خلیج فارس همیشه خلیج فارس می‌ماند

خلیج فارس آبراهی است که در امتداد دریای عمان و بین ایران و شبه جزیره عربستان قرار دارد. مساحت آن 233 هزار کیلومتر مربع است و پس از خلیج مکزیک و خلیج هودسن سومین خلیج بزرگ جهان به شمار می آید. ایران با حدود 2000 کیلومتر خط کرانه ای یعنی سراسر شمال غربی، شمال و شمال شرقی خلیج فارس، شمال تنگه هرمز، شمال خلیج عمان و گوشه شمال باختری اقیانوس هند دارای طولانی ترین کرانه ها می باشد.
خلیج فارس از روزگاران بسیار قدیم مورد توجه اقوام متمدنی همچون سومری ها، اکدی ها، آشوری ها، عیلامی ها، بابلی ها و ایرانی ها بوده است و از حدود 400 سال پیش نیز بسیاری از قدرتهای بزرگ مانند پرتغالی ها، هلندی ها، انگلیسی ها، فرانسوی ها، آلمانی ها، روس ها و آمریکایی ها آرزوی سلطه برآن را داشته اند، به نحوی که پترکبیر امپراتور روسیه، بزرگ ترین آرزوی خود را دسترسی به آب های گرم خلیج فارس می دانست یا آیزنهاور رئیس جمهوری آمریکا در سال 1951 معتقد بود که خلیج فارس از نظر استراتژیک مهم ترین منطقه در جهان است.
پس بدون تردید خلیج فارس در طول تاریخ یکی از مهم ترین و حساس ترین مناطق جهانی از نظر ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی بوده است که برخی از دلایل آن می تواند چنین باشد:
1- در بازرگانی دریایی جهانی اهمیت زیادی دارد چون آسیا را به اروپا و آفریقا وصل می کند.
2- بزرگ ترین و مهم ترین انبار انرژی دنیاست. بر اساس گزارش چشم انداز 2007 وزارت انرژی آمریکا، تولید نفت این منطقه تا سال 2015 به 26، تا سال 2020 به 30 و در سال 2030 به 38 میلیون بشکه در روز افزایش می یابد. با این وضع سهم خلیج فارس از تولید نفت دنیا از 28 درصد فعلی به 33 درصد افزایش می یابد.
به گزارش گروه اقتصادی ایسکانیوز 255/ 9/ 86) و به نقل از نشریه <اکتشاف و تولید> شرکت ملی نفت ایران: <تولید گاز طبیعی در جهان در سال 2005 و 2006 به ترتیب 8/ 2779 و 3/ 2865 میلیارد مترمکعب بوده است که سهم کشورهای حوزه خلیج فارس به طور متوسط 7/307 و 8/324 میلیارد متر مکعب بوده و ایران در این سال ها به ترتیب 63/3 و 66/3 درصد تولید گاز طبیعی جهان را در اختیار داشته است.>
از سوی دیگر بنا به گزارش رویترز میزان درآمد خالص اوپک از محل فروش نفت در سال جاری 20088) با 57 درصد رشد از 674 میلیارد دلار سال گذشته به بیش از 06/1 تریلیون دلار خواهد رسید. (اعتماد ملی21/2/87 صفحه5)
3- نفت و گاز ارزان ترین و مهم ترین منبع انرژی برای کشورهای در حال توسعه است.
4 - جایگزین ساختن نفت و گاز با دیگر منابع انرژی مثل زمین، خورشید، دریا و هیدروژن برای غرب بسیار دشوار است. اگرچه فناوری، تولید انرژی از منابع جایگزین نظیر سنگ نفت، گدازش ذغال یا تبدیل آن به مایع، تبدیل ذغال به گاز، انرژی اتمی و ... را ممکن می سازد، اما هنوز مشکلات متعدد و فراوان فنی، تدارکاتی، قانونی، اقتصادی و زیست محیطی برای این کار وجود دارند ضمن اینکه برخی از این منابع در اروپای غربی و به ویژه ژاپن کمیاب هستند.
5 - در حال حاضر بیش از یکصد هزار نوع محصول صنعتی گوناگون، از کودهای شیمیایی گرفته تا مواد ساختمانی و خاویار مصنوعی و دیگر انواع مواد خوراکی از نفت تولید می شود.
6- برخی از معادن کرانه های خلیج فارس و فلات قاره و جزایر عبارتند از خاک سرخ، نمک، سنگ شیشه، گوگرد، زرنیخ، سرب، مس، آهن، قلع، کلر، منگنز، زاج، جیوه و کرومیت.
