کورش زرین
در رابطه با نوشته دبیر کمیته ملى نامگذارى سازمان نقشهبردارى در روزنامه شرق مورخ ۱۱ دى ماه ۱۳۸۴ زیر عنوان «خلیج فارس همیشه خلیج فارس مىماند» اجازه مىخواهم به نکاتى چند اشاره کنم. دبیر محترم کمیته ملى نامنگارى و یکسانسازى نامهاى جغرافیایى کشور در نوشته خود از «تغییر» نام خلیج فارس به خلیج پارس اظهار شگفتى کردهاند و با بیان عباراتى چون «ظهور یک عنوان کاملاً اشتباه»، «جایگزینى این نام به جاى نام خلیج فارس»، «یک بام و دو هوا چرا» عقیده دارند که عبارت «خلیج پارس» نامى جدید، مجزا و متفاوت از نام «خلیج فارس» است که البته مایه تعجب است زیرا پارس و فارس هر دو یک کلمه هستند با دو تلفظ متفاوت. در حقیقت «فارس» تلفظ عربى شده «پارس» است. همانگونه که «پارسى» و «فارسى» هر دو نام زبان مادرىمان بوده و بسیارى از مردم و روزنامهها و کتابها از نام «پارسى» استفاده مىکنند که در واقع تلفظ اصلى و صحیحتر آن است. ولى هر دو یک کلمه هستند و البته «پارسى» نه جدید است، نه اشتباه و نه تراوشات ذهنى اشخاص! باید توجه داشت که در گذر زمان، کلمات جدید از منابع مختلف و به راههاى گوناگون وارد زبان مىشوند. برخى متداول شده و ماندگار مىگردند، برخى نیز پس از مدتى منسوخ مىشوند. زبان پارسى نیز همچون زبانهاى دیگر کلماتى را از زبانهاى دیگر پذیرفته و مىپذیرد و پارسى امروز با پارسى پانصد سال پیش و احتمالاً با پارسى پانصد سال آینده تفاوت داشته و خواهد داشت که این امر تحت تاثیر شرایط فرهنگى و اجتماعى زیاد یا کم خواهد بود. ولى نکته مهمى که در اینجا وجود دارد این است که وقتى ما در زبان خودمان کلمهاى را داریم، نباید معادل خارجى آن را استفاده کنیم. حتى در مواقعى که معادل کلمهاى در زبان پارسى وجود نداشته است و معادل خارجى آنها نیز در میان مردم متداول گشته بوده، معادلهاى پارسى جدید پس از مدتى جایگزین آنها شده و کاملاً متداول گشتهاند. کلمات «هواپیما، فرودگاه و رایانه» از این دست هستند و این تا زمانى که با اعتدال و معقولانه انجام گیرد، نه تنها اشتباه و بد نیست، بلکه بسیار پسندیده و ارزشمند است. ولى در مورد اسامى خاص که نامها را در بر مىگیرند و موضوع این نوشتار هست باید گفت که این کلمات به سه دسته تقسیم مىشوند: ۱ـ کلماتى که در زبانهاى دیگر نیز با کلمهاى یکسان و تلفظى مشابه استفاده مىشوند. مانند: تهران، تبریز، شیراز، فرید، شیلا. ۲ـ اسامىاى که در زبانهاى دیگر معادلى کاملاً متفاوت از اسم زبان مبدأ دارند. مانند نام «کوروش بزرگ» که در زبانهاى غربى «سیروس» Cirus the Great نامیده مىشود. همینطور نامهاى «ایران» و «پرشیا» Persia، «پارسى» و «پرشن» Persian، دریاى مازندران (خزر) و کاسپین Caspian Sea. این تفاوتها به خاطر قدمت تاریخى و طولانى این اسامى است که به هزاران سال قبل برمىگردد، زمانى که به علت عدم وجود ارتباطات امروزى، هر ملتى، ملل دیگر و مکانها و زبان و شخصیتهاى آنها را با نام و تلفظى متفاوت مىنامیدند و اکنون دیگر این نامها جزیى از زبانشان شده است. از این روى بود که حدود نیم قرن پیش، دنیاى غرب کشورى به نام «ایران» نمىشناخت و نامى از «ایران» در نقشههایشان یافت نمىشد! زیرا هزاران سال بود که کشور ما را به نام «پرشا» Persia شناخته و در نقشهها و کتابهایشان ثبت کرده بودند. ۳ـ اسامىاى که در زبانهاى دیگر با کلمهاى یکسان ولى تلفظى