هدف آمریکا، مهار روسیه است

نادعلی بای
کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا و کارل شوارزنبرگ وزیر خارجه جمهوری چک در 8 جولای 2008 قرارداد استقرار رادارهای مربوط به سپر دفاع موشکی آمریکا را در پراگ پایتخت چک امضا کردند. آمریکا در ژانویه سال 2007 به دو کشور لهستان و جمهوری چک که پیشتر از اقمار شوروی بودند و در حال حاضر از اعضای اتحادیه اروپایی و ناتو هستند، پیشنهاد داد تا یک سامانه دفاع ضد موشکی شامل 10 موشک رهگیر در لهستان و یک سیستم راداری را در خاک چک مستقر کند. واشینگتن توجیه خود را از این اقدام به زعم خود مقابله با تهدیدهای موشکی کشورهایی مانند ایران اعلام کرده، اما روسیه به عنوان مخالف اصلی استقرار چنین سیستمی بر این باور است که هدف استقرار چنین سیستمی از سوی آمریکا دراروپای شرقی کنترل سیستم های موشکی روسیه است. چندی پیش و در پی شرط لهستان برای همکاری در این رابطه اعلام شد که واشینگتن از پیگیری همکاری با ورشو منصرف شده و درصدد استقرار این سامانه در لیتوانی است که با مخالفت شدید روسیه مواجه شده است. لهستان برای قبول استقرار این 10 فروند موشک رهگیر در خاک خود پیش شرطهایی را مطرح کرده بود که یکی از آنها نوسازی توان نظامی این کشور توسط آمریکاست. در همین راستا دولت لهستان، جزئیات پیشنهاد آمریکا برای تقویت و بازسازی دفاع هوایی این کشور در مقابل اجازه آمریکا برای استقرار سیستم دفاع ضد موشکی خود در خاک این کشور را رد کرد.«دونالد توسک»، نخست وزیر لهستان، اخیرا پس از پایان بررسی جزییات پیشنهاد آمریکا گفت: «ما هنوز درباره ابعاد کمک آمریکا به افزایش توان دفاعی لهستان، به توافق نرسیده ایم. وی افزود: ولی هنوز آماده گفت وگوی بیشتر در این زمینه هستیم». این در حالی است که جزییات دقیق پیشنهاد کمک دولت آمریکا به لهستان هنوز علنی نشده است. دونالد توسک، نخست وزیر لهستان از حزب دست راستی این کشور، در 5 جولای گفت: «اگر خطرهای ناشی از پذیرش اسقرار سیستم دفاع ضد موشکی در خاک لهستان جدی تر شود، ما به سلاحهای نیرومندتری چون موشکهای پاتریوتی نیاز داریم.»
وی افزود: مساله حجم مالی کمکهای آمریکا نیست; ما خواهان پیوستن به این سیستم دفاعی هستیم، اما در درجه نخست، باید ملاحظات امنیتی لهستان را در نظر بگیریم. در 11 جولای وزیر دفاع لهستان پذیرش میزبانی پایگاه سپر دفاع موشکی آمریکا را به استقرار دائم سیستم پاتریوت در خاک کشورش مشروط کرد. بوگدان کلیچ گفت: ما خواستار استقرار دائم سامانه پاتریوت در خاکمان هستیم و این، شرط اصلی موافقت با استقرار بخشی از سپر موشکی آمریکا در خاک لهستان است. وی همچنین باردیگر بر تضمین های امنیتی آمریکا در ازای نصب پایگاه موشک های رهگیر سپر دفاع موشکی واشینگتن در کشورش تاکید کرد. موشکهای پاتریوت دوربرد که توانایی شلیک در ارتفاع بالا و هر شرایط آب و هوایی را دارند، برای مقابله با موشک های بالستیک، کروز و پدافند پیشرفته طراحی شده اند.
