هفتمین اجلاس سالیانه «مشارکت زنان در فرآیند صلح» پس از 15 روز فعالیت، روز 20 ژانویه در «واشنگتن» به کار خود پایان داد. این در حالی است که تحریکات سیاسی – امنیتی از یک سو و تهدیدات تروریستی از سوی دیگر، جامعه جهانی را نسبت به وقوع جنگی فراگیر و هستهای نگران و مضطرب کرده است.
در این اجلاس که با حضور رهبران زن از کشورهایی نظیر افغانستان، عراق، سومالی، سودان، بوسنی، روآندا، کلمبیا و قرقیزستان در شهرهای کمبریج و واشنگتن برگزار شد، شرکتکنندگان کوشیدند با ارائه گزارشی از وضعیت زنان در کشورشان، راههای فعال کردن آنها را در فرآیند صلح به بحث و گفت وگو بگذارند.
برگزارکنندگان، هدف از برپایی اجلاس 2006 را فعال کردن زنان کشورهای در حال توسعه، به منظور استقرار صلح و مقابله با جنگطلبی دولتها و گروههای مسلح عنوان کردند.
آنها گفتند که تلاش برای صلح از طریق توانمندسازی زنان در ایجاد فرصتهای راهبردی جهت استقرار عدالت، همبستگی و حمایت سازمانیافته، گامی است که میتواند جامعه جهانی را به این هدف برساند.
آنها بر این باورند که زنان صاحب قدرت و موقعیت اجتماعی اعم از نمایندگان مجلس، وزیران، معاونین و مشاورین رئیس جمهور، قضات و رهبران جامعه مدنی در کشورهای در حال توسعه، میتوانند با فراگیری مهارتهای راهبردی و توسعه ارتباطات، نقش مهمی در فعال کردن زنان جوامعشان در فرایند صلح ایفا کنند. به همین سبب، کوشیدند در این اجلاس با برگزاری نشستهایی با تصمیمگیران سیاسی- اجتماعی شهرهای «بوستون»، «نیویورک»، «واشنگتن» و نیز اساتید دانشگاه هاروارد، زنان را به این هدف نزدیک سازند.
شرکت کنندگان، نزاعهای داخلی، نقض حقوق شهروندی، کمرنگ بودن نقش زنان در فرآیند تصمیمگیری، خشونت علیه زنان، فقدان دموکراسی، وجود قوانین مردسالار، محدودیتهای سیاسی – اجتماعی و نابرابری جنسی را به عنوان مهمترین مشکلات زنان در کشورهای در حال توسعه عنوان کردند. از سوی دیگر، رشد کمی و کیفی سازمانهای غیر دولتی (NGO) زنان و افزایش مشارکت سیاسی – اجتماعی آنان به عنوان نقاط قابل اتکا برای تسریع فراگیری مشارکت همه جانبه زنان، مورد توجه قرار گرفت.
قدرتطلبان نمیتوانند منادی صلح باشند
«قدرتطلبان نمیتوانند منادی صلح باشند. این را میتوان از زنان انتظار داشت.» «زهره راسخ» مسئول اداره حقوق بشر وزارت امور خارجه افغانستان که به همراه هیأتی از این کشور در اجلاس شرکت کرده بود، با بیان این جملات گفت: «از آنجا که زنان هیچگاه جنگطلب نبودهاند، میتوانند در استقرار صلح پایدار نقش ایفا کنند. این کار از مردانی ساخته نیست که با حس قدرتطلبی خود هر لحظه طرح و برنامهای برای جنگ در سر میپرورانند.»
به اعتقاد او، زمانی میتوان انتظار داشت که جهان عاری از جنگ به پیش رود، که میزان حضور زنان در تصمیمگیریها افزایش یابد. چرا که آنها هرگز به جنگ نمیاندیشند. به گفته وی، زنان به شرطی که از انزوا خارج شوند، قادرند با در اختیار داشتن اکثریت جمعیتی در هر کشور، نقش مهمی در استقرار صلح ایفا کنند.
راسخ، نقش زنان افغانی در استقرار صلح در این کشور را حائز اهمیت دانست و گفت: «در زمان حکومت طالبان، با اینکه فشارها برای انزوای مطلق زنان بسیار زباد بود، ولی بودند زنانی که میکوشیدند با فعالیتهای مخفیانه با سیاستهای زنستیزانه طالبان مبارزه کنند و موفقیتهای بسیاری نیز کسب کردند.»
