طرح جدید واشنگتن برای انهدام یک ماهواره که ظاهرا از کنترل خارج شده است، زنگ خطر برای آغاز رقابت تسلیحاتی در فضا را برای رهبران کرملین به صدا در آورده است. به نظر میرسد که واشنگتن با این ظاهرسازیهای فریبکارانه در صدد آزمایش عملی برای انهدام ماهوارههای موجود در فضا برآمده است و آنچه اظهار میکند، فقط پوششی تبلیغاتی برای انحراف افکار عمومی جهان است، حال آنکه هدف اصلی واشنگتن تداوم «جنگ ستارگان» است.
مسئله از آنجا آغاز شد که منابع اطلاعاتی آمریکا اعلام کردند یک ماهواره آمریکائی از کنترل خارج شده و تمامی تلاشها برای باز گرداندن آن به مدار و ادامه فعالیت اطمینانبخش آن با شکست مواجه گردیده است. خبررسانیها بعدی در این زمینه با اظهار نگرانی درباره عواقب زیستمحیطی و خطرات ناشی از اصابت ماهواره به نقاط حساس در زمین و احیانا تلفات انسانی این برخورد همراه بوده است.
آمریکا در یک جوسازی تبلیغاتی در مراحل بعدی درباره احتمال نشت «ئیدرازین» پس از برخورد ماهواره با زمین و اطلاعرسانی درباره میزان مسمومیت ئیدرازین، سعی کرد اقدامات بعدی برای انهدام ماهواره سرگردان را توجیه کند و حتی آنرا ضروری و اجتنابناپذیر، جلوه دهد.
اگرچه این زمینهسازیهای واشنگتن هنوز هم نتوانسته است کمک محسوسی به طرح جدید آمریکا برای انهدام یک ماهواره در فضا به حساب آید، ولی پنتاگون، خود را برای هدفگیری این ماهواره توسط موشکهای شلیک شده از یک ناو جنگی آماده میکند.
براساس اطلاعات منتشره، ماهواره سرگردان کمتر از 20 تن وزن دارد و حجم آن کمتر از 20 مترمکعب است لکن منابع اطلاعاتی کشورهای رقیب آمریکا هشدار دادهاند که گزارشات منتشره توسط آمریکا دقیق و اطمینانبخش نیست. نگرانی اصلی رقبای فضائی آمریکا اینست که واشنگتن در تداوم طرحهای فضائی موسوم به «جنگ ستارگان» درصدد انجام آزمایشات عملی برای انهدام یک ماهواره بعنوان «هدف فضائی» است و اطلاعرسانیهای متناقض در این مقوله، صرفا پوشش تبلیغاتی برای توجیه ضرورت انجام عملیات نظامی علیه ماهواره سرگردان است و فقط برای انحراف افکار عمومی صورت میگیرد. در واقع پنتاگون در این اقدام خود، یک ماهواره را تعمدا از مدار خارج کرده و ضمن کنترل آن دقیقا چنین وانمود میکند که گویا چارهای جز انهدام آن ندارد و آنرا بعنوان «طمعه» در فضای اطراف زمین رها کرده تا بعدا توسط موشکهای هدایت شونده، هدف قرار دهد. مطابق اطلاعات منتشره قرار است این ماهواره بظاهر سرگردان توسط یک موشک هدایت شونده از نوع «کروز» مورد هدف قرار گیرد لکن گفته میشود که اقدامات احتیاطی برای شلیک موشکهای بیشتر و از نقاط مختلف نیز تدارک شده تا «ماهواره هدف» به هر صورت ممکن و قبل از اصابت به زمین، به طور کامل منهدم شود. تمامی مراحل انجام این «آزمایش تسلیحاتی» با دقت و توسط چندین دوربین ثبت و ضبط خواهد شد. حتی گفته میشود که نوع موشک انتخاب شده برای هدفگیری ماهواره سرگردان هم کاملا جدید است و صرفا بخاطر کاهش حساسیتها، نوع آن «کروز» اعلام شده است که احیانا احتمال انجام یک «آزمایش تسلیحات فضائی» را در ذهن رقبای آمریکا ایجاد نکند.