7 - تنگه هرمز مهم ترین گذرگاه نفتی جهان است چون در صورت قطع صدور نفت ایران از این راه حتی برای مدتی کوتاه،حیات اقتصادی کشورهای صنعتی و همچنین صادرکنندگان حاشیه خلیج فارس به خطر می افتد. در سال 2006 کشورهای منطقه به طور متوسط روزانه 2/ 18 میلیون بشکه نفت صادر کرده اند که 17 میلیون آن از طریق تنگه هرمز (یک پنجم کل مصرف دنیا) و بقیه آن نیز از طریق خطوط لوله به ترکیه و دریای سرخ صورت گرفته است.
هرسال 9/2 میلیارد تن کالاکه انرژی مهم ترین بخش آن است از این تنگه عبور می کند. طبق آمار منتشره در سال 2006 کویت و قطر صددرصد نفت صادراتی خود را از این تنگه عبور می دهند. این رقم برای کشورهای امارات،عراق ،ایران و عربستان به ترتیب 99، 98، 90 و 88 درصد است.10واردکننده نفت از این تنگه نیز عبارتند از ژاپن، کرهجنوبی، آمریکا ،هند، مصر، چین، سنگاپور، تایوان، تایلند و هلند. در میان این کشورها ژاپن 85 درصد و کره جنوبی72 درصد نفت مورد نیاز خود را از این تنگه عبور می دهند. در حال حاضر 40 درصد صادرات جهانی انرژی از طریق این تنگه صورت می گیرد و میزان صادرات نفت خام از طریق این تنگه در سال 2006 به 750 میلیون تن افزایش پیدا کرد. (دنیای اقتصاد، 8 اردیبهشت 87، صفحه3)
8 - با توجه به درآمد بالای نفتی کشورهای منطقه، بازار مصرف بسیار پرسودی برای کالاهای کشورهای عمده صنعتی به ویژه اسلحه است.
پیشینه تاریخی
از زمان امپراتوری عیلامیان (هزاره سوم پیش از میلاد) تاکنون غالب جزایر خلیج فارس بخش جدایی ناپذیر سرزمین ایران بوده است. طبق گفته مورخانی نظیر دیاکونف، کامرون، گیرشمن، دمرگان و پیرنیا خلیج فارس بخشی از سرزمین های تحت حاکمیت عیلامیان بوده است. جورج کامرون در این باره می گوید: <شیلهاک- این شوشیناک> 11655-1151 پیش از میلاد) دارای امپراتوری نیرومندی بود. وی بر <لبان( >بوشهر کنونی) در خلیج فارس نیز فرمانروایی داشت.
هرودت لبه جنوبی امپراتوری هخامنشی را شامل کرانه های ایران (در خلیج فارس و خلیج عمان) کرانه های متقابل و جزایری مانند قشم، هرمز، لارک، هنگام، بحرین و محرق معرفی کرد. این نواحی به موجب بند 6 ستون اول کتیبه بیستون داریوش بزرگ جزو ساتراپ (پادشاهی خودمختار از امپراتوری فدراتیو هخامنشیان) چهاردهم یا پارس بودند. یدرکل، مرزهای ایران در این دوره از خاور به رود جیحون، از باختر به رود فرات، از شمال به قفقاز و از جنوب به بحرین کرانه ای منتهی می شد که در زمان ساسانیان هم تقریبا به همین شکل بود.
مورخان سده های نخستین اسلام مانند طبری معتقدند نخستین ساکنان عرب جنوب خلیج فارس از اوایل سده سوم میلادی به آنجا روی آورده اند. وی از پادشاهی عرب به نام ساتیران (ساطران) نام می برد که به بحرین (شامل حسا و قطیف کنونی) حمله می کرد اما واکنش اردشیر بابکان (بنیانگذار امپراتوری ساسانی در 226میلادی) باعث شکست او شد. بازماندگان ساتیران حملاتشان را به خاک ایران ادامه دادند و شاپور اول با نیروی دریایی بزرگ خود نبردهای موفقی با آنها داشت. پس از مرگ آذرنرسی (یکی دیگر از پادشاهان ساسانی) دوباره این تهاجمات شدت بیشتری گرفت به نحوی که نهایتا موفق شدند بحرین را تصرف کنند و هرمز دوم 3099-301 میلادی) را بکشند، اما بالاخره شاپور دوم ساسانی 3799-309 میلادی) پسر هرمز دوم در سال 326 میلادی با چند کشتی به مهاجمان عرب که از قبیله های تمیم، قیس و بکر بن وائل به خوزستان یورش آورده بودند حمله کرد و آنها را تا میانه بیابان های جزیره العرب عقب راند اما اعراب ساکن کشور امارات تا حدود 230 سال پیش اصلاوجود خارجی نداشتند. برای نخستین بار در اواخر دهه 1770 که چشمه آبی در ابوظبی کشف شد <آل نهیان> و دیگر قبایل عرب ساکن منطقه حجاز و احساء به این منطقه کوچ کردند. به علاوه سابقه تشکیل رسمی هیچکدام از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به 100 سال هم نمی رسد. قدیمی ترین کشور در میان آنها عراق است که سال 1924 پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی از سه پاشالیک (استانداری) بصره، بغداد و سلیمانیه زیرنفوذ بریتانیا تشکیل شد. جدیدترین این کشورها هم امارات و قطر هستند که در سال 1971 به فاصله اندکی وجودشان رسمیت یافت.
