قدرت که ترکیبی از منایع داخلی و فعالیتهای بینالمللی است، از سه منبع عوامل طبیعی، عوامل اجتماعی و عوامل درونی سرچشمه میگیرد که در این میان عوامل طبیعی جایگاهی ویژه دارند. منابع طبیعی سرشار، زمینه را برای تبدیل کشورها به ابرقدرتهای منطقهای و جهانی فراهم میسازد، گرچه تاکنون زمینه را برای استثمار هرچه بیشتر نیز فراهم ساخته و تاریخ استعمار به خوبی این مسئله را تایید میکند. کشورهای دارنده منابع طبیعی، وابستگی اقتصادی کمتری به جهان خارج دارند و به طور طبیعی در برابر تهدیدها و تحریمهای بینالمللی کمتر آسیب پذیرند؛ از این رو اهمیت یافتن راهحلهایی مناسب برای بهرهبرداری بهینه از منابع، به ویژه منابع پایانپذیری همچون گاز طبیعی، فزونی مییابد.
نظام نامناسب قیمتگذاری
گاز طبیعی به دلیل مزیتهایی چون هزینه اندک تولید، آلایندگی کمتر در قیاس با دیگر سوختهای فسیلی، سهولت در مصرف و تغییرپذیری، روند روزافزون افزایش تقاضای جهانی برای گاز طبیعی را سبب شده است که برای استفاده از این فرصت وجود همفکری، هماهنگی و همکاری میان عرضهکنندگان ضروری به نظر میرسد؛ با وجود این عرضه گاز طبیعی، مشکلات خاص خود را دارد. مشکل اول نظام نامناسب قیمتگذاری است که قیمت گاز طبیعی را به عنوان یک جانشین کاملا معمولی برای دیگر حاملهای انرژی به ویژه نفت، تابعی از قیمت جهانی نفت خام و دیگر فرآوردههای نفتی در نظر گرفته است. دوم نبود شفافیت در قیمت گاز طبیعی است که میباید به گونهای مناسب به حل آن اقدام کرد و نرخی پایهای برای هر متر مکعب گاز طبیعی در نظر گرفت.
نوسانهای شدید قیمت گاز
از نوسانهای شدید و پیشبینیناپذیر قیمت گاز طبیعی نیز میتوان به عنوان مشکل سوم یاد کرد که سبب بروز مشکلاتی برای عرضهکنندگان میشود، از جمله ایجاد تردید در برنامهریزیهای موجود برای پروژههای جدید صادراتی که نیازمند هزینههای سنگین سرمایهای و عملیاتی است و انجام هر یک بدون اطمینان نسبی از سطح قیمتها ناشدنی است.
مهمتر از همه مقوله کارآیی اقتصادی در تعیین قیمت گاز با فرض وابستگی قیمت آن به قیمت نفت است که همگی بر لزوم توجه جدی به تدوین یک نظام قیمتگذاری مناسب برای گاز طبیعی تاکید دارد. مسائل مربوط به انتقال گاز که به سرمایهگذاری گسترده نیازمند است، به ساختارهای فنی، صنعتی، حقوقی، سیاسی و اقتصادی نیاز دارد. وجود ترتیباتی شفاف میان کشورهای عرضهکننده در کنار همجواری جغرافیایی آنها، امکانات وسیعی را برای استفاده از خطوط لوله و سایر امکانات موجود برای کاهش هزینههای انتقال فراهم آورده است و نوعی از تقسیم توافقی بازار گاز میان تولیدکنندگان را سبب میشود.