به دنبال امضای قرارداد استقرار راداراهای مربوط به سپر دفاع موشکی آمریکا در جمهوری چک بین پراگ و واشینگتن، وزارت خارجه روسیه آنرا عامل پیچیده شدن مسائل امنیتی در جهان عنوان کرد. وزارت خارجه روسیه اعلام کرد این گام از دیدگاه ما به افزایش امنیت در قاره اروپا نخواهد انجامید، بلکه مساله امنیت را در بعد بین المللی پیچیده تر خواهد کرد. پس از امضای توافقنامه نظامی جمهوری چک با آمریکا درباره سپر موشکی، روسیه صادرات نفت خود به این جمهوری را بدون ارائه هرگونه توضیحی کاهش داد. این اقدام سه روز پس از آن اعلام شد که پراگ یک توافقنامه نظامی را با واشینگتن امضا کرد که کرملین با آن مخالف است. روسیه بخش اعظم نیازهای نفتی چک را تامین می کند، اما «مارتین ریمان» وزیر بازرگانی این جمهوری اعلام کرد که کاهش این انتقال یک تهدید فوری نیست، زیرا این کشور برای 95 روز ذخیره نفتی دارد.
توماس بارتوفسکی سخنگوی وزارت صنعت و بازرگانی چک گفت: بلافاصله پس از این اقدام مشخص نشد که چه دلیلی کاهش اخیر در جریان نفت خام روسیه به جمهوری چک را سبب شده است. وی به جزئیات یا آمار و ارقامی اشاره نکرد، اما گفت که مشکلات مشابهی طی پنج سال گذشته و همچنین در تابستان رخ داده است.
دیمیتری مدودوف رئیس جمهوری روسیه پیشتر در نشست جی 8 (هشت کشور بزرگ صنعتی جهان) در ژاپن اعلام کرد که دیدار وی با همتای آمریکایی وی در نشست جی هشت در از بین بردن اختلاف های عمیق میان واشینگتن و مسکو پیشرفتی نداشت. وی گفت: «هیچ پیشرفت خاصی در زمینه اختلاف ها وجود ندارد. ما به تبادل دیدگاه های خود ادامه می دهیم.»
وی افزود که روسیه خواستار روابط خوبی با جانشین بوش در کاخ سفید است و اینکه وی و بوش توافق کردند که تبلیغات انتخاباتی آمریکا نباید تماسهای دو طرف را قطع کند.گسترش ناتو به شرق، بحران کوزوو و طرح جنجال برانگیز سپرموشکی از مهمترین مسائل مورد اختلاف میان آمریکا و روسیه است.
همچنین روسیه در واکنش به استقرار سپر موشکی آمریکا در اروپا، در حال بررسی اقدام مشابهی برای استقرار موشک های بالستیک مجهز به کلاهک هسته ای در قاره اروپا ست. وزارت دفاع روسیه در بیانیه ای اعلام کرده است: این موشکها در راستای پاسخ به تلاش واشینگتن برای استقرار سامانه دفاع موشکی در اروپا، در این قاره مستقر خواهد شد. منابع نظامی روسیه اعلام کردند: در بین طرح هایی که در حال بررسی است; احتمال استقرار موشکهای بالستیک در کالنینگراد منطقه ای محصور در خاک اروپا و در بین دو کشور لیتوانی و لهستان نیز مورد گفت وگو قرار خواهد گرفت. که یک کمیته پارلمانی روسیه 10 روز پیش، از منطقه کالنینگراد دیدار داشته است و در حال بررسی چگونگی استقرار این نوع موشکها در آنجا هستند.
«دیمیتری مدودوف» رئیس جمهوری روسیه اخیرا و در حاشیه نشست گروه هشت در هوکایدو ژاپن به آمریکا هشدار داده بود در صورتی که درصدد استقرار سامانه موشکی خود در اروپا و در نزدیکی مرزهای روسیه بر آید، آن کشور نیز به آن پاسخ نظامی خواهد داد.