تاریخچه جزایر
در سال 1902 بریتانیا تصمیم می گیرد برای مقابله با نفوذ روسیه در خلیج فارس و کنترل جزایر مهم این منطقه توسط عرب های تابع خودشان که طبیعتا نمی توانستند خطری برای آنها داشته باشند 3 جزیره تنب بزرگ، ابوموسی و سیری را تصرف کند. این تصمیم سال 1903 اجرا شد و 5 سال بعد تنب کوچک هم اشغال شد اما انگلیسی ها پرچم شیوخ راس الخیمه و شارجه را در این جزایر بر افراشتند.
مستندات
1- یونانی ها دریاهای جهان را به یک اقیانوس عظیم که بر دنیا احاطه دارد و4 دریای منشعب از آن به سوی مرکز شامل دریای متوسط یا خلیج روم (مدیترانه امروز) دریای خزر، خلیج عربی (دریای سرخ امروزی) و خلیج فارس تقسیم می کردند.
این تقسیم بندی را در آثار بسیاری از جغرافیدانان یونانی کهن شامل طالس ملطی (حدود 624 تا 548 پیش از میلاد) آناکسی ماندر 6111-547 پیش از میلاد) کوسماس ایندیکوپلتس، هکاتوس 5499-473 پیش از میلاد) دینارکوس 3255-285 پیش از میلاد) اراتوستن (حدود 273 تا 192 پیش از میلاد) و نهایتا استرابون (حدود 63 تا 20 پیش از میلاد) که به پدر جغرافی معروف بود می توان دید.
2-هکاتیوس ملطی در سال 475 پیش از میلاد در نقشه ای که از دنیای زمان خود ترسیم کرده از بحراحمر (خلیج عرب) نام برده و به خلیج فارس یا دریای پارس نیز اشاره کرده است.
بنابراین، خلیج عرب یا دریای سرخ امروزی همان اریتره است، نه خلیج فارس.
3- در کتیبه ای که از داریوش در تنگه سوئز یافته اند، عبارت <درایه تیه هچا پارسا آئی تی> به چشم می خورد که یعنی <دریایی که از پارس رود است> و منظور همان خلیج فارس بود.
4- در آثار بسیاری از مورخان، جغرافیدانان و دانشمندان اسلامی از سده سوم هجری قمری به بعد همچون ابن خرداد به خراسانی، ابن واضع یعقوبی، الکرخی، ابوریحان بیرونی، شریف الادریسی، یاقوت بن حموی، شمس الدین الدمشقی و... از واژه هایی مانند بحر فارس، دریای فارس و خلیج فارس استفاده شده است.
5- از سال 1507 تا 1560 در تمامی موافقتنامه هایی که پرتغالی ها، اسپانیایی ها، انگلیسی ها، هلندی ها، فرانسوی ها و آلمانی ها با دولت ایران یا هر پدیده سیاسی دیگری در خلیج فارس منعقد کرده اند، از نام خلیج فارس استفاده شده است.
6- نخستین قرارداد عمومی و مهمی که شیوخ و اعراب ساحل جنوبی در آن شرکت کرده و رسما تعهداتی را به عهده گرفته اند، قرارداد عمومی سال 1820 به امضای ژنرال سرویلیام گرانت کایر از سوی بریتانیا و 11 نفر از شیوخ سواحل جنوبی خلیج فارس است که علاوه بر عنوان قرارداد هرگاه نیز در متن آن اشاره ای به دریای جنوب ایران شده، نام خلیج فارس آمده است.