قطع سلطه شرکتهای چند ملیتی بر بازار انرژی
از دیگر سو، شرکتهای بزرگ چند ملیتی و فراملیتی با پیشینه سلطه بر منابع طبیعی کشورها همچون نفت خام به دلایل متعددی همانند داشتن قدرت سیاسی به دلیل بنیه قوی مالی و نفوذ در بدنه دولتهای صنعتی، کسب تواناییهای لازم در تحقق اهدافی چون کسب امتیاز تولید، بهرهبرداری، اکتشاف و توزیع در بخشهای نیرو، نفت و گاز کشورهای دارای منابع غنی انرژی، داشتن توان تکنولوژیک برای فعالیت در تمام زنجیرههای مرتبط با انرژی، همچنین برخورداری از توان مالی بالا برای تامین مالی سرمایهگذاریهای مورد نیاز و در نهایت روند اخیر ادغام این شرکتها و پدید آمدن غولهای بزرگ انرژی در سطح بینالمللی، توان احاطه کامل را بر بازار انرژی به ویژه گاز طبیعی به عنوان حامل انرژی در قرن آینده دارند.
در شرایطی که اکتشاف، استخراج، تولید، انتقال و توزیع حاملهای انرژی و فرآوردههای مربوط در مورد اعضای اوپک، با وجود مالکیت حقوقی و قانونی آنها بر ذخایر خود، بدون مشارکت این شرکتها کمسابقه است، نمیتوان از خطر سلطه آنها بر بازارهای گاز طبیعی در امان بود.
این مسئله ضرورت همکاری کشورهای عرضهکننده را در زمینههای فنی ـ اقتصادی روشن میسازد.
کاهش ریسک سرمایهگذاری پروژههای گاز
از دیگر ضرورتها و مزیتهای تشکیل سازمان کشورهای صادرکننده گاز (اوپک گازی) میتوان به کاهش ریسک سرمایهگذاری پروژههای گاز و مسائل مربوط به امنیت عرضه و تقاضا اشاره کرد. حجم عظیم سرمایهگذاریهای لازم در پروژههای گازی در کنار نااطمینانی به تداوم عرضه و تقاضا و نوسانهای قیمت، بر ریسک این نوع سرمایهگذاریها افزوده است که در صورت ایجاد اطمینان در دو طرف عرضه و تقاضا، میتوان از ریسک پروژهها کاست. همچنین در صورت تشکیل این سازمان، تبادل تجربیات فنی و اقتصادی میان اعضا، به غنای دانش جمعی اتحادیه کمک میکند و از این نظر تکتک اعضا را در شرایط بهتری نسبت به زمانی که به صورت منفرد عمل میکردند، قرار میدهد و از وابستگی به شرکتها و کشورهای خارج از سازمان خواهد کاست. در نهایت دارندگان ذخایر گاز طبیعی، با اجماع و اجتماع میتوانند از تجربههای مشترک بهره گیرند و تعادلی متناسب با میزان ذخایر خود در جهت حضوری آگاهانه و مقتدرانه در بازار کسب کنند و با ایجاد قدرت تصمیمگیری قاطع در مقابل تقاضای عظیم جهانی، بر مشکلات تامین مالی و سرمایهگذاری، قیمتگذاری، ضعف تکنولوژیک، تقسیم بازار و بازاریابی و انتقال گاز طبیعی فائق آیند و در جهت منافع ملی اعضا گام بردارند.
اوپک گازی؛ سازمانی اقتصادی نه یک کارتل
تاکید میشود که این سازمان «کارتل» نیست و اهداف آن نیز از طریق افزایش و ارتقا در رقابت گاز با گاز در کنار دیگر تولیدکنندگان و حضور موثر در بازارهای مختلف و متنوع جهانی و منطقهای پیگیری خواهد شد و این سازمان در نظر ندارد که همچون «کارتل»ها با رفتاری افراطی، تقاضا را از محصول عرضه شده خود به سوی جانشینان خود منحرف و تولید و مصرف انرژیهای دیگر را برای مصرفکنندگان توجیه کند که در این صورت با مشکلات گریبانگیر کارتلها و در راس آنها عمر کوتاه کارتلها و بیاثر شدن برنامههای بلندمدت آنها روبهرو خواهد شد.