سعید ارکانزاده یزدی
ظهر روز یکشنبه مراسم تودیع و معارفه روسای سابق و جدید دانشگاه تهران در میان انتقاد دانشجویان این دانشگاه برگزار شد. داستان تودیع و معارفه با سخنانی از دکتر سیدجعفر شهیدی در سالن علامه امینی کتابخانه مرکزی شروع شد و با کتک خوردن دبیر تشکیلات انجمن اسلامی دانشکده حقوق و علوم سیاسی به پایان رسید. روز جمعه هفته گذشته خبر انتصاب آیتالله عمید زنجانی به جای دکتر رضا فرجی دانا برای ریاست دانشگاه تهران منتشر شده بود و به سرعت دو روز پس از آن مراسم تودیع و معارفه برگزار میشد. در این مراسم فرجی دانا رئیس پیشین دانشگاه در سخنرانی خود از این همه تعجیل در برگزاری تودیع ابراز شگفتی کرد.
حکم رئیس جدید نیز با دستان وزیر علوم در همین مراسم به عمیدزنجانی تحویل داده شد. فرجی دانا گفت: «برای ریاست جدید دانشگاه از درگاه خداوند متعال توفیق در مسئولیت سنگین ریاست را خواستارم.» عمید زنجانی نیز گفت: «من آمدهام خدمت کنم.» اما اوضاع به همین سادگی پیش نرفت. عمید زنجانی سیامین رئیس دانشگاه تهران است و اولین رئیس روحانی دانشگاه. از همان روزی که خبر انتصاب او منتشر شد، نقدهایی نیز از سوی دانشجویان و اعضای هیات علمی دانشگاه تهران به گوش میرسید. نقدها اغلب به روحانی بودن او و تعلقش به یک گروه سیاسی خاص و بیش از اینها به انتصابی بودن و انتخابی نبودن او مربوط میشد.
دانشجویان روز یکشنبه و همزمان با مراسم معارفه عمید زنجانی فرصت یافته بودند تا در حضور وزیر علوم به انتصاب او اعتراض کنند. پیش از زاهدی و هنگام وزارت جعفر توفیقی ـ او نیز در مراسم تودیع و معارفه حضور داشت ـ روسای دانشگاهها با رایگیری از اعضای هیات علمی انتخاب میشدند. اما زاهدی با برعهده گرفتن وزارت علوم این قاعده را به حالت پیشین درآورد و به انتصاب و تغییر روسای دانشگاهها درست زد. او با این سیاست جدید وزارت علوم عمید زنجانی را به جای فرجی دانا بر کرسی ریاست دانشگاه تهران نشانده بود. دانشجویان روز یکشنبه مقابل کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران جمع شده بودند.
عمید زنجانی که بیرون آمد، احاطهاش کردند و با سر دادن شعار به انتصاب او که به ساختمان ریاست دانشگاه میرفت، انتقاد کردند. در این میان عمامه عمید زنجانی نیز از سرش افتاد. چند دقیقه بعد خبر رسید که عدهای درون اتاق انجمن اسلامی این دانشکده دبیر تشکیلات انجمن اسلامی را به اتهام اینکه او بوده که در میانه راه عمامه عمید زنجانی را انداخته، کتک زدهاند. شخص مضروب در گفتوگو با شرق اتهام تعرض به رئیس جدید دانشگاه را به کلی تکذیب کرد.
تعجیل بیسابقه در برگزاری تودیع و معارفه
ساعت 10 صبح روز یکشنبه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران پذیرای وزیر علوم، رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها، سخنگوی شورای نگهبان، برخی اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی و برخی روسای دانشگاههای تهران بود تا سخنرانیهای تودیع و معارفه رئیس دانشگاه را بشنوند. نجفقلی حبیبی ـ که او نیز چندی پیش از ریاست دانشگاه علامه طباطبایی کنار رفت و به جایش حجتالاسلام صدرالدین شریعتی منصوب شد ـ و جعفر توفیقی وزیر پیشین علوم نیز در این جمع حاضر شده بودند. سالن پر بود و چندی هم ایستاده به سخنان گوش سپرده بودند. جلوی درهای ورودی دانشگاه برخلاف رسم معمول کارت دانشجویان کنترل میشد و آنها باید تنها از در جنوبی وارد دانشگاه میشدند.
در ابتدای مراسم دکتر سیدجعفر شهیدی به عنوان استاد پیشکسوت دانشگاه تهران 3 دقیقه سخن گفت: «این پستها و ریاستها چیزی نیست که برای کسی شأنی بیاورد و وقتی کنار رفت شأنش کم شود. ریاست خدمتی است از طرف دولت و مردم.» پس از شهیدی، رضا فرجی دانا از سن بالا رفت. تعدادی از استادان و کارمندان به احترام و برای تقدیر از جایشان برخاستند و مدتی طولانی برایش کف زدند. فرجی دانا به جلوی سن آمد، برای ادای احترام به حضار خم شد و پشت تریبون رفت.
او چند جمله از روی نوشتهای خواند و پس از آن گفت جملاتی که خوانده است متن سخنرانیاش بوده که هنگام تحویل گرفتن ریاست دانشگاه در سه سال و سه ماه پیش ایراد کرده بوده است. او در انتهای سخنرانی تودیعش نیز جملات پایانی سخنرانی معارفهاش را خواند و از جمع عذر خواست که به علت عجله زیاد برای برگزاری مراسم نتوانسته است گزارشی از عملکرد چند سال ریاستش تهیه کند.
