* گمان میکنید که ولادیمیر پوتین به واقع قصد دارد پس از خاتمه دوره ریاست جمهوری خود در مارس 2008، یک بازیگر سیاسی فعال در روسیه باقی بماند؟ یا وی تنها میکوشد موضعی را به نمایش بگذارد که از حملات سیاسی پس از ترک دفتر ریاست جمهوری در امان بماند؟
** عملیات حفاظتی برای رئیسجمهوری که دوره وی رو به پایان است یک امر متداول است که حتی یلتسین (و خانواده وی) انجام دادهاند و در این مورد نگران نیستیم. با این حال پوتین از سیستمی که ایجاد کرده است بیش از جایگاهی که در آن قرار دارد، مراقبت میکند. وی درک میکند که پس از ترک کاخ ریاست جمهوری، رئیس جمهور جدید به سرعت قادر نخواهد بود این سیستم را مدیریت کند و نوعی داوری داخلی برای توانمندی سیستم ضروری خواهد بود. بنابراین هدف روشن پوتین ادامه عملیات به عنوان داور سیستماتیک و تضمینکننده ثبات حداقل برای یک دوره زمانی است. در واقع پوتین برای اینکه قادر باشد چنین کاری را انجام دهد باید به یک سیاستمدار مردمی از نوع سرسخت تبدیل شود.
* در سفر اخیری که به مسکو داشتم متوجه شدم حزب حامی پوتین از قدرت بسیار زیادی برخوردار است و فضا برای مانوردهی احزاب مخالف بسیار محدود است. در چنین فضایی آیا امکان ایستادگی گروههای مخالف در برابر حزب حاکم وجود دارد؟
** بدون تردید کنترل تبلیغات انتخاباتی در دست حزب روسیه متحد است. نکته قابل توجه این است که حداقل یک حزب با عنوان «اتحادیه نیروهای راست» علیه مداخله رئیسجمهور در امور این حزب به دادگاه شکایت کرده است. هر چند اتحادیه نیروهای راست در دادگاه پیروز نشد، اما مخالفت آنها روشن بود. البته نقش حزب کمونیست را نیز انکار نمیکنم. شاید برخی از مردم به این حزب رای دهند. به عقیده من این حزب بالای 8 درصد از آرا را به خود اختصاص خواهد داد.
* آیا واقعاً تعداد زیادی از مردم روسیه حامی پوتین هستند و اگر اینگونه است دلیل آن را چه میدانید؟ شانسگری کاسپاروف برای پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری سال آینده چقدر است؟
** محبوبیت پوتین به عوامل متعددی بستگی دارد که از جمله آنها میتوان به عوامل سیاسی، روانشناختی، شخصیتی و فیزیکی اشاره کرد. باید گفت که از سال 2000 تاکنون درآمد مردم به طور قابل ملاحظهیی افزایش یافته است و در دوره حضور پوتین در کاخ ریاست جمهوری ثبات نسبی در روسیه حاکم بوده است. از سویی دیگر پوتین توانسته است احترام بینالمللی را برای روسیه به ارمغان بیاورد و باعث شود روحیه احترام به خود در داخل کشور تقویت شود. همچنین از نظر شخصیتی نیز وی بسیار توانمند، جدی و ماهر در طرز گفتار به نظر میرسد و فیزیک چهره و اندام پوتین به لحاظ ظاهری نیز بسیار خوب است. در مورد بخش دوم سوال شما؛ گری کاسپاروف یکی از بزرگترین شطرنجبازان جهان است، اما سیاست از شطرنج پیچیدهتر است و برای روسیه امروز نوع متفاوتی از خردمندی را می طلبد. از سویی دیگر اغلب مردم بر مبنای دلایلی که در بالا اشاره شد رئیسجمهور خود را انتخاب میکنند و به نظر نمیرسد که کاسپارو انتخاب مردم روسیه باشد.
* اخیراً اعتراضات گستردهیی به افزایش هزینه خوراک در روسیه انجام شده است. البته نرخ تورم 10 درصدی حال حاضر در مقایسه با سالهای 1990 کرملین برای ثابت نگاه داشتن قیمتها تا پیش از انتخابات با خردهفروشان به تفاهم رسیده است، اما جایگاه تورم در اندیشه مردم روسیه کجا است و آیا برای آنها تاثیرگذار خواهد بود؟
** بخشی بزرگی از مردم روسیه که همچنان درآمد بالایی ندارند تورم را احساس میکنند. با این حال اغلب آنها دولت را که مسوول کنترل نرخ تورم است با پوتین با حزب روسیه متحد در یک سبد نمیگذارند. هر چند نرخ تورم امروز روسیه از سال 2006 بالاتر است اما به مراتب نسبت به دهه 1990، کاهش یافته است. به گمان من مقوله تورم میتواند بر شمار رایدهندگان لیست حزب کمونیست بیفزاید.