این فارغالتحصیل رشته روابط بینالملل دانشگاه «جورج واشنگتن» آنگاه با اشاره به تلاشهای زنان افغانی جامعه آمریکا افزود که این زنان کوشش زیادی کردند تا سیاست آمریکا در قبال افغانستان را مطابق منافع مردم این کشور تغییر دهند.
وی وضعیت زنان پس از روی کار آمدن دولت جدید را بسیار متفاوت با دوران حکومت طالبان دانست و گفت که زنان تمام حقوق از دست رفتهشان را به دست آوردهاند، ولی هنوز تمام انتظاراتشان برآورده نشده است.
راسخ افزود: زنان در حکومت دخیل شده و کرسیهای متعددی در مجلس به دست آوردهاند، ولی اینکه تا چه حد توانستهاند در تصمیمگیریها سهیم باشند، بحث دیگری است که هنوز نمیتوان به آن پاسخ روشنی داد. وی یادآور شد که هنوز در سطح عالی قضایی و اقتصادی زنان، غایباند و این عرصهای است که در انحصار مردان قرار دارد.
راسخ در پایان با بیان اینکه خشونت علیه زنان همچنان جدیترین مشکل آنهاست، گفت: «ما نیازمند ارتقای فرهنگی، علمی و اجتماعی جامعه افغانستان هستیم.»
پاکسازی عراق از وجود تروریستها نیازمند مشارکت زنان
«زکیه حقی» نماینده مجالس مقننه و خبرگان قانون اساسی عراق که به همراه تعدادی از زنان صاحبنام وطنش در این اجلاس شرکت کرده بود، گفت: «پاکسازی عراق از وجود تروریستها جز با مشارکت زنان محقق نمیشود و تا آنان علیه این ارعابگران به صحنه نیایند، ما باید شاهد اقدامات تروریستی در این کشور باشیم.»
اولین قاضی زن سیستم قضایی عراق، تروریستها را بزرگترین مشکل امروز جامعه خود دانست و گفت: «آنچه تروریستها نشانه گرفتهاند، حقوق انسانهاست که انتظار میرود آمریکا با جربان اشتباهاتش به اقدامات تروریستی در این کشور پایان دهد. چرا که این تنها عراقیها نیستند که قربانی این گونه اقدامات میشوند، بلکه فرزندان آمریکایی نیز دارند هدف این کارهای تروریستی قرار میگیرند.»
حقی معتقد است برای فعال کردن زنان در فرآیند صلح باید ابتدا به احیای حقوقشان اندیشید. چرا که آنها با استیفای حقوقشان است که میتوانند گامهای بلندی برای صلح و مردمسالار کردن جوامع بردارند.
وی سازمانهای غیر دولتی زنان را شبکهای فعال و تأثیرگذار بر تحولات جامعه عراق دانست و گفت: «زنان با مذاهب و ادیان متفاوت، سازمانهای غیر دولتی متعددی راهاندازی کردهاند، هماهنگ با یکدیگر اقدام میکنند و نیازمند حمایت هستند.»
وی با بیان اینکه عراق 37 سال زودتر از آمریکا صاحب یک وزیر زن شده است، گفت: با پایان حکومت شاهنشاهی در عراق، زنان این کشور از حقوق سیاسی– اجتماعی برخوردار شدند، ولی بعثیها با پایمال کردن حقوق زنان مسیر رو به رشد آنان را متوقف کردند. به همین سبب است که زنان امروز با برخورداری از پشتوانهای تاریخی به آینده عراق میاندیشند.
به گفته حقی، هر چند، تا تحقق کامل مطالبات زنان عراقی هنوز راهی دراز در پیش است، اما آینده عراق از آن ایشان خواهد بود.
اختتامیه اجلاس در شهر واشنگتن و با حضور 400 نفر از تصمیمگیران سیاسی و فعالان جامعه مدنی حاضر در آمریکا و سفیر «ژان ماری گوئنو» معاون دبیر کل سازمان ملل متحد در عملیات حفاظت از صلح، در حالی برگزار شد که شرکتکنندگان با ابراز نگرانی از ناامنی موجود در دنیا، خواستار حمایت همه جانبه از سازمانهای غیردولتی صلحطلب در سطح جهان شدند. آنها بر این نکته نیز تأکید کردند که حمایتها باید با در نظر گرفتن شرایط کشور مورد نظر باشد.
«سوآنی هانت» رئیس «بنیاد هانت» و مسؤول برگزاری اجلاس نیز در سخنان پایانی این نشست، با تأکید بر تلاشهای صورت گرفته برای توقف جنگ اظهار داشت: «جهان برای تغییر جنگ به صلح، نیازمند عزم جدی زنان است.»