«وقتی صحبت از برگزاری جلسه تودیع و معارفه شد تصور کردم مانند سنت همیشگی دانشگاه، چند روزی پس از تغییر و تحول چنین مراسمی برگزار خواهد شد. متاسفانه به دلایلی که هنوز برای اینجانب نیز معلوم نیست، برگزاری این جلسه برای یک روز پس از ابلاغ حکم تدارک دیده شده بود. این تعجیل بیسابقه توفیق ارائه گزارش را که یکی از ارکان چنین برنامههایی است از اینجانب سلب کرد.»
او از حجتالاسلام ابوترابی رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه تهران نیز تقدیر و تشکر کرد. در میان برخی از دانشجویان و استادان شایع شده بود که تغییر ریاست دانشگاه تهران با مخالفت حجتالاسلام ابوترابی روبهرو شده بوده است. اما با سفر ده روزهای که او خارج از کشور داشته است مدیران وزارت علوم و استادان متنفذ دانشگاه تهران توانستهاند تغییر ریاست این دانشگاه را به انجام برسانند.
دبیر سیاسی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران نیز در اینباره به ایسنا گفته بود: «ما نسبت به اینکه این انتصاب در غیاب حاجآقا ابوترابی در دانشگاه صورت گرفته معترض هستیم و معتقدیم که باید در فضای آرام و با اطلاع دانشگاهیان و دلسوزان دانشگاه و هیات علمی دانشکدهها این موضوع صورت میگرفت.» فرجی دانا در سخنانش از کارکنان و استادان و دانشجویان و تشکلها و نهادهای دانشگاه تشکر کرد. همچنین از افتتاح قرائتخانه کتابخانه دانشکده حقوق در روز چهارشنبه همین هفته خبر داد.
وی در پایان نیز گفت: «سخنان خود را با بیان برداشتی از شهید رجایی به پایان میبرم. برای تحقق اهداف انقلاب هر کس به نوبه خود تلاش و فداکاری کرد اما من چیزی جز آبروی خود برای ایثار ندارم. خداوندا این آبرو را از من بپذیر.» وزیر علوم محمدمهدی زاهدی سخنران بعدی بود. او بهطور مفصل درباره سیاستهای وزارت علوم صحبت کرد و در پایان نیز چند جملهای درباره سیاست جدید دانشگاه تهران گفت: «این دانشگاه چشم و چراغ علم کشور است. آقای فرجی دانا از سربازان این نظام و انقلاب بوده و هستند. مطمئناً بنده از ایشان اگر وقت داشته باشند به عنوان مشاور استفاده خواهم کرد.»
درباره انتصاب عمیدزنجانی نیز گفت: «وجود چنین شخصیتی میتواند موجب وحدت بین حوزه و دانشگاه باشد. وقتی با ایشان درباره ریاست دانشگاه صحبت کردم گفتند که در سالیان گذشته خیلی از این پیشنهادها به من شده و من نه گفتهام اما الان احساس میکنم زمانی است که آنچه آبرو در طول عمرم جمع کردهام بگذارم برای دانشگاه تهران.» پس از وزیر علوم عمیدزنجانی رئیس جدید دانشگاه تهران به آهستگی به روی سن آمد: «من 26 سال پیش به دعوت شهید مفتح همکاریام را با دانشگاه تهران آغاز کردم.»
او در چند بند برنامههایش را برای ریاست دانشگاه تهران اعلام کرد. او گفت: «من اعتقاد به مدیریت جمعی با مشورت بزرگان که در دانشگاه تهران کم نیستند دارم. من اعتقاد به ایفای مسئولیت دارم و نه اعتقاد به استیفای حق.»
اعتراض دانشجویان
پس از پایان مراسم تودیع و معارفه وزیر علوم و رئیس نهاد رهبری در دانشگاهها از در جنوبی کتابخانه مرکزی خارج شدند اما روسای پیشین و پسین دانشگاه از در شمالی بیرون رفتند و با چند صد تن دانشجوی معترض به انتصاب عمیدزنجانی روبهرو شدند. دانشجویان پلاکاردهایی را در دست گرفته بودند که روی آنها نوشته شده بود: «مرد سال ریاضی، شاگرد اول فنی را عزل کرد»، «زاهدی راه فرجی را بست و دانایی را خانهنشین کرد». دانشجویان تونلی یک نفره درست کرده بودند و هر که از سالن خارج میشد باید از میان این تونل میگذشت.
فرجی دانا در بیرون از کتابخانه با تشویق دانشجویان همراه شد. او چند جملهای نیز در جمع دانشجویان سخن گفت. اما خروج عمیدزنجانی از کتابخانه با اعتراض دانشجویان همراه بود دانشجویان او را تا در دفتر ریاست دانشگاه همراهی کردند و در تمام مدت شعار میدادند: «رئیس انتصابی، استعفا، استعفا»، «دانشجو میمیرد، ذلت نمیپذیرد» پس از آن دانشجویان به سوی در اصلی دانشگاه رفتند. در این حین چند دقیقهای در غربی و در اصلی دانشگاه تهران بسته شد.
جمعیت معترض که خبر مضروب شدن دبیر سیاسی انجمن اسلامی دانشکده حقوق و علوم سیاسی را شنیده بودند، در صحن این دانشکده حاضر شدند. در آنجا نیز چند دقیقهای شعار دادند و سپس متفرق شدند. انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران و نیز فراکسیون دموکراسی خواه این انجمن هم درباره انتصاب عمیدزنجانی به ریاست دانشگاه بیانیههایی صادر کردند.