاملا اسلامی شتاب فزاینده و گسترده تری به خود گرفت و رهبری امام در این حرکت به عنوان نقش اصلی مبارزه با رژیم شاه ظاهر شد.
امام خمینی (ره ) در بخشی از بیانات خویش که به مناسبت چهلم واقعه 19 دی بیان داشتند , فرمودند :
ولاحول ولا قوه الا بالله العلی العظیم , انالله و اناالیه راجعون .
الان که شما آقایان اینجا تشریف دارید , ایران تا آن اندازه که به ما تا حال اطلاع رسیده است , شهرهای بزرگ ازقبیل تهران , تبریز , مشهد , قم اینها تعطیل اند و بعضی ها سرتاسر تعطیل اند مثل قم و بعضی ها بازارها و جاهای بسیار دیگرش تعطیل است و تهران تعطیل بازارهاست الا چند نفری که شاید وابستگی داشته باشند و آنطوری که به ما اطلاع رسیده است این تعطیل , اعتراض بر شخص شاه است . مردم پیدا کرده اند مجرم را , پیدا بود , جرات نمی کردند که ذکر کنند بحمدالله این سد خوف شکست ...
الان امروز چهل روز است که از مرگ جوان های ما , از مرگ طلاب علوم دینیه , علما , از مرگ جوان های متدین قم می گذرد و مردم در این چهل روز به جوان های خود چقدر گریه کرده اند و چقدر سوگواری کرده اند وبا چه شجاعت این اهل قم و طلاب علوم دینی , با چه شجاعت که شاید در تاریخ کم نظیر باشد و دست خالی با این دولت وبا این عمال شاه مبارزه کردند و کشته دادند وحتی در خیابانها و کوچه هاو در پس کوچه ها از قراری که ذکر شده است مامورین ریخته اند ومردم هم بعد از کشتار , آنقدری که می شده است مقاومت کرده اند , زنده بودن خودشان را اثبات کرده اند که ما زنده هستیم . نه مرده مراجع بزرگ اسلام در قم چه در خطابه هایشان , چه در اعلامیه هایشان و چه در این اعلامیه اخیری که همین چند روز , همین دو سه روز برای سوگواری و برای تعطیل اربعین داده اند مطالب را شجاعانه ذکر کرده اند و نقطه اصلی را ولو به صراحت نگفته اند , به کنایه ابلغ از تصریح فرموده اند. خداوند انشاالله آنها را پایدار نگه دارد.