مرتضی مکی
دعوت ولادیمیر پوتین از مسئولان حماس برای سفر به مسکو از تلاش رئیس جمهوری روسیه برای احیای نقش روسیه در تحولات منطقه خاورمیانه حکایت میکند. پیروزی حماس در انتخابات مجلس قانونگذاری فلسطین به آزمونی بزرگ برای آمریکا و اتحادیه اروپا تبدیل شده است. مردم فلسطین به جنبشی رأی دادند که از نگاه آمریکا و دولتهای اروپایی سازمانی تروریستی است.
آنها به همین بهانه کمکهای مالی به تشکیلات خودگردان فلسطین را به حالت تعلیق در آوردهاند و مذاکره با حماس را به کنار گذاشتن خشونت و به رسمیت شناختن اسرائیل مشروط کردهاند. شروطی که جنبش مقاومت فلسطین «حماس» با پشتوانه مردمی به دست آورده است بعید به نظر میرسد به سادگی و بدون قید و شرط حاضر به پذیرش آنها باشد.
در چنین شرایطی ولادیمیر پوتین در کنفرانس خبری در مادرید از آمادگی کشورش برای مذاکره با مسئولان حماس در مسکو خبر میدهد. بلافاصله حوزه رودریگز، زاپاته رو نخستوزیر اسپانیا از طرح ابتکاری رئیسجمهوری روسیه حمایت میکند. چند ساعت بعد دولت فرانسه نیز در موضعگیریای رسمی از این طرح استقبال کرد. اما دولت آمریکا با این ابتکار عمل روسیه محتاطانه عمل کرد و مقامات رژیم صهیونیستی دعوت پوتین از مسئولان حماس برای سفر به مسکو را به چاقو زدن از پشت تشبیه کردند.
در میان اعضای کمیته چهار جانبه روسیه بهترین فرصت را برای ایفای نقش مثبت پس از پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی تشکیلات خودگردان فلسطین دارد. هر چند ابتکار عمل پوتین خشم مقامات رژیم صهیونیستی را برانگیخت اما رئیس جمهوری روسیه درصدد است از این فرصت حداکثر بهرهبرداری را در جهت تأثیرگذاری در روند تحولات خاورمیانه بکند. اینکه ولادیمیر پوتین تا چه میزان قادر به ایفای نقش مثبت در روند مذاکرات سازش باشد تردیدهای زیادی وجود دارد.
کرملین پس از فروپاشی شوروی از تمام قلمروهای تحت نفوذ خود در منطقه خاورمیانه عقب نشینی کرد. سوریه آخرین متحد سنتی روسیه در منطقه خاورمیانه است که حمایت از این کشور تحت فشارهای آمریکا و اروپا در شورای امنیت سازمان ملل نشد. اگر چه مسئولان حماس از دعوت روسیه استقبال کردند اما آنها به خوبی میدانند که روسیه در عمل از نفوذ و اعتباری برای میانجیگری برخوردار نیست.
در شرایط سیاسی حاکم در سرزمینهای اشغالی فلسطین تنها دولتی که بتواند رژیم صهیونیستی را وادار به عقبنشینی از سرزمینهای اشغالی بعد از سال 1968 بکند آمریکاست. اما نفوذ لابی صهیونیسم در آمریکا و کشورهای اروپایی در عمل غرب را مانع از این میشود که به رژیم صهیونیستی فشاری وارد کنند.
واکنش محتاطانه آمریکا و استقبال دولتهای اسپانیا و فرانسه از دعوت روسیه برای مذاکره با حماس در تنگنا قرار داشتن آنها در فشار به رژیم صهیونیستی برای پذیرش پیروزی حماس را نشان میدهد. تنها تأثیر مثبت دعوت پوتین از مسئولان حماس برای سفر به مسکو میتواند زمینهسازی برای سازمان ملل، آمریکا و اتحادیه اروپا برای پذیرش پیروزی حماس بدون قید و شرط باشد. نتایج انتخابات آتی اسرائیل در این زمینه تعیین کننده است.