متفاوت یاد مىشوند که گاهى به نوع گویش و گاهى به نداشتن صداى یکى از حروف آن کلمه برمىگردد. در زمان ریاست جمهورى آقاى خاتمى که نام ایشان در اخبار روز زیاد شنیده مىشد، مىتوانستید نام «کاتمى» را در اخبار کشورهاى انگلیسى زبان به وفور بشنوید، که البته هیچ کس هم از آنها ایراد نمىگرفت که چرا «خاتمى» را «کاتمى» مىگویند. همین طور کلمه «خاکى» که به عنوان نام یک رنگ از پارسى وارد انگلیسى شده است، «کاکى» تلفظ مىشود. این تغییر تلفظها به خاطر نداشتن صداى «خ» در زبان انگلیسى است و نمىتوان بر آنها ایراد گرفت. ولى اگر روزى «کاکى» نیز به هر دلیلى در زبان پارسى متداول شود، آیا باید به تلفظ صحیح «خاکى»، به علت آنکه ما در پارسى صداى «خ» داریم و اصل و صحیح کلمه نیز «خاکى» است، ایراد گرفت؟ نام کشورمان ایران، در بعضى نقاط آمریکا «آى رن» (به فتح ر) گفته مىشود. ولى نمىتوان بر آنها ایراد گرفت که چرا نام کشورمان را اینگونه تلفظ مىکنید و حتماً باید همانگونه که ما مىگوییم شما بگویید! ولى اگر تلفظ متفاوت «آى رن» در دیگر نقاط دنیا متداول شود، آیا دلیلى بر آن مىشود که ما در زبان پارسى تغییرى در تلفظ نام «ایران» بدهیم؟ اگر زبانى به علت نداشتن صداى «پ» یا «خ» یا هر صداى دیگر یک نام پارسى را با تلفظى متفاوت مىگوید، پارسىزبانان هم باید از آن تبعیت کنند؟ چینیان به علت ساختار دهانى و نوع خاص گویش زبان چینى که از کودکى به آن عادت مىکنند، تلفظ کلمات انگلیسى برایشان بسیار سخت است و برخى زبانآموزان چینى براى تلفظ صحیح و بهتر کلمات انگلیسى و پیشرفت در مکالمه، تن به عمل جراحى زبان و دهان خود مىدهند! چگونه است ما که براى تلفظ صحیح کلمات زبان مادرى مان نه احتیاج به عمل جراحى داریم و نه هیچ هزینه اضافى، حاضر به تلفظ صحیح اسامى خودمان نبوده و آن را تراوشات ذهنى مىنامیم! البته در زبانهاى دیگر نیز بسیارى کلمات هستند که بیش از یک تلفظ یا دیکته دارند. از آن جمله مىتوان به کلمه Persia (نام ایران در زبان انگلیسى) اشاره کرد که در انگلیسى هم «پرشیا» تلفظ مىشود و هم «پرژا». و یا کلماتى که به «se» ختم مىشوند و با «ze» هم نوشته مىشوند. و یا اصفهان خودمان که در انگلیسى هم Isfahan نوشته مىشود و هم Esfahan. برخلاف ایرانیان و بعضى ملل دیگر، اعراب نسبت به عربى کردن نامها، شامل نامهاى تجارى و جغرافیایى حساسیت زیادى به خرج مىدهند. گاهى نام را ترجمه کرده و ترجمه عربى آن را استفاده مىکنند (تغییر «میان رودان» به «بینالنهرین»، «راز» به «سرى» که این یکى را حتى به ترجمه آن اکتفا نکرده و با تلفظ عربى «سیرى» متداول نمودند)، گاه تلفظ آن را عربى مىکنند (پارسى به فارسى، پپسى به بیبسى، نرگس به نرجس) و گاهى هم یک نام جدید عربى براى نام اصلى، بدون توجه به اصالت و قدمت نام واقعى و مقبولیت و معروفیت آن در سراسر جهان، انتخاب مىکنند و البته بعضى اوقات آن چنان زیادهروى مىکنند که حتى سعى در تغییر نامهاى بسیار معروف و جهانى با تاریخى چند هزار ساله دارند (Persian Gulf). خلیج پارس، خلیج فارس، الخلیج الفارسى، Persian Gulf، و تلفظهاى دیگر این نام در زبانهاى دیگر، همگى یک نام با گویشهایى متفاوت هستند، نامى که یکى از مظاهر تاریخ و فرهنگ چند هزار ساله سرزمین مادرىمان است. دریایى که در طول تاریخ به همین نام شناخته شده و نامش بر زبان بزرگان تاریخ رانده شده است.