با اینهمه وزارت دفاع روسیه با صدور بیانیهای مراتب نگرانی خود را نسبت به طرحهای پشتپرده آمریکا در زمینه «تسلیحات فضائی» اعلام کرد و تصریح نمود که این کشور از آن بیم دارد که طرح آمریکا برای سرنگونی یک ماهواره جاسوسی آسیبدیده، در واقع یک آزمایش تسلیحاتی و نشاندهنده تلاشهای این کشور برای کشاندن رقابت تسلیحاتی به فضا باشد. بیانیه وزارت دفاع روسیه نسبت به مقاصد واقعی پنتاگون ابراز تردید میکند و یادآور میشود که: «بنظر نمیآید هدف این عملیات علیرغم ادعای واشنگتن، صرفا بخاطر اجتناب از برخورد ماهواره جاسوسی به زمین باشد و خالی از غرضورزی نیست.» جملات بعدی بیانیه روسیه بسیار جدیتر و با انتخاب دقیق کلمات هشداردهنده، تنظیم شده و با این دیدگاه بیان گردیده که به واشنگتن بفهماند که مسکو دست آنها را خوانده است! مسکو تصریح میکند: آمریکا تلاش میکند از این حادثه برای آزمایش سامانه دفاع ضد موشکی خود بعنوان ابزاری برای «منهدم کردن ماهوارهها» استفاده کند و طرح آمریکا از بسیاری از جهات، شبیه اقدام جنجالی چین در سرنگون کردن ماهوارههای هواشناسی است.»
فراموش نکنیم که اقدام پکن برای انهدام ماهواره هواشناسی، از جانب آمریکا و ناتو به عنوان یک اقدام تحریکآمیز و هشداردهنده ارزیابی شد و برای مدتها درصدر فهرست تبلیغاتی غرب در جنگ تبلیغاتی علیه پکن مورد بهرهبرداری مستمر قرار داشت. این نکته از آن جهت اهمیت دارد که رفتار واشنگتن در این مقولات یادآور سیاست «رونالد ریگان» در باب «جنگ ستارگان» است و نگرانی مسکو و پکن را شاید به یک اندازه دامن بزند. جنگ ستارگان، محور طرحهای بلندپروازانهای بود که ریگان در اوج جنگ سرد با طرح آن در سطح رسانهها و انعکاس آن در سطح مناسبات بینالمللی سعی داشت مسکو را در موضع انفالی قرار دهد و فرصت تازهای برای کسب برتری نظامی آمریکا در فضا فراهم سازد. پنتاگون اگرچه بعدها چنین وانمود کرد که موضوعات مرتبط با «جنگ ستارگان» را رها کرده و تمایل چندانی به این قبیل موضوعات جنجالآفرین ندارد، اما تدارک عملی برای انهدام یک ماهواره، میتواند بمنزله «تداوم طرحهای جنجالی با چراغ خاموش» تلقی شود و ابعاد پنهانکاری و در مقیاسی وسیعتر، فریبکاری رقیب آمریکایی و حتی «ناتو» را به مسکو و پکن گوشزد کند.
این پدیده، به خودی خود باعث بیاعتمادی روزافزون رقبا میشود و زمینهساز «احیای موازنه وحشت» نزد رقبا در «باشگاه تسلیحات غیرمتعارف» خواهد شد. رسانهای کردن این هشدار مسکو در شرایط کنونی، پیامهای روشنی را برای واشنگتن و «ناتو» بهمراه دارد و نشان میدهد که ابعاد نگرانی مسکو به مراتب افزونتر از حدی است که به «هشدارهای دیپلماتیک» و ابراز نگرانیهای غیرعلنی اکتفا کند. بعلاوه مسکو با صدور این بیانیه از جانب یک نهاد نظامی رسمی، درصدد هشدار جدی در این مقوله بوده است که مسئله از سطح هشدارهای سیاسی فراتر رفته و به موضوعی مرتبط با ساختار دفاع ملی روسیه تبدیل شده و مستقیما در قلمرو و امنیت ملی روسیه، قرار گرفته است و به همین دلیل هم وزارت دفاع روسیه واکنش نشان داده و نه وزارت خارجه روسیه.