7-در صفحه 457 دایره المعارف <البستانی> که در سال 1883در بیروت به چاپ رسیده نام صحیح خلیج فارس به کار رفته و منظور از خلیج العربی، دریای سرخ ذکر شده است.
8-المنجد معروف ترین دایره المعارف دنیای عرب نیز از نخستین چاپ خود همیشه از نام خلیج فارس استفاده کرده است.
9-در دو نامه سفارت انگلستان در ایران به وزارت امور خارجه ایران به تاریخ های 4 رجب 1321 و 21 ذی الحجه 1321به ترتیب 4 و 3 بار از واژه خلیج فارس استفاده شده است.
10-سازمان ملل که 22 کشور عربی عضو آن هستند، دست کم در دو نوبت نام تاریخی و تغییرناپذیر دریای بین ایران و شبه جزیره عربستان را رسما خلیج فارس ذکر کرده است:
الف) طی یادداشت شماره 5 /Qen311UNAD، مارس 1971
ب) طی یادداشت شماره (c) 45.8.2 UNLA 10 اوت 1984 نام رسمی دریای جنوب ایران و خاور شبه جزیره عربستان، خلیج فارس اعلام شد. به علاوه کنفرانس سالانه سازمان ملل درباره هماهنگی درخصوص نام های جغرافیایی همه ساله به نام خلیج فارس تاکید کرده است.
11-در سند استقلال کویت بین امیر کویت و نمایندگان انگلستان در خلیج فارس که روز 6 محرم 1381 برابر 19ژوئن 1961 از سوی عبدالله السالم الصباح امضا شده است و طبق اصل 102 منشور سازمان ملل در دبیرخانه این سازمان ثبت شده از واژه خلیج فارس استفاده شده است. این سند در ارکان سازمان ملل از جمله دادگاه بین المللی قابل استناد است.
12-در صفحه 628 جلد 21 دایره المعارف امریکانا، خلیج فارس را بازویی از اقیانوس هند می داند و نام قدیمی آن را Persicus Sinus ذکر می کند. در نقشه جهان و نقشه ایران و در ضمیمه آن نیز به طور صریح و روشن نام خلیج فارس قید شده است.
13- پروفسور ری هریس استاد برجسته دپارتمان جغرافیا در دانشگاه کالج لندن در گفت وگویی در این زمینه گفته است: <در کشورهای مختلف جهان از جمله کشورهای متعلق به سرزمین بریتانیای کبیر همواره از عنوان شناخته شده خلیج فارس استفاده می شود و هیچ گاه به موضوعات بی ارزشی نظیر استفاده از عناوین جعلی دیگر به جای اسم های شناخته شده جهانی پرداخته نمی شود.>
نقشه‌ها
بیش از 6 هزار نقشه تاریخی از زمان یونان باستان (پیش ازمیلاد مسیح) تاکنون درکشورهای مختلف دنیا وجود دارند که در تمام آنها نام خلیج فارس یا دریای پارس ثبت شده است.
این نقشه ها و اطلس ها در مراکزی همچون کتابخانه کنگره آمریکا،کتابخانه آرگوس (نیویورک)، کتابخانه ملی بریتانیا (لندن)، مرکز اسناد عمومی(لندن)، کتابخانه دانشکده مطالعات خاورشناسی (لندن)، کتابخانه و اسناد وزارت امور هند(لندن)، اداره آرشیو ملی پرتغال، وزارت خارجه ایران و وزارتخانه های خارجه بریتانیا، روسیه، فرانسه، پرتغال، هلند، هند، آلمان، اسپانیا، ژاپن و... دیده می شود. برخی از مهم ترین آنها عبارتند از:
1- نقشه خلیج فارس: در سال 1764 از سوی وزارت خارجه فرانسه تهیه شده، رنگی، جزایر به رنگ سرزمین های ایران است.
2- نقشه خلیج فارس: در سال 1829 توسط کاپیتان بروکس به دستور کمپانی هند شرقی تهیه شده، جزایر به رنگ سرزمین های ایران است و در یادداشت همراه نقشه نیز نام جزایر جزو نواحی تحت تملک ایران آورده شده است.
3- نقشه خلیج فارس: در سال 1886 از سوی بخش اطلاعات وزارت جنگ بریتانیا تهیه شد. نسخه ای از این نقشه در سال 1888 به دستور لرد سالیسبوری وزیر خارجه بریتانیا، تقدیم ناصرالدین شاه قاجار شد. هنگامی که وزیرمختار بریتانیا در تهران، سر دروموندولف از تقدیم آن به حضور شاه ایران مطلع شد، ابراز تاسف کرد چون در آن متصرفات ایران در خلیج فارس از جمله جزایر سه گانه شان داده شده بود. لرد سالیسبوری یادآوری شد: <دقت کنید که در آینده هیچ نقشه ای اهدا نشود.> با این وجود، نقشه مزبور یکبار دیگر در سال 1891 به چاپ رسید و باز هم جزایر در آن به رنگ سرزمین ایران نمایش داده شده بود.
