مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با تحلیل فرصتها و تهدیدهای حضور ایران در سازمان شانگهای، همکاری هدفمند ایران با سازمان شانگهای را در بردارنده فرصتهایی در حوزههای دفاعی ـ امنیتی برای کشور دانست.
در این بررسی که از سوی دفتر مطالعات سیاسی این مرکز انجام شده، آمده است: همکاری هدفمند با سازمان شانگهای میتواند ضمن افزایش قدرت چانهزنی جمهوری اسلامی ایران در دیپلماسی هستهای، عمق استراتژیک ایران را نیز در ترتیبات امنیتی خاورمیانه تقویت کند. در این گزارش همچنین خاطرنشان شده، همکاری هدفمند با سازمان شانگهای از طرف دیگر جنگ روانی رسانهای ایالات متحده به منظور منزوی کردن ایران و مشروعیتبخشی به تداوم تصویب قطعنامههای زنجیرهای ضد ایرانی را تضعیف خواهد نمود. مرکز پژوهشها همچنین ضمن بررسی چالشها و موانع پیشروی ایران در زمینه همکاری با سازمان شانگهای افزود: به لحاظ برخی چالشها و موانع موجود در مسیر این همکاری، لازم است کارشناسیهای متعددی برای بررسی موارد آسیبزا انجام شود. در این گزارش از نقاط مبهم اساسنامه سازمان، دیدگاه سازمان در مورد گروههای افراطی و تروریست به عنوان برخی از این موانع و چالشها نام برده شده و تاکید شده: بهترین سیاستها و برنامهها برای کاستن از بار تهدیدهای احتمالی و استفاده از فرصتهای پیشرو باید مبنای عمل سیاستگذاران و مجریان نظام جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد.
در گزارش مرکز پژوهشها استفاده از پتانسیل کشورهای مختلف عضو و ناظر سازمان برای همکاری با ایران، جلب توجه سازمان به مساله مبارزه با مواد مخدر، تحکیم روابط اقتصادی و امنیتی با قدرتهای بزرگ عضو سازمان و پیگیری برنامههای مشترک در زمینه موضوعات مرتبط با انرژی از جمله مواردی عنوان شده که میتواند راهکارهای متعددی برای استفاده حداکثری از سازمان همکاری شانگهای در راستای منافع ملی کشور در اختیار مسئولان قرار دهد. سازمان شانگهای به عنوان یک واحد سیاسی اقتصادی و امنیتی با حضور 6 کشور روسیه، چین، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان به عنوان اعضای اصلی و ایران، پاکستان، مغولستان و هند به عنوان اعضای ناظر موجودیت یافته است. تحدید نفوذ آمریکا و ناتو در آسیا و جلوگیری از یکجانبهگرایی این کشور، گسترش نفوذ استراتژیک در منطقه، تامین انرژی و یافتن بازارها و راههای انتقال جدید، یافتن بازارهای جدید اقتصادی و مبارزه با تروریسم به عنوان اهداف اصلی سازمان شانگهای اعلام شدهاند. سازمان همکاری شانگهای در سال 1996 میلادی با توجه به موقعیت استراتژیکی منطقه آسیای مرکزی که همواره درگیر چالشهای امنیتی بوده است با هدف تامین امنیت این منطقه تاسیس شد. محدود کردن نقش آمریکا در منطقه آسیای میانه با استفاده از کشورهای منطقه و درخواست از این کشورها برای برچیدن پایگاههای نظامی واشنگتن از دیگر اهداف شکلگیری این سازمان است. همچنین این سازمان بر آن است تا با ثبات منطقهای به ویژه در افغانستان، آمریکا را مجبور به خروج از این کشور و برچیدن پایگاههای نظامی خود در منطقه نماید که تنها بهانه وجودی آنها نبود ثبات در افغانستان اعلام شده است. چین و روسیه همچنین تلاش میکنند تا با قدرتمند کردن این سازمان، آن را از سازمانی منطقهای به یک بلوک قدرت جدید تبدیل کنند. درخواست از ایران، پاکستان و هند برای عضویت در این سازمان از نشانههای بارز برای تقویت نقشه منطقهای و جهانی این سازمان به شمار میروند. این سازمان از کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، چین، روسیه و ازبکستان تشکیل شده است. سران کشورهای اعضای اصلی و ناظر سازمان همکاری شانگهای در ششمین نشست این سازمان 25 خرداد با انجام مذاکراتی سعی کردن همکاری بین خود را هر چه بیشتر افزایش دهند تا موج تعامل آنان ثبات، امنیت، صلح، آرامش و رشد اقتصادی را نه تنها برای خود بلکه برای سراسر جهان به همراه آورد.