طرح آمریکا برای استقرار سیستم سپر دفاع موشکی خود در جمهوری چک و لهستان و احتمالا لیتوانی و بدست آوردن موافقت آنها برای این کار نه تنها با واکنش روسیه رو برو شده، بلکه مخالفت و ناخشنودی شدید متحدان اصلی واشینگتن در اروپا را برانگیخته است .دولت آمریکا با پیشنهاد گفت وگو درباره این موضوع به روسیه، تلاش می کند تا اشتباهات خود را بپوشاند و تنشها را کاهش دهد. آمریکا از مسکو می خواهد به گونه ای واکنش نشان دهد گویی دو طرف به توافق رسیده اند. اگر روسیه چنین نکند واشینگتن مسکو را به عنوان عاملی مخالف صلح قلمداد می کند . این شرایط بحران اروپا در اواخر دهه 1970 را یادآور می شود. در آن زمان آمریکایی ها از قصد خود برای استقرار موشکهای کروز و پرشینگ برای هدف قرار دادن موشکهای میان برد اس. اس. 20 شوروی خبر دادند. رهبران شوروی این موشکها را به خاطر شکست آزمایش موشکهای قاره پیمای اس. اس 16 مستقر کرده بودند. موشکهای اس .اس 20 با موفقیت آزمایش شده بود و به همین خاطر مستقر شد. در آن زمان بسیاری از اروپایی ها از طرح آمریکا حمایت کردند تا در مقابل، واشینگتن در طرح افزایش امنیت اروپا باقی بماند و اعتبار و قدرت ناتو حفظ شود. آنها می خواستند که جنگ سرد ادامه یابد چون زیر چتر آمریکا احساس آرامش می کردند. استدلالی که هم اکنون رهبران جمهوری چک و لهستان درباره طرح موشکی می گویند، یادآور حرفهای 30 سال پیش است. آنها دلیل خشنودی خود از میزبانی طرح سپر موشکی را برخورداری از حمایت آمریکا در برابر قدرت رو به رشد روسیه می دانند . اعضای قدیمی اروپایی ناتو به سپر دفاع موشکی علاقه ای ندارند اما نمی خواهند به نزاع و کشمکش با آمریکا ادامه دهند و از سوی دیگر از قدرت به سرعت در حال رشد روسیه هم بیم دارند. آنها نمی خواهند که سیاستهای اروپا بار دیگر نظامی شود چون این کار به منافع اروپا لطمه می زند و موضع آمریکا و تا حدی روسیه را تقویت می کند. اظهارات آمریکایی ها در بیان اهدافشان از استقرار سیستم سپر موشکی در شرق اروپا کاملا متناقض است. منافع آمریکا کاملا مشخص است و خلع سلاح توان استراتژیک روسیه، اولین هدف است. واشینگتن امیدوار است در کمتر از 15سال آینده به این هدف دست یابد. این در شرایطی ممکن است که مسکو کاملا منفعل باشد. هدف اصلی آمریکا ایجاد یک بحران کوچک و دوباره نظامی کردن سیاستهای اروپاست به امید اینکه بعضی مواضع به شدت صدمه خورده خود را در اروپا احیا کند.
هدف دوم آمریکا از استقرار سیستم دفاع موشکی در اروپا، جلوگیری از نزدیکی میان اروپای قدیم و روسیه است. هم پیمانی رو به رشد مبتنی بر انرژی و دیگر منافع، اروپا(اتحادیه اروپایی) و روسیه را قدرتمندتر می کند. این بدترین سناریو برای واشینگتنی است که هنوز گرفتار تفکرات قدیم است.
سیستم دفاع موشکی آمریکا عملکرد خوبی ندارد و حامیان این سیستم باید عکس این را ثابت کنند. هدف سوم آمریکا که مهمترین هدف هم است اثبات همین موضوع است . آمریکا باید این سیستم را مهم جلوه دهد و همچنان به تامین مالی آن ادامه دهد. روسیه در جلوگیری از وقوع یک بحران و تکرار جنگ سرد در اروپا منافع خود را دارد و نمی خواهد وارد یک رقابت تسلیحاتی شود. در این مسیر روسیه باید از رویارویی با دنیای اسلام و چین اجتناب کند. روسیه از به دست آوردن دوباره تسلیحات استراتژیک دفاعی و تهاجمی که آمریکایی ها آن را گرفتند سود می برد. از نظر نظامی جلوگیری از استقرار سپر دفاع موشکی در اروپا حداقل هدفی است که روسیه به دنبال آن است. مهمتر از همه آمریکا خواهان استقلال دفاعی و نظامی اروپا از خود نمی باشد و می خواهد وانمود کند که اروپایی ها در تامین امنیتشان همچنان وابسه به ایالات متحده هستند تا حضور نظامی خود در اروپا را توجیه کنند تا به اهداف استراتژیک خود دست یابند.
به گفته کارشناسان وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون)، سپر موشکی این کشور که قرار است در شرق اروپا مستقر شود; برای رهگیری موشکهای قاره پیمای روسیه طراحی شده و نه موشکهای میان برد و یا دور برد ساخت ایران. هر چند مقامهای آمریکایی در چند روز اخیر با اشاره به آزمایش موشکی ایران بر این نکته تاکید کرده اند که «این آزمایش لزوم استقرار سپر موشکی آمریکا در اروپای شرقی را به اثبات می رساند»، اما حقیقت آن است که این سپر موشکی برای موشکهای روسی طراحی شده است.
