گروه بینالملل، اشکان خواجه نوری: در حالی که مذاکرات بینالمللی در مورد سرنوشت زندان گوانتانامو در جریان است و ارتش آمریکا هنوز با درخواست تعطیلی آن مخالفت میکند، وزارت دفاع آمریکا بدون هیچ سر و صدایی مشغول گسترش زندانی شبیه به گوانتانامو در افغانستان است.
گزارشهای رسیده از افغانستان حاکی از آن است که در حال حاضر در این زندان در حدود 500 نفر مظنون به انجام عملیات تروریستی در شرایط بسیار بدتر از گوانتانامو، بدون اثبات جرم و بدون حکم قضایی محبوس هستند.
روزنامه نیویورک تایمز در گزارش تفصیلی از این رویداد نوشت: «مقامات پنتاگون از این زندان که در منطقه «بگرام» در شمال کابل قرار دارد با عنوان مرکز بررسی وضعیت مظنونان یاد میکنند و گفتهاند که اغلب مظنونانی که به این زندان آمدهاند یا مورد عفو قرار گرفتهاند یا قرار است به زندان دیگری که با کمک آمریکا ساخته خواهد شد، منتقل شوند.» این در حالی است که تعدادی از زندانیان محبوس در زندان «بگرام» بیش از دو ـ سه سال است که در این زندان نگهداری میشوند. زندانیان این زندان، همچون زندانیان گوانتانامو امکان دسترسی به وکیل ندارند و حتی جرمهایشان به آنها ابلاغ نشده است. به گفته برخی از مقامات پنتاگون در پرونده این زندانیان به عنوان «مبارزان دشمن» اکتفا شده است.
به نوشته روزنامه نیویورک تایمز، برخی از مقامات دولت آمریکا از این نکته اطلاع دارند که وضعیت نابسامان زندان بگرام و شباهت آن به وضعیت زندان گوانتانامو به گونهای است که امکان دارد با واکنشهای قانونی و سیاسی شبیه به زندان گوانتانامو رو به رو شود. در حالی که امکان بازدید از زندان گوانتانامو برای اعضای کنگره ایالات متحده آمریکا و روزنامهنگاران وجود دارد، زندان بگرام از سال 2002 که آغاز به کار کرده تحت تدابیر شدید امنیتی بوده و تاکنون منطقهای سری محسوب شده است. به همین دلیل امکان ورود افرادی به غیر از نیروهای نظامی آمریکایی مربوطه و صلیب سرخ هیچکس اجازه ورود به این زندان را ندارد.
همچنین مقامات آمریکایی مسئول این زندان از اعلام عمومی اسامی زندانیان محبوس در این زندان سر باز میزنند. عکسبرداری از این زندان، حتی از مناطق دور دست غیرقانونی است و تا کنون عکسی از این منطقه منتشر نشده است. با توجه به گفتههای زندانیان آزاد شده از این زندان و سربازان و مقامات آمریکایی ـ مرتبط با آن ـ تصویری که از این مکان در مقایسه با زندان گوانتانامو ترسیم میشود بسیار سختتر و نامناسبتر است.
به گفته این افراد زندانیان در گروههای چند ده نفری در قفسهای بزرگی که از سیم ساخته شدهاند، نگهداری میشوند. بر این اساس زندانیان مجبور هستند که برای کف قفس روی یک زیر انداز بخوابند و حتی تا یک سال پیش مجبور بودند که از کیسه پلاستیکی به عنوان توالت استفاده کنند. بر اساس این گزارش، پیش از انجام برخی اصلاحات در این زندان، زندانیان به جز مواردی که مجبور به صف کشیدن در حیاط کوچک زندان بودهاند، دسترسی به نور نداشتهاند.
یکی از مقامات وزارت دفاع آمریکا که از این زندان دیدن کرده است، در مورد آن گفت: «بگرام هیچگاه قرار نبود به عنوان یک بازداشتگاه دائمی مورد استفاده قرار گیرد، اما اکنون بدون هیچ بودجه و نیرویی به زندان دائمی تبدیل شده است.» وی در مقایسه این زندان با زندان گوانتانامو گفت: «هر کس در زندان بگرام زندانی شده باشد به شما میگوید که این زندان بدتر است.»
