این روزها در ولایت پیشاور (در افغانستان) جایی که القاعده 20 سال پیش درآنجا ظهور کرد، تنها نشانه از اسامه بن لادن رهبر آن را می توان بر روی قوطی های کبریتی مشاهده کردکه آمریکایی ها آن را در سراسر این ولایت پخش کرده اند.( تصویر زیر) این تصویر مربوط به بزرگترین و معروف ترین فردتحت تعقیب در جهان است که آمریکا جایزه 5 میلیون دلاری را برای ارائه اطلاعات مربوط به دستگیری وی تعیین کرده است.
این تصویر همان عکس بن لادن است او مانند همین کبریت ها حملات 11 سپتامبر سال 2001 علیه آمریکا را شعله ور کرد و پس از این حملات به مانند دود ناپدید شد، اما رد پای وی را می توان از اندونزی گرفته تا افغانستان، عراق ، شمال آفریقا و اروپا مشاهده کرد. به رغم جایزه تعیین شده برای دستگیری بن لادن که اکنون 25 میلیون دلار است، هیچ کس هنوز به وی خیانت نکرده وگهگاهی اوبرروی اینترنت ظاهر می شود و هشدارهای خود را علیه غرب سر می دهد. تقریبا پس از گذشت 7 سال از جنگ جهانی آمریکاعلیه تروریسم ، نتایج آن هنوز نتایجی قاطعانه نیست.
القاعده جایگاه امن خود در افغانستان را از دست داد، اما در حال بازسازی آن در پاکستان است. بن لادن هنوز آزاد است اما خالد شیخ محمد طراح حملات 11 سپتامبر در زندان گوانتانامو محاکمه می شود. بسیاری از رهبران القاعده کشته و یا دستگیر شده اند، اما سایرین هنوز جایگاه خود را حفظ کرده اند. القاعده با یک عقبگرد ایدئولوژیکی روبه روست اما جوانان بسیاری هنوز داوطلب عضویت در این گروه و اجرای حملات انتحاری هستند. درست است که پس از حملات سال 2001، آمریکا دیگر مورد حمله قرار نگرفت، اما پایتخت های کشورهای اروپایی مورد حمله بمب گذاران قرار گرفتند . بسیاری از حملات خنثی شده است . القاعده و گروه های وابسته و همفکر آن همچنان اصلی ترین تهدید برای امنیت کشورهای غربی و سایر کشورها مطرح می شوند . آژانس های اطلاعاتی غربی متقاعد شده اند که القاعده همچنان خواستار توسعه سلاح های غیر متعارف - چه شیمیایی و چه بمب هسته ای - است . شبکه القاعده اقدامات خود را با یک هدف دنبال می کند که < جهاد علیه آمریکا> خوانده می شود . اعضای جهادی القاعده به دنبال به حداکثر رساندن تلفات غیر نظامیان برای به جا گذاشتن حداکثر تاثیر در حملات خود هستند . حملات القاعده علیه شهروندان غربی کاهش یافته، اما استفاده معمول آن از بمب گذاران انتحاری، کشتارها که اکثراً قربانیان آن مسلمان هستند را افزایش داده است.
