پساصهیونیسم: مخالفت از درون

نویسنده: مرتضی شیرودی
پست صهیونیسم post – zionism، یک اعتراض یهودی است که بر پایه آن، برخی از یهودیان، صهیونیست را از بعد مذهبی و غیرمذهبی رد می‌نماید. کسانی که آن را از بعد مذهبی و غیرمذهبی رد می‌کنند، به دو دسته تقسیم می‌شوند:
اول ـ برخی از یهودیان ارتدوکس مانند گروه نتوری کارتا به جنبش صهیونیسم این اشکال را وارد می‌کنند که صهیونیسم به عنوان یک جنبش، جنبش غیرمذهبی است که از یهود امتی نژادپرست و غیرمذهبی می‌سازد که این موضوع با تعالیم مذهب یهود در تعارض است، در حالی که ارتدوکس‌ها خواهان تشکیل و ایجاد امتی به تمام معنا مذهبی بوده که هویتش با اجرای اوامر و نواهی خداوند مرتبط باشد. این یهودیان ارتدوکس، جنبش صهیونیسم را جنبش مشیحانی دروغین می‌دانند که با اراده‌ی خداوند به ستیزه پرداخته است. به نظر آنها، صهیونیسم باید یهود را به صبر و انتظار و بردباری دعوت کند تا خداوند به آنها اجازه‌ی بازگشت دهد. در واقع، خداوند آنها را به گرفتن زمام امور و بازگشت به فلسطین برای سکونت در آن دعوت نمی‌کند.(1)
دوم ـ اما اصلاح‌طلبان بر این باورند که صهیونیسم یهود را از جنبه‌های مذهبی تهی کرده و تنها درصدد بازگشت به گذشته پرشکوه یهودی است. بسیاری از اصلاح‌طلبان عقیده دارند، دولت صهیونیسم در وجدان یهودیان، جای خداوند و وفاداری به آن و حمایت از آن، جای اقامه‌ی شعائرش را گرفته است. الکساندر شندلر یکی از خاخام‌های اصلاح‌طلب می‌گوید: یهود در حال حاضر تصور می‌کند، اسرائیل معبد و نقشه‌های فراوان شهرک‌سازی در قدس و اطراف آن کاملاً هویداست. هدف تمام این تصمیمات حاکمیت و استیلا بر اراضی و املاک فلسطینی و محدود کردن ساختمان‌سازی توسط اعراب این مناطق است.(1)
اولین نقشه شهرک‌سازی در قدس، نقشه‌ای بود که تقریباً یک سال پس از اشغال قدس، توسط یهودا تمیر، معاون مدیر کل وزیر مسکن ارائه شد. هدف اساسی این طرح، در مرحله اول امکان ایجاد ارتباط میان یهودیان شمال و جنوب بود و برای ایجاد این ارتباط، باید هفت هزار واحد مسکونی در شمال تأسیس می‌شد که از تله یا تپه فرانسوی شروع و تا خیابان صموئیل پیامبر و دروازه‌ی نابلس امتداد می‌یافت. همچنین، باید تعداد نامعدودی مسکن در جنوب و در امتداد قصرالمندوب و روستای صور باهر ایجاد می‌گردید. علاوه بر آن، باید بر تعداد ساختمان‌های دانشگاه عبری در جبل سکوپس افزوده می‌شد، دفاتر دولتی و مراکز تجاری در منطقه‌ الجبل تأسیس و در آخر این که شهرک‌های یهودی‌نشین نیز، داخل بخش قدیمی قدس بنا می‌گردید. طرح تمیر، به چند دلیل زیر تا سال‌های سال، الگوی طر‌ح‌های دیگر شهرک‌سازی در قدس و یهودی کردن آن باقی ماند:
الف ـ استراتژی وصل کردن شهرک‌های یهودی‌نشین؛
ب ـ استراتژی فصل کردن میان منطق عربی؛
ج ـ ایجاد کمربندی از شهرک‌های یهودی‌نشین.
