مطالبات ما از صدام (بخش دوم و آخر)

مهدی قیصری
براساس آمار سازمان برنامه و بودجه اثرات اقتصادی و خسارات ناشی از جنگ از سی و یکم شهریور ماه 1359 (شروع جنگ) تا بیست و هفتم تیر ماه سال 1367 (پذیرش قطعنامه 598) میزان خسارات مستقیم اقتصادی وارد شده 308174 میلیارد ریال می‌باشد (1) که 2/32 درصد معادل 3/9228 میلیارد ریال آن را خسارات وارده بر ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی 31؛ درصد معادل 9/9551 میلیارد ریال آن را خسارات وارده بر ماشین‌آلات و تجهیزات و 8/36 درصد معادل 2/11331 میلیارد ریال خسارات وارده بر مواد و کالا تشکیل می‌دهد.
اما بودجه اختصاص داده شده به هزینه‌های مربوط به جنگ از یک طرف باعث شد بخش عظیمی از منابع ارزی و ریالی کشور به تامین سوخت ماشین جنگی کشور اختصاص یابد. و از طرف دیگر این عمل باعث کاهش هزینه‌های انرژی بخش‌های دیگر کشور شد که کاهش تولید ملی و از دست رفتن فرصت سرمایه‌گذاری جدید را در پی داشت. چنانکه در بخش کشاورزی میزان خسارات مستقیم وارد شده 11 درصد معادل 3/1783 میلیارد ریال و خسارات غیرمستقیم 89 درصد معادل 9/14173 میلیارد ریال بوده است.
در بخش صنایع و معادن که مشتمل بر بخش‌های صنعت و معدن، آب، برق، گاز و ساختمان می‌باشد میزان کل خسارات وارد شده معادل 5769 میلیارد ریال برآورد شده که 56 درصد آن را مستقیم و 44 درصد را خسارات غیرمستقیم تشکیل می‌دهد.
اگرچه خسارات وارده به بخش ساختمان فقط ساختمان‌های بخش دولتی را شامل می‌شود و از کل ساختمان‌هایی که طی حملات موشکی و بمباران‌های هوایی نابود شده است در محاسبات صرف‌نظر شده است چه بسا که هزینه این بخش در مناطق غرب به خصوص خرمشهر، آبادان و دزفول بیشتر از سایر مناطق بوده است که هزینه بازسازی و عمران آن خود هزینه کلانی را می‌طلبید. اما خسارات وارده به بخش تاسیسات برق مبلغ 6/352 میلیارد ریال محاسبه شده است که در سال 1367 با این مبلغ می‌توانستیم 7 نیروگاه 100 مگاواتی تاسیس کنیم.
میزان خسارات وارد شده به تاسیسات نفتی با توجه به اتکای اقتصاد ایران بر نفت، ابعاد وسیع‌تری داشت. میزان کل خسارات وارد شده بر صنعت نفت معادل 907099 میلیارد ریال بوده است که 6/7382 میلیارد ریال آن را خسارت مستقیم تشکیل می‌داده است. نسبت خسارات وارده بر ذخایر سرمایه‌ای بخش نفت و کل سرمایه‌گذاری انجام شده این بخش طی سال‌های جنگ به میزان 9/7 برابر بوده است به عبارت دیگر در این بخش نه تنها معادل سرمایه‌گذاری سال‌های اخیر کاملا از بین رفته است بلکه به مقدار قابل توجهی نیز از ذخایر سرمایه‌ای ایجاد شده در سال‌های گذشته خسارت وارد شده است.
اما میزان خسارت وارد شده به بخش خدمات کشور معادل 8/22827 میلیارد ریال بوده است که 15/80 درصد آن مربوط به خسارات مستقیم و 1225 میلیارد ریال مربوط به خسارات غیرمستقیم می‌باشد. خسارات وارده به بنیه دفاعی کشور با 15771 میلیارد ریال یعنی 85 درصد سهم عمده را در خسارات مستقیم وارده به بخش خدمات دارا بوده است. در بخش آموزشی خسارات وارده معادل اعتبارات لازم برای ساخت 22850 واحد آموزشی است. بدیهی است با وارد آمدن این میزان خسارت مشکل کمبود فضای آموزشی در سطوح مختلف ابتدایی، راهنمایی و متوسطه مشکل کمبود فضای آموزشی در سطوح مختلف ابتدایی، راهنمایی و متوسطه با توجه به حجم گسترده فضای تخریب شده و نیز نرخ بالای رشدجمعیت تشدید گردیده است.
خسارات مستقیم وارد شده به بخش‌های اقتصادی 30811423 میلیون ریال بوده است که در سال 1359 مبلغ 838146 میلیون ریال یا 72/2 درصد، در سال 1360 مبلغ 1037216 میلیون ریال یا 37/3 درصد، در سال 1361 مبلغ 3728532 میلیون ریال یا 29/6 درصد، در سال 1362 مبلغ 4521733 میلیون ریال یا 68/14 درصد، در سال 1363 مبلغ 1938252 میلیون ریال یا 29/6 درصد، در سال 1364 مبلغ 3744565 میلیون ریال یا 15/12 درصد، در سال 1365 مبلغ 8395569 میلیون ریال یا 25/27 درصد، در سال 1366 میلغ 3273109 میلیون ریال یا 62/10 درصد، در سال 1367 مبلغ 3334301 میلیون ریال یا 82/10 درصد بوده است که پس از بررسی و تامل مشخص می‌شود بیشترین خسارات وارده در سال 1365 بوده که 25/27 درصد از کل خسارات دوران جنگ را به خود اختصاص داده و پس از آن سال 1362 نسبت به سال‌های دیگر خسارات بیشتری را بر اقتصاد وارد کرده است. اما میزان خسارات وارد آمده به تفکیک استان‌های کشور از 30811423 میلیون ریال بیشترین خسارات مربوط به استان خوزستان می‌باشد که 10558659 میلیون ریال یا 27/34 درصد می‌باشد.
اما از ارایه آمار خسارت‌های وارده بر بخش‌های مختلف تولید و عمران کشور از قبیل بخش‌های مختلف کشاورزی، زراعت، دامپروری، صنایع ماهیگیری و یا بخش‌ خدماتی همانند وزارتخانه‌ها و ارگان‌های مختلف دولتی، بانکداری، هتلداری، رستوران‌ها و... صرف‌نظر می‌شود.(2) اگر به همه اینها هزینه خسارات جبران‌ناپذیر انسانی و همه استعدادهایی که در این جنگ خانمانسوز در راه دفاع از وطن فدا شدند و آنهایی که شاید در بهترین سال‌های عمر خود مدت طولانی در اسارت بودند و از همه مهم‌تر آنانی که خاموش و بدون منت درد شیمیایی پس از گذشت سال‌ها هنوز کامشان را تلخ می‌کند؛ را بیفزاییم آنگاه حال که ورق تاریخ برگشته و صدام به عنوان آغازگر جنگ خود در اسارت حامیانش می‌باشد همت مسئولان را می‌طلبد تا بیش از گذشته حق همه کسانی که در این راه فدا شدند را مطالبه نمایند و هیچ گاه بر سر منافع مردم معامله سیاسی نکنند.