ایدئولوژی القاعده با یک پیروزی بزرگ و دودهه شکست آمیخته شده است . شبه نظامیان عربی که به همتایان افغان خود در راستای بیرون راندن نیروهای شوروی از افغانستان در سال 1989 کمک کردند ، در ابتدا به موفقیت خوبی رسیدند اما سپس با وقوع جنگ داخلی و شکست در مبارزات خشونت بار خود در مصر ، الجزایر و سایر کشورها، رانده شدند . بسیاری از افراط گرایان تصمیم به توقف خشونت ها گرفتند، اما گروهی از جهادگران در افغانستان گرد هم آمدند و تحت نام طالبان سازماندهی شدند و تصمیم به تغییر استراتژی خود و هدف گیری دشمن خود از < دشمن نزدیک> به < دشمن دور> گرفتند. این منطق از سوی ایمن الظواهری مرد شماره دو القاعده هم در یادداشت هایش تشریح شده است که آمریکا را مستقیماً مورد حمله قرار می دهد. الظواهری می گوید: چنین تاکتیک هایی مزیت هایی را به دنبال دارد. این تاکتیک ها ضربه مهلکی به دشمن بزرگ وارد می کند، احساسات ضد آمریکایی در سراسر جهان اسلام را تحریک می کند و نفاق را میان کشورهای غربی و هم پیمانان آنها ایجاد کرده و آمریکا را بر سر دو راهی عدم حمایت از دوستانش و یا حضور مستقیم در خاورمیانه قرار می دهد. الظواهری بر این عقیده است که اگر آمریکا به اقدام نظامی متوسل شود، این مبارزه به جهادی تمام عیار علیه کافران مبدل خواهد شد.
در همین راستا یکی از اهداف حملات 11 سپتامبر تحریک آمریکایی ها برای حمله به سرزمین های مسلمانان بود. اما اگر القاعده قصد داشت که آمریکا را وارد دام افغانستان کند، این طرح دست کم در ابتدا با شکست مواجه شد. طالبان در سال 2001 سریعا سرنگون شد و حامیان القاعده مجبور شدند تا خود را پنهان کنند. آمریکای گستاخ سپس وارد دامی شد که خود آن را در عراق ایجاد کرد و آن آغاز جنگ عراق در سال 2003 بود. آمریکا از شرّ یک دیکتاتور خلاص شد، اما به جهادگران القاعده این فرصت را داد تا علیه اشغالگران آمریکایی در یک سرزمین مسلمان نشین وارد عمل شوند. برای مدتی، جهادگران فکر می کردند که می توانند پایگاهی در عراق برای بی ثبات سازی منطقه ایجاد کنند. این خطر اکنون برطرف شده است. اکنون به نظر می رسد آمریکا در حال خروج از مشکلات و خشونت هایی است که برای خود ایجاد کرده بود. کارشناسان تروریسم در حال بررسی این موضوع هستند که آیا القاعده در حال نابودی است؟ مایکل هایدن مدیر سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا در ماه می به روزنامه واشنگتن پست گفته بود، القاعده در عراق و عربستان به شکست استراتژیک خود نزدیک شده است و ما به خوبی عمل کرده ایم.
بسیاری بر این عقیده اند که هایدن بسیار خوشبین است .آیا مایکل هایدن خود 2 ماه پیش نسبت به بازگشت القاعده به مناطق قبیله نشین در پاکستان هشدار نداده بود؟ او این مسئله را یک خطر آشکار برای غرب خوانده بود. شمار اعضای کلیدی القاعده شاید تنها به صدها نفر برسد، اما این گروه با گروه های شبه نظامی دیگر که هزاران شبه نظامی را شامل می شود ا رتباط دارد. القاعده یک سازمان تروریستی و یک شبکه شورش است. برخی این گروه را شرکتی توصیف می کنند که برپروژه های تروریستی سرمایه گذاری می کند. برخی دیگر القاعده را یک گروه جهانی می دانند که توسط رهبران خود واز طریق تبلیغات حفظ شده است. در حال حاضر تهدید جدی جهانی القاعده از مناطق غیر قابل اداره وکنترل ناشی می شود، از جمله مرز افغانستان - پاکستان ، بخش هایی از عراق، نواحی در یمن، سومالی ، صحرای غربی و سلسله جزایر میان اندونزی و فیلیپین. القاعده در این کشورها از یک حکومت مجازی بهره می برد. اینترنت، گروه های جهادی القاعده را به یکدیگر متصل می کند و ایدئولوژی آن را گسترش می دهد. به دلیل آنکه القاعده بسیار پراکنده است، جنگ علیه آن به یک نظم بین المللی از سوی کشورها نیاز دارد.