محمد حیدری
پیش از این گفتیم که یکی از مهمترین مشکلات دولت موقت گسترش اعتراضهای کارگران پس از انقلاب بود. در دیدار نوروزی داریوش فروهر، وزیر کار و امور اجتماعی در دیدار با نمایندگان کارگران تهران، آنان خواستار تشکیل کنفدراسیون کارگری شدند. این خواسته را دبیر سندیکای کارگران پالایشگاه نفت تهران مطرح کرده بود. وزیر کار نیز در این جلسه خطاب به کارگران گفت: «به وزارت کار فرصت دهید که همۀ نیروی خود را به کار گیرد تا بشود با ایجاد کار همۀ کارگران را بر سر کار باز گرداند. من به این نتیجه رسیدهام که بحران ابعاد گستردهای دارد و باید کوشش کرد کارگر ایرانی از یک حداقل برای گذران زندگی خود برخوردار شود و هرگز نخواستیم به کارگر ایرانی بیاحترامی شود.»
داریوش فروهر افزود: «دوستی در اینجا گفت: گرسنهام، من نیز خواهم گفت: میدانم گرسنهای برادرم، شبانه روز میکوشم تا بیآن که به تو اهانتی شود کار داشته باشی و از نیروی بازوان توانای خود زندگی کنی اما این همکاری من و شما را میخواهد.»
فروهر سپس از کسانی که در روند کار کارگران اخلال میکنند انتقاد کرد و گفت: «یادآور میشوم که تنها راه کارگر برای دفاع از حقوق خود تشکیل سندیکای واقعی است و نه تکیه به شوراهای خلقالساعه و کمیتههای انقلابی. همۀ نیروی خود را برای ساختن سندیکای واقعی که مدافع حقوق شما باشد بسیج کنید و به همت سندیکاها محیط کارخانهها را از برخورد و اعمال نظریات سیاسی این دسته و آن دسته به دور دارید.» [کیهان ـ 8/1/58]
چند روز بعد، فروهر در گفتوگو با خبرگزاری پارس بار دیگر تاکید کرد که وزارت کار مشوق جنبش سندیکایی است. [اطلاعات ـ 11/1/58] فروهر روز 14 فروردین نیز در جریان دیدار از کارخانۀ ایران ناسیونال و در جمع کارگران آن ضمن تاکید بر ضرورت ایجاد سندیکای کارگری گفت: «کارگران ضمن دفاع از حقوق خود باید پاسدار دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران هم باشند. من از شما خواهش میکنم که از هر نظری که به سلامت کار و افزایش تولید و انجام وظیفۀ انقلابیتان تاثیر بگذارد دستکم در این مرحله صرفنظر کنید و اجازه دهید که کارخانۀ شما یک کارخانۀ نمونه برای صنایعی که به کار میافتد باشد.» او در این سخنرانی مجدداً از کسانی که در کار کارخانهها ایجاد اخلال میکنند انتقاد کرد. [کیهان ـ 15/1/58]
آن روزها تجمعات اعتراضآمیز کارگران نیز برقرار بود. خصوصاً کارگران بیکار که در اجتماعات مختلف خواستار رسیدگی دولت به وضع خود بودند. روز یکشنبه 12 فروردین گروهی از کارگران بیکار در خانۀ کارگر جمع شده و خواستار تصویب طرح خود از سوی دولت بودند. براساس طرح این کارگران محدودیتهای مطرح شده در لایحۀ اعطای وام بیکاری برطرف میشد. در جمع این کارگران معاون وزیر کار حاضر شد و ضمن ابراز همدردی با آنان گفت که چون پولی در بساط وزارتخانه نیست، وزارت کار نمیتواند نقش قاطعی دربارۀ این خواستها انجام دهد. با این حال او ابراز امیدواری کرده بود که وزارت کار لااقل نقش بیانکنندۀ مشکلات طبقۀ کارگر را داشته باشد. این کارگران چند روز بعد به منزل آیتالله طالقانی، رفته و در آنجا متحصن شدند. در مسیر راهپیمایی کارگران تا منزل آیتالله طالقانی، آنها شعار میدادند: «حرف بس است عمل کنید»، «وعده، وعید نان نمیشه» و پلاکاردهایی برداشته بودند که بر آن نوشته بود: «گرسنگی ما و خانوادههایمان را تهدید میکند.» [اطلاعات ـ 20/1/58] کارگران بیکار دو روز بعد نیز در مقابل کاخ دادگستری تجمع کردند. یکی از متخصصان در این مراسم، خواستههای کارگران را چنین شرح داد: «شرایطی که وزارت کار برای وام بیکاری گذاشته، گروه زیادی را از این وام محروم میکند، در طرح دولت شرط 21 سال سن گذاشتهاند، در حالی که ما کارگرانی داریم که 15 یا 16 سالهاند و حتی دفترچۀ بیمه هم دارند. از طرفی بعضی از کارگران هم، با سابقۀ کار زیاد، به علت حیلههای کارفرمایان بیمه نشدهاند و از این نظر واجد شرایط محسوب نمیشوند، وزارت کار برای هر بچۀ کارگر، روزی 5/17 ریال در نظر گرفته ولی ما در طرح خود هر بچه را روزی 30 ریال تعیین کردیم، برای مجردها ماهی 750 تومان تعیین شده، در حالی که به نظر ما حداقل 900 تومان خرج دارد و یک زن و شوهر حداقل به نظر ما 1200 تومان خرج دارند که وزارت کار برای آنها ماهی 900 تومان تعیین کرده است.» [کیهان ـ 22/1/58]
کارگران متحصن دو روز بعد پس از تحصن در دادگستری و به دنبال پخش یک گزارش تلویزیونی از این تحصن و با قول وزیر دادگستری مبنی بر پیگیری خواستههای آنان به تحصن خود پایان دادند. همان روز تیتر اول کیهان از قول مهندس بازرگان چنین بود: «برنامۀ دولت برای حل مشکل بیکاری» بازرگان طی پیامی رادیو تلویزیونی ابتدا از افزایش بیسابقۀ توقعات در بین مردم انتقاد کرد و با بیان خاطراتی طنزآمیز از این خواستهها، به مسالۀ کارگران و بیکاری بیسابقه در ایران پرداخت. او کمک بنگاههای مالی خصوصی، بانکها و کارخانهها را برای رفع این بحران ضروری دانست و با اشاره به توقف کار در بیش از 50 درصد از صنایع کوچک، تاکید کرد که قدم اول دولت سازماندهی وضعیت بیکاران رسمی دارای سابقۀ بیمه بوده است. او سپس به مرحلۀ جدیدی که دولت در حال انجام بود اشاره کرد و گفت: «چیزی که امروز صحبت من بیشتر روی آن مساله است منتظر کاران یا آماده به کاران یعنی فارغالتحصیلان هستند و همچنین بیکاران غیررسمی، بیکارانی که بیمه نبودند... هیچ لزومی ندارد که با این دولت هیچ دستهای، اعم از تحصیلکرده و تحصیلنکرده چه کارمند و چه آزاد، با همان روال و با همان حربه [قبل از انقلاب] را بیفتند و بخواهند با تهدید و تعرض از ما کار بگیرند. این عمل بسیار غلطی است که متاسفانه رایج شده و ما هیچ این توقع را نداریم، و احتیاجی هم نیست که تجمع شود، تظاهر شود، تهدید شود و بیایند وزیر یا شهردار را که یا مسؤولان یا دیگران را توقیف کنند و تهدید کنند. بازرگان سپس به راهحلهای ممکن برای حل این مشکل پرداخت.