نقشه رسمی ایران
در سال 1897 در بخش نقشه برداری سیملا، اداره مکان نگاری وزارت خارجه حکومت هند، تهیه شده و جزایر تنب و ابوموسی در آن به رنگ سرزمین ایران نمایش داده شده اند.
4- نقشه ایران، افغانستان و پاکستانی غربی در اطلس جهان: ورقه های شماره 144- 143، تهیه شده در سال 1967 تحت نظارت شورای وزیران اتحادیه جماهیر سوسیالیستی شوروی به مناسبت پنجاهمین سالگرد انقلاب اکتبر، که در آن نام ایران زیر نام جزایر تنب و ابوموسی و سایر جزایر ایرانی خلیج فارس آورده شده است.
5-در کتاب اطلس تاریخ اسلام که در دهه 50 میلادی چندین بار در آمریکا و کشورهای عربی - به ویژه مصر- چاپ شده است 16 نقشه وجود دارد که در همه آنها نام خلیج فارس دیده می شود.
6- <اطلس العراق فی الخوارط القدیمه> چاپ سال 1959 شامل 39 نقشه از منابع تاریخی عربی است که نام خلیج فارس در همه آنها به چشم می خورد.
7-دولت کویت در سال 1992 کتابی را به نام کویت در نقشه های جهان شامل 80 نقشه و سند تاریخی به چاپ رساند که در همه آنها نام خلیج فارس دیده می شود.
8-موسسه جغرافیایی سحاب در سال 1349 خورشیدی 373 نقشه، لوحه و سنگ نوشته از منابع و اطلس های گوناگون در موزه ها و کتابخانه های کشورهای مختلف دنیا را چاپ کرد، که در تمام آنها از واژگانی چون دریای پارس و خلیج فارس استفاده شده بود.
دلایل حقوقی
جزایر سه گانه بر پایه مالکیت مستمر تاریخی ایران، حقوق بین الملل و حقوق دریاها با رضایت حاکمان وقت شارجه با حکمیت و رضایت دولت بریتانیا که جزایر در اشغالشان بود به کشورمان یعنی حاکم اصلی آنها باز گردانده شد، بدین ترتیب که در 29 نوامبر سال 1971 بر اساس تفاهمی که با وساطت بریتانیا بین ایران و امارت شارجه به عمل آمد حق حاکمیت ما به رسمیت شناخته شد و یک روز بعد در 30 نوامبر، ایران وارد جزایر شد و مورد استقبال برادر شیخ شارجه قرار گرفت. در حالی که امارات متحده عربی به عنوان یک کشور مستقل در تاریخ دوم دسامبر سال 1971 در سازمان ملل به ثبت رسیده است و مطابق قوانین بین المللی هیچ دولتی نمی تواند مدعی سرزمین هایی بشود که پیش از به وجود آمدنش تکلیف آن روشن شده است، به علاوه طبق قانون تعیین حدود آب های ساحلی و منطقه نظارت (مصوب 24 تیر 1313)، حدود حاکمیت ایران در دریای سرزمینی به وسعت 6 مایل دریایی (هر مایل دریایی برابر 1852 متر) معین شد و 6 مایل دیگر نیز برای اجرای بعضی قوانین و قراردادهای مربوط به امنیت و دفاع مملکت و یا تامین عبور و مرور دریایی منطقه نظارت منظور شد. بعدا طبق قانون اصلاحی (مصوب 22/1/38) مبنای ترسیم عرض دریای سرزمینی و منطقه نظارت دولت ایران در خلیج فارس و دریای عمان هر یک به میزان 12 مایل دریایی تعیین شد. بدین ترتیب در حال حاضر 17 جزیره از جزایر متعدد خلیج فارس در حاکمیت ایران هستند که به ترتیب از تنگه هرمز به سوی منتهی الیه شمالی خلیج فارس عبارتند از هرمز، لارک، لاوان، قشم، هنگام، تنب بزرگ، تنب کوچک، ابوموسی، فارور، بنی فارور، سری (سیری)، کیش، شیتوار، هندورابی، خارک، خارگو و فارسی.