دولت اسرائیل طرح‌های دیگری مانند طرح ویژه قدس را نیز، مورد بررسی قرار داد. باز می‌توان به طرحی اشاره کرد که در جولای 1970 / تیر 1349 ارائه گردید و هدف آن تبدیل قدس و اطراف آن به شهری یکپارچه با اکثریت مطلق یهودیان بود، اما شهرداری قدس و وزارت مسکن که جداگانه طرح‌هایی برای شهرک‌سازی ارائه می‌دادند، خود را همیشه مقید به این نقشه نمی‌ساختند، ولی اصل اساسی مورد توجه در سیاست ساختمان‌سازی، افزایش تعداد ساکنان یهودیان قدس شرقی بود. بدین ترتیب، این دولت‌ها اصول لازم برای شهرک‌سازی در قدس و یهودی کردن آن، یا به عبارت دیگر، ایجاد قدس بزرگ را از طریق قرار دادن اعراب در مقابل کار انجام شده، بنا نهادند، حتی زمانی که حزب عمل (کارگر) در سال 1992 / 1371 به قدرت بازگشت، شهر قدس را، از فرمان توقف شهرک‌سازی که در جولای / تیر همان سال اتخاذ شده بود، مستثنی کرد.(2)
حزب لیکو، سیاست تحمیل واقعیت بر زمین را جز در سال‌هایی که خود به تنهایی زمام امور را به دست داشت، دنبال ننمود. مهم‌ترین و بارزترین طرح لیکودی که به بیش از هر طرح دیگری در این زمان، جلب توجه می‌کرد، طرح گسترش و تغییر قدس تا سال 2010 / 1389 بود که علناً متتیاهو آن را در 1984 / 1363 مطرح کرد. هدف این طرح چندین برابر کردن جمعیت یهودی قدس بزرگ از 330 هزار نفر به 700 تا 750 هزار نفر ظرف 25 سال، از طریق ساخت شهرک‌های یهودی‌نشین مرتبط با هم از شهرک‌ بیت ایل در شمال تاگوش عتسیون در جنوب و از مفشیرت تسیون در غرب تا شهرک متسبیه یریحو در شرق بود. این طرح شامل ایجاد 15 شهرک جدید در منطقه ظرف دو سال و ایجاد بزرگ‌راه‌هایی بود که قدس را به شبکه راه‌های ارتباطی اسرائیل متصل می‌کرد. به قدرت رسیدن در سال 1990 / 1369 با موج بزرگی از مهاجرت یهودیان اتحاد شوروی سابق و گفت‌وگوهای سیاسی جنگ اعراب ـ اسرائیل همراه بود. این زمان، هم چنین با تراکم‌ طرح‌ها و نقشه‌های اسرائیل برای تسریع ساخت شهرک‌های یهودی‌نشین در قدس به طور خاص و در کل اراضی اشغالی به طور عام مواجه است. از بارزترین این طرح‌ها، طرح کامل شهرک‌سازی پنج گانه بود. هدف این طرح تلاش برای ساخت قدس بزرگ با هدف توجه به وضع قدس به عنوان پایتخت ابدی اسرائیل بود. طرح دیگر طرح دروازه‌های قدس و مجتمع عطیرت کوهانیم بود که وزارت مسکن و ساختمان‌سازی آن را ارائه داد که شامل ایجاد و تأسیس 26 شهرک جدید و ساخت 4 هزار واحد مسکونی در مناطقی بود که فرمان ساخت اکثر آنها در سال 1967 / 1364 صادر شد. در همین زمان، دولت فرمانی در سال 1990 / 1369 صادر کرد که به موجب آن در یک سال باید ساخت 5 هزار واحد مسکونی در قدس پایان یابد، به جای هزار واحدی که قبلاً مقرر شده بود.(3)
در سایه گفت‌وگوهای صلح و دولت جدید کارگری فعالیت‌های ساخت و ساز و اسکان یهود در قدس ادامه و حتی افزایش نیز یافته است. در سال 1993 / 1372 تعداد شهرک‌نشینان یهود در قدس شرقی به 160 هزار نفر رسید که در هشت شهرک یهودی نشین پراکنده شده بود، در مقابل 155 هزار فلسطینی که در شهر زندگی می‌کردند. به این ترتیب برای اولین بار از سال 1967 / 1364 یهود اکثریت جمعیت را به خود اختصاص دادند. به این شهرک‌ها مناطق یهودی‌نشین داخل بخش قدیمی شهر و شهرک‌های واقع در اطراف قدس بزرگ نیز اضافه می‌شود. در پراکندگی مناطق اطراف قدس و شهرک‌های یهودی‌نشین اطراف قدس ملاحظه می‌شود که این دو کمربند، دارای یک مرکز هستند. کمربند اول داخلی بوده و از شهرک‌هایی که در قدس شرقی ایجاد شده است و تشکیل می‌شود، دیواری ممتد و مستحکم به وجود می‌آورد که قدس را از قسمت فلسطین‌نشین آن جدا می‌کند. کمربند دیگر خارجی بوده و قدس را از جهات مختلف جنوب و شرق و شمال احاطه می‌کند و از سلسله‌ای از شهرک‌های یهودی‌نشین تشکیل شده است که دورترین آن 17 کیلومتر با مرکز قدس فاصله دارد. این شهرک‌ها عبارتند از: بیتار، معالیه أ دومیم، معالیه مخماش، آدام، أبیر یعقوب، گفعات، زئیف و هارآدار. به این شهرک‌ها مجتمع شهرک‌های یهودی‌نشین عتسیون، متشکل از 16 شهرک نیز، باید اضافه گردد. در این شهرک‌ها بیش از 33 هزار یهودی یا تقریباً معادل یک چهارم شهرک‌نشینان، ساکن هستند. مجموع ساکنان شهرک‌های اطراف قدس و حوالی آن تقریباً به 200 هزار نفر یا معادل کل تعداد شهرک‌نشینان یهودی کرانه باختری و بلندی‌های جولان و نوار غزه می‌رسد که در نواحی و شهرک‌های زیر پراکنده شده‌اند.(4)
أبیر یعقوب 360، آدام 300، ألون 120، ایلون شفوت 1500، بیت حورون 530، إخرات 3500، إلیعیزر 280، گفعسون 7100، گفعون حدشا 600، عیلیت 3080، هارآدار 1420، هارگیلو 300، کرمی تسور 210، کیدار 180، کفار أدومیم 780، کفار عتسیون 470، معالیه أدومیم 17000، مگدال عوز 170، روش تسوریم 280، تکواع 600، قدس شرقی 000/680/1 نفر. مجموع 420 / 206 یهودی شهرک‌نشین. گزارش‌های موجود نشان می‌دهد، نقشه‌های دیگری برای اسکان یهود در قدس وجود دارد که اجرای آن را شهرداری قدس بر عهده گرفته است. با توجه به این داده‌ها، شهرک‌های یهودی‌نشین اطراف قدس می‌توانند بیش از 30 هزار واحد مسکونی، معادل تقریباً 1500 شهرک را در خود جای دهند و غیریهودیان را در محاصره بگیرند.(5)