بعبارت بهتر، مسکو با صدور این بیانیه، فقط درصدد هشدار به غرب و ناتو نبوده است بلکه بطور همزمان با بیان تلقی خود از تحولات کنونی، بطور تلویحی احتمال انجام اقدامات مشابه و موازی از جانب مسکو را یادآور شده است و این نکته را به رقبای خود میرساند که مسکو پیام اقدامات زنجیرهای آمریکا در خصوص کشاندن دامنه رقابت تسلیحاتی به فضا را دریافت کرده و بر همین اساس تصمیم خواهد گرفت و عمل خواهد کرد.
این بخش از پیام مسکو اگرچه در بیانیه وزارت دفاع روسیه مورد تصریح قرار نگرفته و کمترین اشارهای به آن نشده است لکن اصل صدور چنین بیانیه غیردوستانهای از جانب مسکو که در طول 17 سال اخیر مطلقا بیسابقه بوده است، همین برداشت منطقی را در بردارد و عدم اشاره به چنین نکاتی، ممکن است با این هدف صورت گرفته باشد که مسکو ـ واشنگتن تمامی پلها را در مناسبات خود «یکباره» خراب نکنند.
موضوعی که اصل وجود چنین تهدیدی از جانب مسکو را تائید میکند، استفاده مسکو از واژه «رقابت تسلیحاتی» در بیانیه رسمی وزارت دفاع روسیه است. این واژه یادآور ادبیات رایج در دوران جنگ سرد است و نشان میدهد که مسکو دیگر واشنگتن را یک «همکار» در سطح مناسبات بینالمللی ارزیابی نمیکند و اگر تردید میکند که آنرا «دشمن» بنامد، دستکم فعلا و از این پس به یک «رقیب» تبدیل شده است.
مسکو پیش از این هم هشدارهای قاطعی به واشنگتن داده بود ولی کمتر مورد اعتنا قرار میگرفت. از جمله ولادیمیر پوتین اخیرا در شورای ایالتی روسیه در حضور اعضای هیئت دولت، فرمانداران محلی و اعضای «دوما» پارلمان روسیه ضمن هشدار به آمریکا و ناتو در مورد عواقب از سرگیری رقابت تسلیحاتی، آمریکا را به دامن زدن به رقابت تسلیحاتی جدید متهم کرد. وی در همین اجلاس از واکنش عملی مسکو برای تولید سلاحهای جدید و نسل جدیدی از سلاحهای تهاجمی سخن به میان آورد و در عین حال وعده داد که طی سالهای آینده نیز تولید سلاحهای جدیدتری را آغاز میکند.
با مرور این روند رقابتی، بهتر میتوان دریافت که مسکو در این زمینه فقط به هشدار و اقدامات تبلیغاتی بسنده نکرده و بطور همزمان سرگرم افزایش توان تسلیحاتی خود بوده است لکن پیشروی ناتو به پشت مرزهای روسیه برای کرملین بسیار هشداردهنده است. بدین ترتیب در شرایطی که ارتش روسیه تا مرزهای آبی آمریکا فاصله دارد و موانع استراتژیکی بسیاری وجود دارد که به طور طبیعی امکان تعرض روسیه را میگیرد، اما در عوض آمریکا در پوشش «ناتو» فرصت یافته است در پشت مرزهای روسیه به احداث پایگاه نظامی، ایستگاه استراقسمع، احداث شبکه ردیابی ناوبری هوائی، حتی استقرار سپر دفاع موشکی بپردازد و یا در این مسیر گام بردارد.