کارشناسان مسائل نظامی آمریکا معتقدند این کشور در حالی سعی دارد در سال میلادی جاری موافقت نهایی جمهوری چک و لهستان را برای استقرار سپر موشکی خود در خاک آنها جلب کند که بر اساس بررسی های پنتاگون، ایران در سال 2015 میلادی به دانش ساخت موشکهای قاره پیما دست می یابد و این در حالی است که سپرموشکی برای رهگیری موشکهای قاره پیما طراحی شده یعنی تا سال 2015 این سپر موشکی عملا به کار نخواهد آمد; پس در نتیجه گفته های مقامهای کرملین که می گویند سپرموشکی آمریکا برای مقابله با روسیه است و نه ایران و کره شمالی درست به نظر می رسد.
به هر حال آمریکا خواستار استقرار 10 سیستم ضد موشکی در خاک لهستان و یک مرکز ردیابی در خاک جمهوری چک است که فعلا قرارداد تاسیس مرکز ردیابی آمریکا در چک با این کشور امضا شده است. آمریکا مدعی است که این طرح دفاع موشکی با هدف حملات احتمالی از طرف ایران و کره شمالی ایجاد خواهد شد; اما مسکو معتقد است این طرح برای امنیت ملی روسیه تهدید محسوب می شود. از بودجه 649 میلیارد دلاری دفاعی تصویب شده برای سال 2008 توسط سنای آمریکا 225 میلیون دلار مربوط به هزینه های مربوط به ایجاد سیستم سپرموشکی در اروپا و 85 میلیون دلار کمتر از بودجه مورد نظر دولت جورج بوش است.
آمریکا و روسیه در اکثر موضوعات دو جانبه با هم همکاری می کنند اما این رابطه به دلیل عقب افتادن اصلاحات دموکراتیک در روسیه و رابطه ستیزه جویانه روسیه با همسایگانش پیچیده شده است روسیه در پذیرش رابطه آمریکا با اوکراین یا گرجستان و مسائل اخیر آبخازیا مشکل داشته است. آمریکا و روسیه در مورد بحران هسته ای ایران و کره شمالی به خوبی همکاری می کنند اما حقیقت اینست که به جز موضوع هسته ای ایران و کره شمالی، روابط میان روسیه و آمریکا پیچیده شده است. دیدار 7 جولای بوش و مدودوف در حاشیه دیدار سران جی-8 انعکاسی از روابط نه چندان مطلوب سیاسی بین پوتین-بوش و بین مدویدیف و حکومت آتی ایالات متحده است. مدویدیف گفت که مذاکرات «هیچ پیشرفت به خصوصی» نداشته است. این دیدار مطلب خاصی برای ارضای اشتهای کنجکاوانه کارشناسان و پژوهشگران در واشینگتن و مسکو که مشتاق رصد کردن لحن روابط آتی بین دو کشور هستند، نداشت. مقامات و مفسران ایالات متحده به ادامه یافتن لفاظی های تند و تیز اشاره می کنند. در حالی که مسکو با بکارگیری منازعه سرزمین آبخازیا فشار را بر گرجستانی که متمایل به غرب است افزایش داده، شایعات در مورد نقش احتمالی لیتوانی در طرحهای سپر دفاع موشکی ایالات متحده در پی نارضایتی لهستان در مورد استقرار تاسیسات رهگیری موشک در خاک آن کشور موجب محکومیت دوباره آن از سوی مسکو شده است. در امور اقتصادی نیز مدویدیف کار عمده ای که او را از سلف خود متمایز کند انجام نداده است. مدویدیف از موقعیت بدست آمده طی دیدار 2 ژوئن پائولسون وزیر خزانه داری برای جلب توجه ها به مشتقات اقتصادی ایالات متحده استفاده کرد. مدارا و بردباری کرملین در برابر اعمال فشار مجدد دولت بر روی همکاری نفتی شرکت انگلیسی-روسی بی پی-تی ان کی امید ها در مورد اصلاحات قضایی را به تحلیل برده است. واشینگتن در محک زدن این اعمال و تا چه حد نمودار ادامه یافتن دوران زمامداری پوتین است و چه مقدار آن را باید به علاقه مدویدیف در اثبات کارایی های خود به تندروها نسبت داد با مشکل مواجه شده است. ولی همانگونه که از هشدار تند و تیز رایس وزیر امور خارجه به مسکو مبنی بر عدم دخالت در گرجستان بر می آید واشینگتن ماه عسل دراز مدتی در اختیار مدویدیف قرار نخواهد داد .
