گروه سیاسی: سفیر ایران در سازمان ملل شامگاه پنجشنبه در کنار فرد هالیدی استاد روابط بینالملل مدرسه مطالعات اقتصادی لندن قرار گرفت تا در جلسهیی به بررسی وضع هستهیی ایران بپردازد. گرداننده جلسه گری سیک، عضو شورای امنیت ملی آمریکا در دولت جیمی کارتر و استاد کنونی دانشگاه کلمبیا بود. این در حالی بود که میزبانی جلسه نیز به عهده دانشگاه کلمبیا بود. به این ترتیب مجری جلسه در ابتدا این سوال را مطرح کرد که ایران با چه هدفی به دنبال توانایی هستهیی است؟ محمدجواد ظریف در پاسخ به این سوال و بررسی بحران اتمی میان ایران و غرب ابتدا به سه پیش فرض اشاره کرد که وضع را برای دو طرف نامناسب کرده است.
به گفته او پیش فرض نخست این است که ایران دارای ذخایر عظیم نفت و گاز بوده و تلاشهای این کشور برای دستیابی به انرژی اتمی در واقع پوششی برای هدف دیگری است، پیش فرض دوم این است که ایران در محاصره قدرتهای هستهیی یعنی پاکستان، روسیه، اسراییل و آمریکا میباشد و سیاست بازدارندگی چنین حکم میکند که ایران نیز به دنبال سلاح هستهیی باشد و بالاخره پیش فرض سوم این است که تلاشهای مخفیانه ایران برای دستیابی به فناروی هستهیی به این معنا است که این کشور باید به دنبال هدف دیگری به جز تامین انرژی باشد. ظریف سپس به یک یک این پیشفرضها پاسخ داد.
وی گفت: براساس تخمینهای خوشبینانه ایران بین دو تا پنج دهه دیگر (اگر نه زودتر) به یک واردکننده نفت تبدیل خواهد شد. ظریف به مطالعه موسسه آمریکایی استنفورد اشاره کرد که در سال 1974 به شاه ایران توصیه کرده بود منابع جدید برای تامین انرژی مورد نیاز خود پیدا کند. وی افزود وزارت خارجه آمریکا نیز در سال 1974 با صدور بیانیهیی از تلاشهای ایران برای دستیابی به سایر منابع انرژی که به معنای فعالیت شرکتهای آمریکایی در پروژههای هستهیی ایران بود، استقبال کرد. به گفته نماینده دایم ایران در سازمان ملل متحد جمعیت ایران از آن زمان تاکنون حدوداً دو برابر شده که این به افزایش قابل توجهی در مصرف انرژی کشور منجر شده است.
ظریف سپس به «بحث حقوقی» این مساله اشاره کرد و گفت: براساس بند چهارم پیمان منع گسترش سلاحهای کشتار جمعی هر کشوری محق به داشتن انرژی اتمی بوده و نمیتوان آن را از این حق بازداشت. وی افزود: بر مبنای این اصل برای دستیابی به انرژی اتمی اساس نیازی به داشتن دلیل موجه نیست. زیرا این حق قانونی هر کشوری است. ظریف در مورد پیش فرض دوم گفت: گرچه برخی اساتید دانشگاهی معتقدند ایران نیازمند یک سیاست بازدارنده هستهیی است اما درون حکومت هیچ کس با این دیدگاه موافق نیست. وی افزود: نه فقط از نظر اخلاقی و مذهبی بلکه از نقطه نظر «استراتژیک» نیز پیگیری این سیاست از سوی ایران امکانپذیر نیست.
ظریف سپس به پیش فرض سوم اشاره کرد و گفت: هر قدمی که ایران بطور شفاف برای تهیه قطعات مورد نیاز نیروگاه بوشهر برداشت با فشار آمریکا و مخالفت متعاقب سایر کشورها روبرو شد. وی گفت: حتی شرکتهایی که ایران سهامدار آنها بود حاضر نشدند فناوری مورد نیاز ایران را تامین کنند.