به گفته زندانیان طبق این زندان، وضعیت این بازداشتگاه پس از انجام تغییراتی ، اندکی بهبود یافته و گزارش گروههای حقوق بشری نیز حاکی از آن است که تعداد پروندههای شکنجه در این زندان از سال 2003 به بعد با کاهش روبه رو شده است. به گزارش نیویورک تایمز، مشاور ارشد پنتاگون در امور زندانیان و مقامات ارشد در ستاد فرماندهی ارتش آمریکا در افغانستان تا کنون حاضر به اظهارنظر در مورد این زندان نبوده و به درخواست این نشریه برای انجام مصاحبه پاسخ منفی دادهاند.
به گفته مقامات آمریکایی از ابتدای سال 2005 تاکنون حدود 350 نفر از زندانیان این زندان آزاد شدهاند. این در حالی است که طبق اظهارات یکی از مقامات ارشد پنتاگون متوسط زمان بازداشت زندانیان این زندان 5/14 ماه است. به گفته این مقامات اغلب زندانیان این زندان در جریان عملیات نیروهای آمریکایی در جنوب افغانستان از بهار سال 2004 دستگیر شدهاند. به گفته فرمانده عملیات ارتش آمریکا در جنوب افغانستان، توسعه و گسترش زندان بگرام به دلیل تعطیلی زندان کوچک قندهار صورت گرفته است.
اظهارات مقامات افغان و گروههای خارجی مدافع حقوق بشر حاکی از آن است که میزان پروندههای شکنجه در این زندان پس از انتشار خبر مرگ دو زندانی در دسامبر سال 2002 کاهش یافته است. پس از انتشار گزارش مذکور آویزان کردن زندانیان از سقف سلولهای محل نگهداریشان با استفاده از زنجیر و با زانو به آنها ضربه زدن در این زندان متوقف شده است.
از دیگر شکنجههایی که در این زندان کاربرد دارد میتوان به بستن زندانیان به در سلول و حملهور شدن سگهای غران به طرف آنها و به وحشت انداختن آنها اشاره کرد. در عین حال به گفته گروههای حقوق بشری و زندانیان سابق بگرام شرایط اقامت در این زندان نسبت به گذشته بهتر شده است. افزایش تعداد زندانیان در سال 2004، باعث شد که ارتش آمریکا تعدادی بازداشتگاه موقت تاسیس کند و وضعیت زندان بگرام را بهبود بخشد. زندان معروف بگرام در محل سابق یک کارخانه تجهیزات هوایی که توسط نیروهای شوروی سابق در دهه 1980 ساخته شده، قرار دارد.
گزارشهای رسیده از افغانستان حاکی از آن است که در ماه مارس گذشته سلولهای 9 نفره این زندان افتتاح و چندی بعد نیز بخش جدیدی به این زندان افزوده شده بود. به گفته مقامات آمریکایی پس از این تغییرات وضعیت زندگی بیش از 250 نفر از زندانیان این زندان بهبود یافت. یکی از زندانیان سابق این زندان که یک روستایی 60 ساله است در مورد سلول حمل نگهداری میگوید: «سلولی که دو سال در آن زندانی بودم شبیه به یک قفس بود، قفسی شبیه به قفسهایی که حیوانات را در باغ وحش کراچی در آنها نگهداری میکنند.»
این در حالی است که زندانیان گوانتانامو که قبلا در سلولهای شبیه به قفس نگهداری میشدند هم اکنون در سلولهای شبیه به قفس نگهداری میشدند هم اکنون در سلولهای بزرگ در ساختمانهای فولادی مجهز به بیمارستان و فضای آزاد نگهداری میشوند. زندانیان زندان بگرام به هنگام ورود به این زندان باید برهنه شوند و مجبور به پوشیدن یونیفرمهای نارنجی رنگ هستند. آنها همچنین مجبور به استحمام به صورت دستهجمعی و زندگی در سلولهایی با چراغ روشن هستند که فقط چند ساعت در شب نورشان کم میشود.
عبدالنبی 24 ساله یکی از زندانیان این زندان است که در ماه دسامبر آزاد شد. به گفته وی تعدادی از زندانیان این زندان مرتبا به وضعیت خود اعتراض میکنند و با کوبیدن روی قفسهای خود و گاهی اعتصاب غذا اعتراض خود را به گوش مسئولان زندان میرسانند. وی در مورد واکنش مسئولان زندان به این اعتراضات میگوید: «حبس معترضان در سلولهای کوچکتر با دستهای دستبند خورده پاسخ اعتراضات کوچک بود. روزها سلول انفرادی به این شکل هم پاسخ به معترضاتی بود که بر اعتراضات خود پایفشاری میکردند.»