حسین قنبرىگرمى
ظهور شیراک دوم و پیدایى رهبر قدرتمند جدید در الیزه، آرزوهایى بود که راستگرایان فرانسه براى انتخابات پارلمانى فرانسه در سر پرورانده بودند اما این رویاها در کوران سرد انتخابات ماه ژوئن رنگ باخت. چپگرایان که نبرد سخت ۶ مه را باخته بودند این بار همه قواى خود را بسیج کردند تا مانع تکرار فاجعه ـ واژهاى که سوسیالیستها براى انتخابات ریاست جمهورى به کار مىبرند ـ شوند. رقیبان نیکولا سارکوزى مىدانستند که در این جدال نیز امکان پیروزى قاطع را ندارند با همین درک واقعبینانه همه توان خود را صرف این کردند که از پیروزى مطلق حریف جلوگیرى کنند.
براى پیاده کردن این سیاست رهبران چپ از یک هفته قبل از انتخابات دور دوم از همه کسانى که در دور اول پاى صندوقهاى رأى حاضر شدند خواستند تا با حضور مجدد خود مانع از این شوند که سارکوزى با در اختیار گرفتن کرسىهاى مجلس به قدرت مطلق فرانسه تبدیل شود.
همه کسانى که در این مرحله دست به کار مبارزه با پدیده حاکمیت راستگرایان بر فرانسه هستند با تهدیدى به نام یکدستى حکومت روبهرو شدند، یعنى همان حکومتى که فرانسوا فیون نخستوزیر جدید فرانسه و متحد سارکوزى در همه میتینگهایش آن را از مردم طلب مىکرد. نتیجه این کشاکش در نهایت به آنجا منجر شد که در هر دو دور اول و دوم انتخابات پارلمانى، حدود ۴۰ درصد واجدان شرایط از رأى دادن امتناع کردند. رهبران حزب UMP ـ جنبش اتحاد مردمى سارکوزى ـ بر این گمان بودند که با جلب رأى بسیار بالا رکورد سال ۱۹۹۳ که راستگرایان به ۴۷۳ کرسى دست یافتند را خواهند شکست اما در ظاهر شرکت ضعیف مردم در انتخابات، این محاسبه حزب حاکم UMP را بر هم ریخت.
طبق آمار موجود، حزب حاکم UMP در مجلس آینده حدود ۳۴۰ کرسى در اختیار خواهد داشت که نسبت به انتخابات مجلس سال ۲۰۰۲ که صاحب ۳۵۹ کرسى بود سیر نزولى داشته است.
درست است که در ساختار قدرت فرانسه رئیسجمهورى نقش اول را دارد، اما نهاد پارلمان تنها نقطهاى است که مىتواند اقتدار رئیس قوه مجریه را به چالش کشاند. وجود یک اپوزیسیون چپ قوى در مرکز قانونگذارى چیزى است که جناح منتقد یکسانسازى قدرت در فرانسه آن را تدارک دیدهاند. اما براى شهروندان فرانسوى آنچه انگیزه شرکت در این مبارزه ضد سارکوزى شد طرحهاى اجتماعى است که دولت در نظر دارد به دست یک پارلمان همسو به تصویب رساند. اصلاحات مورد نظر سارکوزى به اندازه کافى رأىدهندگان را ترسانده بود تا نگذارند مجلسى مناسب براى تصویب این طرحهاى مربوط به قانون کار و نظام مالیاتى تشکیل شود. نتایج آخرین نظرسنجى فرانسه به روشنى این نگرانى اقشار کارگرى و کارمندى فرانسه را گوشزد کرد. نظرسنجى که حکایت از آن داشت که ۶۰ درصد فرانسوىها مخالف تعرفههاى پزشکى و افزایش مالیات بر ارزش افزوده هستند.
اکنون سوسیالیستها از نتایج نبرد دوم خود خرسند به نظر مىآیند، اکثریت پارلمان در این دوره نسبت به دوره پیش در سال ۲۰۰۲ از تعداد کمى برخوردار است. افزایش ۲۵ درصدى کرسىهاى سوسیالیستها در این دوره نسبت به دوره قبل براى آنها یک نقطه امید است. افزون براین نمایندگانى که براى بار نخست وارد مجلس شدند مىتوانند مانعى در برابر سیاستها و برنامههاى رئیسجمهورى فرانسه باشند. راستگرایان طرفدار دولت اکثریت کرسىهاى مجلس را در اختیار گرفتند اما اکثریت آنها یک اکثریت شکننده و آسیبپذیر است.