ظریف برای نمونه به همکاری چینیها در پروژه اصفهان اشاره کرد که سرانجام زیر فشار آمریکاییها عقیم ماند. وی نتیجه گرفت که در چنین شرایطی راهی برای ایران به جز تهیه فناوری و قطعات مورد نیاز خود از بازار سیاه نماند. نماینده ایران در سازمان ملل سپس به طرحی اشاره کرد که در 23 مارس گذشته به اروپاییها ارایه شده که به موجب آن آژانس بینالمللی انرژی اتمی میتواند دانشمندان خود را در تاسیسات اتمی ایران مستقر کند. این طرح به نمایندگان آژانس امکان بازدید و دسترسی به مراحل مختلف تولید انرژی هستهیی در ایران را میدهد. ظریف این طرح را تنها راه خروج از بنبست کنونی خواند.
فرد هالیدی استاد روابط بینالملل مدرسه مطالعات اقتصادی لندن سخنران دیگر این جلسه بود که به طرح «دیدگاه اروپاییها» پرداخت. وی گفت: کشورها به سه دلیل به سلاح اتمی وی میآورند: 1- بازدارندگی 2- پرستیژ 3- افزایش قدرت چانهزنی. به گفته هالیدی اگر صدام حسین سلاح اتمی داشت به چنین سرنوشتی دچار نمیشد. وی همچنین دلیل صرف هزینههای سنگین برای نگهداری از سلاحهای اتمی در انگلیس و فرانسه را مساله پرستیژ بینالمللی برای این کشورها دانست که زمانی امپراتوریهای بزرگی بودهاند. هالیدی به بحران اتمی کوبا به عنوان نمونهیی از اهمیت سلاح هستهیی در چانهزنیهای سیاسی اشاره کرد.
در ادامه جلسه ظریف در پاسخ به پرسشی در رابطه موضعگیریهای آمریکا علیه برنامه اتمی ایران گفت: موضعگیریهای بوش مقوله جدیدی برای «دارا و ندارهای» جهان ایجاد کرده، بطوری که کشورهایی که دارای فناوری اتمی هستند اکنون به دنبال ایجاد موانع قانونی برای دستیابی کشورهای فاقد این فناوری هستند. در پایان هالیدی نیز برخوردهای خودسرانه غرب با مساله اتمی ایران را با برخورد اتحادیه اروپا با عضویت ترکیه مشابه دانست و گفت: اتحادیه اروپا همواره شرایط جدیدی پیش روی ترکیه گذارده از جمله برخی کشورها خواستار عذرخواهی رسمی ترکیه بخاطر جنایات این کشور شدهاند.
هالیدی به یک بحث تاریخی پرداخت و گفت ایران از هنگام حمله نادرشاه افشار به افغانستان در سال 1736 تاکنون به هیچ یک از همسایگان خود تعرض و تجاوز نکرده است. وی افزود ایران به دلیل تجربیات تاریخی خود طی یک صد سال گذشته از جمله اشغال توسط کشورهای خارجی در جریان جنگ جهانی دوم و کودتای 28 مرداد ناسیونالیست و نگران دخالت بیگانگان است. هالیدی با اشاره به تحولات اخیر در منطقه خاورمیانه تاکیدکرد: بحرانهای منطقه بدون حضور ایران حل نخواهند شد.
هالیدی ایران را «قدرت غیرقابل جایگزین» خواند و گفت اوضاع افغانستان، بیثباتی عراق، صلح بین اسراییل و فلسطین، مساله قرهباغ بین آذربایجان و ارمنستان و بیثباتی تاجیکستان همه و همه در صورتی حل خواهند شد که ایران نیز وارد معادلات شود. هالیدی درباره حضور وسیع ایران در عراق به نقل از یک کارشناس عرب گفت: «اشغالگر واقعی عراق آمریکا نیست بلکه ایران است.» اما او تاکید کرد: ایران در دنیا دوستی ندارد. وی گفت حتی سوریه نیز امروز در حال کمک به زرقاوی است.