* رونق اقتصادی روسیه افزایش هزینههای دولتی را به دنبال داشته است. آیا افزایش هزینههای نظامی نیز شامل این روند میشود؟ به طور کلی دیدگاه رهبر نیروهای مسلح نسبت به پوتین و آینده روسیه چیست؟
** بله. برنامه مدرنیزاسیون و تجربه نیروهای مسلح با هزینه بیبالغ بر 200 میلیارد دلار (تا سال 2015) در دست اجرا است. انتخاب آناتولی سودیوکوف به عنوان وزیردفاع روسیه نشان میدهد که کرملین نسبت به هزینههای در نظر گرفته شده برای بودجه نیروهای مسلح نگران است. این در حالی است که روند تجهیز مدد نیروهای مسلح به کندی پیش میرود و ارتش روسیه همچنان به تجهیزات نظامی دوره جماهیر شوروی سابق وابسته است.
به عقیده رهبری نیروهای مسلح، پوتین اولین رهبر روسیه در 20 سال اخیر است که نسبت به منافع ملی روسیه، امنیت ملی و دفاع ملی با جدیت عمل کرده است. حکومت وی در مورد مساله چچن نیز برخلاف حکومتهای سابق با موفقیت عمل کرده است.
* گفته میشود پوتین میخواهد تسلیحات هستهیی روسیه را مدرن کند. این موضوع تا چه حدی به سیاست ایالات متحده برای ساخت نسل جدیدی از تسلیحات هستهیی در لابراتوار ملی لسآلاموس مربوط میشود؟
** روسیه تاریخی طولانی در دنبالهروی از آمریکا دارد. از برخی عملیاتهای آمریکا در عرصه استراتژیک به عنوان توجیهی برای برنامههای مشابه روسیه استفاده میشود.
* برخی گزارشها حاکی از آن است که روسیه ظرف 10 تا 15 سال آینده به پنجمین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل میشود. با توجه به مشکلات اقتصادی زیرساختی و رشد منفی جمعیت روسیه، آیا این دیدگاه واقعگرایانه است؟
** گزارش مشهور بانک سرمایهگذاری گلدمن ساکس در مورد اقتصادهای ؟ (برزیل، روسیه، هند، چین) نشان میدهد که روسیه تا سال 2040 و نه 15 سال دیگر به این موقعیت میرسد. البته جای تردیدی وجود ندارد که روسیه با مشکلات اقتصادی دست به گریبان است متاسفانه برخی سیاستهای دولت روسیه که دست دولت را در امور اقتصادی بازتر کرده است با سوء مدیریت پیش میروند و این زیرساخت مناسب نیست. البته این احتمال وجود دارد که اقتصاد روسیه همچنان رو به جلو حرکت کند و بتواند اقتصادهای اروپایی را یکی پس از دیگری پشت سر بگذارد. در مورد کاهش جمعیت نیز باید گفت شمار واقعی افرادی که هماکنون در محدوده ارضی روسیه زندگی میکنند با توجه به مهاجرت نسبت به 15 سال گذشته بیشتر است. موضوع کیفیت جمعیت مهمتر از کمیت آن است و میتوان از طریق بالاتر بردن استانداردهای زندگی و بهداشت و فراهم آوردن شرایط بهتر برای قشر کارگری این مساله را حل کرد.
* به نظر میرسد که مقامات روسیه نسبت به وقوع انقلابهای نارنجی یا مخملی در کشورشان (همانند آنچه در اوکراین یا گرجستان اتفاق افتاد) بسیار نگران باشند. هر چند شرایط روسیه بسیار متفاوت است، اما چرا مردم کوچه و بازار و مقامات دولتی همگی این مساله را مورد توجه قرار میدهند؟
** کرملین باید در مورد انقلابهای رنگارنگ آرامش بیشتری داشته باشد. چرا که احتمال وقوع آنها در شرایط فعلی روسیه بسیار کم است.