اما مبارزه ماه ژوئن، حوادث مهم دیگرى هم داشت که شاید مهمترین آن از دست رفتن متحد قدرتمند سارکوزى باشد. رهبر الیزه طعم نخستین ناکامى اش را چشید. شکست آلن ژوپه در بوردو که شهردار آن شهر نیز هست، ضربه سختى به دولت نوپاى سارکوزى بود. وى که نفر دوم دولت فرانسوا فیون، نخستوزیر فرانسه و از ارکان کابینه سارکوزى به شمار مىرفت باید از کابینه خداحافظى کند. قبل از انتخابات مجلس، فیون از کابینهاش خواسته بود در صورتى که هر یک از اعضا موفق به پیروزى در مبارزات پارلمانى نشوند باید استعفا دهند. با استعفاى ژوپه سارکوزى و نخستوزیرش یک ماه پس از پیروزى در انتخابات ریاست جمهورى باید به فکر ترمیم کابینه خود باشند.
برآورد نخبگان پاریس از معادلات سیاسى فرانسه
پیش از هر چیز لازم است نتیجه کشمکش عصر جدید فرانسه و رویارویى جناح چپ وراست را از زبان نخبگان فرانسه بشنوید. درست است که هرکدام از این چهرههایى که نظرات آنان را از نگاه مىگذرانید به یکى از دو اردوگاه چپ وراست تمایل دارند اما سخنان و نظراتشان چندان با واقعیات سیاسى فرانسه و برداشت افکار عمومى این کشور فاصله ندارد.
کلود بارتولونو از حزب سوسیالیست مىگوید: این انتخابات فرصتى تازه براى زنده نگه داشتن اپوزیسیون و نوسازى حزب سوسیالیست فراهم کرد . لازم است مجموعه چپها با همدیگر در برابر خواستههاى ضد اجتماعى سارکوزى مقاومت کنند و نباید منتظر سال ۲۰۱۲ براى تغییرات باشیم.
ژان پل هوشون از چهرههاى آشناى سیاست براین باور است که: درست است سارکوزى رئیس جمهور شد اما این بار فرانسوىها نشان دادند که خواستار اجراى برنامهها و اصلاحات دولت به این صورت نیستند.
ماریل دو سارنه از حزب تازه تأسیس جنبش دموکراتیک معتقد است: اما این انتخابات مانعى بر سر راه UMP و متحدانش است در حالى که تا هفته پیش از انتخابات سخن از ۴۰۰ تا ۴۵۰ نماینده راستگرا بود و نیروهاى سارکوزى مىگفتند نمىتوان پارلمانى با حضور تنها ۲ حزب داشت.
لوران فابیو از سران حزب سوسیالیست در برآوردى واقعبینانهتر مىگوید: یک تناقض وجود دارد. ما (حزب سوسیالیست) شکست خوردهایم اما از پویایى حرف مىزنیم.
از سوى دیگر حزب راست که برنده انتخابات است کمى رنگ پریده و مضطرب نشان مىدهد. شهروندان فرانسوى خواستار تمرکز قوا در دست یک حزب نبودند اما اکنون شاهد آن هستیم.
راما یاد از حزب UMP نتیجه انتخابات را براى سارکوزى مثبت مىخواند و مىگوید: خوشحال هستیم از این که مىبینیم اپوزیسیون به جاى خیابانها راه مبارزه در پارلمان را انتخاب کرد. با آنکه حریف کابوس تمرکز قوا را در دستان یک فرد بسیار وحشتناک تر از آنچه هست نشان داد، اما مردم فرانسه به اندازه کافى عاقل هستند که بدانند چکار کنند. آرا به طور کامل منطقى و متوازن است.
فرانسوا بایرو از حزب جنبش دموکراتیک که در انتخابات ریاست جمهورى مرد محبوب فرانسه نام گرفت این گونه تحلیل مىکند: از ۶ حوزهاى که حزب ما در دور دوم در آنها حضور داشت در ۴ حوزه رأى آوردیم و این نشان مىدهد راه سیاسى که ما به عنوان چشمانداز فرانسه دموکرات و ساختن دموکراسى متفاوت و خلاق ترسیم کردهایم استمرار دارد.
شاید در ردیف نخبگان، هیچکس به اندازه ژان مارى لوپن سیاستمدار افراطى پاریس و رهبرى از جبهه ملى، خود را بازنده نمىبیند: ما مىدانیم که بازى تمام شده و سارکوزى با شیوهاى از رأیگیرى که بخشى از فرانسوىها نمىتوانند نمایندهاى داشته باشند بازى را برده است. این عقبنشینى بزرگى براى حزب ما (جبهه ملى) بود.
