* شما به تازگی از سفر به پاکستان بازگشتهاید. در این سفر با بسیاری از رهبران سیاسی پاکستان از جمله پرویز مشرف دیدار کردهاید. با در نظر گرفتن این واقعیت که تایید مشرف به عنوان رئیسجمهور پاکستان هنوز از سوی دادگاه عالی این کشور انجام نشده و با توجه به در پیش بودن انتخابات پارلمانی پاکستان در ماه ژانویه، به طور کلی اوضاع سیاسی پاکستان را چگونه میبینید؟
** فصل سختی پیشروی پاکستان است؛ البته نه از لحاظ سیاسی. واقعیت این است که دولت پاکستان سعی دارد با گروههای مختلف تندرو که قدرتش را به چالش میکشند تعامل برقرار کند. در عین حال دولت سعی دارد حقانیت و قانونی بودن خود را تثبیت کرده و به وسیله نوعی تحول و گذار سیاسی قدرت را از یک حکومت نظامی به نوعی حکومت منتقل کند که ویژگیهای مردمی و مدنی داشته باشد. هر کدام از این دو محور، یعنی تعامل با تندروها و اجرای انتقال و تحول ساختار سیاسی، دردسر بسیاری برای دولت پاکستان دارد.
* بینظیر بوتو نخستوزیر سابق پاکستان به کشورش بازگشت و ما شاهد دو بمبگذاری انتحاری با هدف قتل بینظیر بوتو بودیم. آیا حقیقتاً فکر میکنید دولت پاکستان از لحاظ سیاسی به سوی مردمی شدن پیش میرود؟
** بله، من معتقدم در پاکستان شاهد گذر از شرایطی هستیم که در آن ژنرال مشرف با دیدگاه نظامی به مسائل نگاه میکرد. امروز پاکستان در حال ورود به شرایطی است که مشرف یونیفورم نظامی را از تن به در آورده و دوره بعدی ریاست جمهوریاش را بدون یونیفورم نظامی سپری کند.
* بنابراین مبادرت به قتل بینظیر بوتو نشان میدهد که گروهی در پاکستان وجود دارد که هیچ حامی در دولت پاکستان ندارد.
** برخی گروهها در پاکستان که عمدتاً هم گروههای تندرو هستند هرگز از محبوبیتی بیش از 10 درصد برخوردار نبودهاند. آنها هنوز در موضعی قرار دارند که میخواهند در جامعه پاکستانی نفاق ایجاد کنند. نکته دوم اینکه آنچه ما در پاکستان شاهدش هستیم گسترش افراطیگری در نواحی قبیلهنشین تحت کنترل دولت فدرال پاکستان است. نتیجه این امر را اخیراً در مسجد سرخ دیدیم. نتیجهاش را امروز در بمبگذاریهای کراچی نیز میبینیم. این بمبگذاریها به این معنا نیست که تندروها پایگاهی سیاسی دارند. اگر بخواهم صادقانه بگویم شرایط فعلی پاکستان یادآور شرایطی است که در عراق یا افغانستان برقرار است. در این کشورها نیز زمانی که گروهی مواضع منفی دارد، سعی میکند به نوعی با اعلام بیانیههایی مواضعش را اعلام کند.
* به نظر شما آیا انفجارهای کراچی این فشار را به دولت مشرف و ارتش پاکستان وارد خواهد آورد تا حقیقتاً در پی نیروهای القاعده باشند؟
** آنچه من در پاکستان دیده و شنیدهام نشان میدهد ارتش چندان خود را درگیر مقابله با نیروهای شبهنظامی از قبیل القاعده یا طالبان یا هر گروه دیگری نمیکند. ارتش برای این کار ساخته نشده. پیش از آنکه به پاکستان سفر کنم فکر میکردم پاکستان تمایلی به مبارزه با این گروههای تندرو ندارد اما پس از سفرم به این کشور و ملاقات با افراد گوناگون به این نتیجه رسیدم که ظرفیتهای ارتش پاکستان برای این کار ساخته و پرداخته نشده است. ارتش پاکستان حرفهیی و کارآمد نبوده و از تجهیزات لازم برخوردار نیست.
* آیا ایالات متحده آمریکا نقش پشتپردهیی در تنظیم روابط میان مشرف و بینظیر بوتو ایفا کرده است؟
** احتمال اینکه آمریکا ایفای نقش کرده باشد بسیار زیاد است. اگر اینگونه باشد، دولت آمریکا باید بسیار محتاط باشد. دولت آمریکا باید مراقب باشد که در دام روندی گرفتار نشود که نتیجهاش حمایت از اشخاص خاص است. صرفنظر از هر نقشی که آمریکا در پیشبرد گفتوگوهای مشرف و بوتو ایفا کرده باشد، دولت ایالات متحده آمریکا باید تنها از سیاستها و قواعد حمایت کند نه اینکه به سیاستمدار خاصی کمک کند.
* ما نظرات بوتو درخصوص القاعده و تروریسم بسیار محکم است.
** اظهارات اخیر او در این خصوص مورد استقبال قرار گرفته است. بوتو و حزبش درخصوص محکوم کردن کسانی که از خشونت و ترور برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکنند، بسیار با جدیت برخورد میکنند و حتی آنها را مسلمان واقعی نمیدانند. من از این مواضع استقبال میکنم.
* حزب بوتو تا چه اندازه قدرتمند است؟ آیا حزب او هنوز بیشترین رأی را در اختیار دارد؟
** پاسخ کوتاه به این سوال این است که هیچکس نمیداند حزب او تا چه اندازه رای در اختیار دارد. سیاستها طی ده سال اخیر همواره با محدودیتهایی همراه بودهاند که پیشبینی این مساله را که حزب بوتو تا چه اندازه قدرت دارد و تا چه میزان رأی در اختیار دارد، دشوار میکند. حتی اخیراً بسیاری از پاکستانیها از بینظیر بوتو به خاطر ائتلاف با مشرف و به دست آوردن عفو دادگاه انتقاد کردهاند. چرا که عفو بوتو این گمان را در برخی تقویت کرد که وی به پاکستان باز میگردد، تنها به این دلیل که میتواند آزادانه وارد کشور شود و مجبور نیست تاوان اتهامات مربوط به فساد اقتصادی را بپردازد. جایگاه او در آینده پاکستان هنوز از ثبات برخوردار نیست. هنوز معلوم نیست که بعد از بمبگذاری او خواهد توانست به راحتی در مبارزات انتخاباتی شرکت کند یا خیر.