نگرانی مسکو از اینست که واشنگتن با توسل به پنهانکاری، بخش اعظم پیشرفتهای مربوط به فناوری نوین تسلیحاتی خود را از دید رقبا دور نگهداشته و در صحنههای جنگ واقعی در افغانستان و عراق به آزمایش سلاحهای جدید پرداخته و در عین حال با فریب مسکو، این باور اشتباه را در ذهن رهبران کرملین ایجاد کرده است که گویا آمریکا همکار صادقی برای روسیه در سطح جهانی به حساب میآید. مسکو در عوض با تلخکامی احساس میکند که واشنگتن با تلفیقی از پنهانکاری و فریبکاری، به طور یکطرفه به طیف وسیعی از اطلاعات طبقهبندی شده در ساختار دفاعی ـ تهاجمی روسیه دست یافته ولی کمتر سعی کرده است که اطلاعات مشابهی را بطور اطمینانبخش به طرف روسی ارائه کند و حتی همان مواردی را هم که انعکاس داده، فقط بخش کوچکی از مطالب و مفاهیم را منعکس کرده که آگاهی از آن هم چیز زیادی را تغییر نمیدهد. اصرار واشنگتن از طریق «ناسا» سازمان هوانوردی آمریکا برای دستیابی به اطلاعات مستقیم فعالیتها و دانش فضائی روسیه حتی به انجام سفرهای مشترک از پایگاه فضائی «بایکونور» و استفاده از ایستگاه فضائی «میر» منجر شد ولی در عوض شاهد اقدامات مشابه آمریکا برای فراهم کردن زمینههای حضور کارشناسان روسی در تاسیسات فوق سری فضائی آمریکا نبودهایم.
مسکو امروزه بهتر درک میکند که در این دوران 17 ساله بارها از آمریکا «رودست» خورده و در قلمرو فضائی تخلیه اطلاعاتی شده است و حال آنکه فعالیتهای پنهان آمریکا در فضا هرگز متوقف نشده و تعمدا دربارهاش هیچگونه اطلاعرسانی هم صورت نگرفته است.
دقیقا به همین دلیل است که طرح واشنگتن برای انهدام یک ماهواره سرگردان، خشم مسکو را به همراه داشته و مسکو نگران است که مبادا آنچه که رخ میدهد، فقط بخش کوچکی از طرحهای پنهانی آمریکا باشد و بخش اعظم آن همچنان مکتوم و ناشناخته باقی بماند.
ابعاد نگرانی و خشم مسکو از این بابت زمانی بیشتر میشود که ابعاد تاثیرگذاری طرحهای پنهان واشنگتن توسط کارشناسان فضائی روسیه برای رهبران کرملین بازگو میشود و این نکته را در ذهنها تداعی میکند که موضوع سرنگونی ماهوارهها و اثبات توان عملی واشنگتن برای کسب موفقیت در این مقوله مسئلهای حیاتی است که فضا را به کانون درگیریهای موثر و فلجکننده رقیب مبدل میکند و از ابزارهای ارتباط ماهوارهای برای نیروهای خودی و قطع چنین ارتباطی برای رقیبی که اگر امروز «دشمن» معرفی نشود ممکن است فردا دشمن باشد، «بهرههای انحصاری» میبرد. چرا که تحولات شگرف و عظیم در قلمرو فناوری تسلیحات فضائی مشخصا به ارتباطات ماهوارهای متکی است و بدون آن، قابلیتهای فناوری تسلیحات فضائی و کارآئی تجهیزات نظامی پیشرفته، بطور کلی زیر سئوال میرود. این همان نکتهای است که اهمیت و حساسیت آزمایش عملی آمریکا برای انهدام ماهواره بظاهر سرگردان را دوچندان میکند.