خوشبینىهاى معمار دولت سارکوزى
سارکوزى رشته رهبرى مبارزه را به دست یک کهنه کار سیاسى به نام فرانسوا فیون سپرده است فردى که افزون بر ریاست کابینه سارکوزى، کار هدایت جبهه راستگرایان را در رویارویى با حریفان سوسیالیست برعهده دارد. اما آهنگ حرکت این شریک سارکوزى با خوشبینى مفرط آغشته است. ناظران سیاسى از نگاه خوشبینانه این دولتمرد به عنوان خطرى براى رهبرى جدید الیزه یاد میکنند.
فرانسوا فیون در آخرین ساعات رأىگیرى در برنامهاى زنده اعلام کرد که فرانسوىها به طرح اصلاحات فرانسه رأى دادند و اشاره کرد که این مجلس به رئیسجمهور اجازه خواهد داد تا طرحهایش را اجرا کند. فیون امیدوار است که ترکیب بدست آمده در پارلمان بر خلاف برآوردها، مانعى در برابر دولت براى اجراى برنامههایش نخواهد بود و اظهار داشته است که اصلاحات مدنظر سارکوزى از ماه بعد شروع خواهند شد.
اما با وجود حرفهاى پیروزمندانه فیون و براساس برآورد کارشناسان، فرانسوىها کاملاً آنچه حزب UMP مىخواست را انتخاب نکردند و رئیسجمهورى و کابینهاش نمىتوانند از این انتخابات چنین نتیجه بگیرند که توانستند حمایت کامل مردمى را کسب کنند و دستشان براى اجراى خواستههاى راستگرایانه شان باز است.
سوسیالیستها؛ پیش به سوى فراکسیون قدرتمند
حزب سوسیالیست در مبارزه پارلمانى ماه ژوئن، پیروزى نسبى خود را مدیون یک اشتباه بزرگ وزیر اقتصاد دولت سارکوزى یعنى ژان لویى بالو مىداند؛ فردى که در فاصله دور اول و دوم انتخابات اعتراف کرد که دولت قصد افزایش مالیات بر ارزش افزوده را در برنامه خود دارد. این گفته مرد اقتصادى سارکوزى، یک فرصت طلایى براى حزب سوسیالیست فراهم آورد. مرد اقتصادى دولت در واقع مشت سارکوزى را در تصویب قوانین ضد منافع گروههاى اجتماعى گشود. پس از این گاف بزرگ، چندین میتینگ و همایش با عنوان «رأى بر ضد مالیات بر ارزش افزوده ۲۴/۵ درصدى» برپا شد که هرکدام موانعى را بر سر کاندیداهاى حزب حاکم ایجاد کرد.
اظهارات ژان لویى بارلو درباره افزایش مالیات بر ارزش افزوده آنگاه که به طور مستقیم از کانالهاى تلویزیونى پخش مىشد، آب سردى بود که بر پیکر جنبش اتحاد مردمى UMP ریخته شد. توضیحات متناقض رهبران UMP بر شدت وخامت اثرات روانى این ماجرا افزود. فرانسوا فیون نخستوزیر دولت در پایان دادن به این امواج شوک آور ناتوانى خود را نشان داد. سارکوزى پس از این که این مسأله نزد حزب حاکم تبدیل به شوک انتخاباتى شد بىدرنگ در مصاحبهاى اعلام کرد که وى هیچ نوع افزایش مالیاتى را که به کاهش قدرت خرید مردم بینجامد نخواهد پذیرفت. اما براى شنیدن این اظهارات بسیار دیر شده بود. ترس از مانیفست اقتصادى و حکومت مطلق سارکوزى، حتى حزب تازه تأسیس جنبش دموکراتیک را نیز بر آن داشت تا آراى خود را به سمت نامزدهاى سوسیالیست روانه کند.
در چنین فضایى، جناح چپ وقتى عصبانیت و نگرانى آحاد شهروندان را از سیاست اقتصادى سارکوزى دید، نفس راحتى کشید بطورى که حتى سگولن رویال اعلام کرد که سال بعد کاندیداى مقام دبیر اولى کنگره خواهد شد و وعده داد که چپگرایان بزودى این شانس را خواهند داشت تا دوباره امور مهمى را در صحنه سیاسى فرانسه به دست گیرند.