کارشناسان در توضیح چگونگی پاسخهای «نظامی- فنی» مسکو به طرح استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا به خروج روسیه از پیمان نابودی موشکهای برد متوسط و کوتاه و نیز استقرار مجموعه موشکی «الکساندر» در منطقه کالینینگراد اشاره کرده اند. روزنامه «نیزاویسیمایا گازیتا» می نویسد، دیمیتری مدویدیف رئیس جمهوری روسیه اعلام کرده که در پاسخ به امضای توافقنامه مربوط به استقرار رادار سیستم دفاع ضد موشکی آمریکا در خاک چک، مسکو «اقدامات مناسبی» را در نظر خواهد گرفت. وزارت امور خارجه روسیه توضیح داده است که این اقدامات «نظامی- فنی» خواهد بود.
رئیس جمهوری روسیه در کنفرانسی مطبوعاتی در پایان نشست سران گروه 8 در ژاپن اظهار داشت که ایالات متحده به هرحال به مواضع مسکو مبتنی بر اینکه استقرار سیستم دفاع ضد موشکی آمریکا در نزدیکی مرزهای روسیه بشدت امنیت این کشور را کاهش می دهد، توجهی نکرد. وی با تاکید بر اینکه روسیه از امضای چنین توافقنامه ای ناراحت شده و این وضعیت مطابق با میلش نیست، گفت: «البته ما از امضای توافقنامه آمریکا و چک در خصوص استقرار رادار آمریکا در خاک چک دچار هیجان نخواهیم شد، ولی به فکر پاسخ مناسب به این اقدامات خواهد بود». به نوشته این روزنامه، دیدگاههای کارشناسان در خصوص چگونگی پاسخهای نظامی- فنی روسیه نسبت به این مساله متفاوت است. به عقیده برخی کارشناسان، امکانات روسیه برای رویارویی با سیستم دفاع ضد موشکی آمریکا بسیار محدود است.
ایوان کاناوالوف، نایب رئیس مرکز تجزیه و تحلیل استراتژیک و فنی روسیه معتقد است، مهمترین عامل تامین امنیت روسیه با توجه به طرحهای آمریکا می تواند موشکهای با برد کوتاه و متوسط باشد که استفاده از آنها بر اساس پیمان مربوط به نابودی این نوع موشکها که در سال 1987 امضا شده، ممنوع است، بنابراین روسیه ممکن است از این پیمان خارج شود. البته بسیاری از ناظرین نیز بر این عقیده اند که در بیان مساله سیستم دفاع ضد موشکی بشدت غلو شده است. آلکسی مالاشنکو، کارشناس مرکز کارنگی در مسکو معتقد است در واقع خطر جدی و واقعی روسیه را تهدید نمی کند. در عوض این امکان را فراهم می سازد تا با استفاده از موقعیت بوجود آمده توان نظامی کشور را تقویت کرد و به بودجه نظامی بیشتری دست یافت. برخی دیگر از کارشناسان برعکس خاطرنشان کرده اند که روسیه راههای بسیاری برای پاسخگویی به این طرح و تامین امنیت بیشتر خود دارد.
سرهنگ ویکتور ایسین، رئیس سابق نیروهای استراتژیک موشکی روسیه می گوید، روسیه می تواند مدلهای جدید مجموعه موشکی تاکتیکی- عملیاتی «الکساندر» را در منطقه کالنینگراد مستقر کند. آمریکا با استقرار سیستم سپر دفاع موشکی به دنبال افزایش قدرت و حوزه نفوذ خود در منطقه بوده و روسیه نیز از این رهگذر به دنبال گرفتن امتیازات بیشتر از آمریکاست. در پایان باید گفت که ایالات متحده با استقرار سیستم سپر دفاع موشکی خود درشرق اروپا قصد دارد برتری و بایسته های ژئواستراتژیک خود در صفحه شطرنج اوراسیا را تکمیل بکند.
منابع در روزنامه موجود است.