فرزان شهیدی
یکی از روزنامه های عرب زبان درتحلیل سفر اخیر رئیس جمهور کشورمان دکتر محمود احمدی نژاد به سوریه نوشت:«هنگامی که احمدی نژاد به دمشق سفر می کند همه انظار به لبنان وعراق معطوف می شود.»
این عبارت حاکی ازنقش موثر ایران وسوریه در لبنان و عراق است و به اعتقاد ناظران تشدید روند فشار آمریکا علیه تهران و دمشق بیش از هرچیز معلول این واقعیت است.به دیگر عبارت ایالات متحده ازجایگاه منطقه ای ایران و سوریه به خوبی آگاه است ونیک می داند که سرنوشت حزب الله لبنان درنهایت به دست این دو کشور رقم می خورد و اگر قرار باشد بند مربوط به خلع سلاح حزب الله(و نیز گروه های جهادی فلسطینی) درقطعنامه 1559 اجرا شود به رغم وجود جریانات موافق داخل لبنان (مانند مارونی ها و جریان جنبلاط)، موافقت و یا عدم موافقت تهران و دمشق دراین موضوع نقش کلیدی خواهد داشت.
درباره عراق نیز نقش دو همسایه بزرگ (ایران و سوریه) از دید دولتمردان کاخ سفید مخفی نمانده است. واشنگتن معتقد است اوضاع امنیتی عراق تا حد زیادی به مواضع و اعمال نفوذ همسایگان این کشور مرتبط است و دراین میان نقش سوریه را برجسته تر می داند.
تاثیر ایران اما بیش از هرچیز متوجه اکثریت شیعه درعراق است. حمله به عراق و براندازی رژیم صدام و متعاقب آن پیشرفت روند سیاسی به تقویت نقش شیعیان همسو با جمهوری اسلامی ایران انجامید و این موضوع به همان اندازه که نگرانی های رژیم های عربی را برانگیخته است، برای ایران خوشایند بوده است. از این روست که درادبیات کشورهای عربی مقوله «پیروزی ایران درجنگ عراق»، و یا «تقدیم عراق به ایران توسط آمریکا» و نیز «نگرانی از ایجاد هلال شیعه درمنطقه» فراوان به چشم می خورد. البته اشغالگران آمریکایی با روی آوردن به عناصر سکولار (اعم از کردها و شیعیان) و گروه های سنی (و حتی بعثی ها) درصدد جبران این خلابر آمدند و بر نقش اعراب و به ویژه اتحادیه عرب در عراق جدید تاکید ورزیدند تا هم از نگرانی های منطقه ای بکاهند و هم دربرابر ائتلاف پیروز شیعیان اسلامگرا نوعی موازنه (به لحاظ طائفه ای و خط مشی سیاسی) ایجاد کنند.
به اعتقاد تحلیلگران بازی عراق یک بازی بسیار پیچیده و دقیق است که احتمالات زیادی فراروی آن نهفته است. لحن تند احمدی نژاد علیه غرب این انگاره را درمحافل سیاسی مطرح ساخته است که عراق تبدیل به معرکه حساس تری میان تهران و واشنگتن شده است. هرچنددرآغاز جنگ دو طرف در گزینه حذف صدام متفق القول بودند. دراین حال برخی از این محافل شکست طرح های آمریکا را در عراق از هم اکنون پیش بینی کرده اند.
گروهی از موقعیت خطیر جمهوری اسلامی ایران سخن می گویند که در برابر امواج سهمگین فشار هسته ای قرار گرفته است و همسویی رژیم های عرب با تبلیغات غربی و نگرانی آن ها ازفعالیت های هسته ای، معادله را برابر ایران دشوارتر نموده است.(چندی پیش یکی ازشیعیان عراق که برای زیارت به جمهوری اسلامی ایران سفر کرده بود به من گفت: حجم حملات تبلیغاتی علیه شما از سوی رسانه های منطقه ای و جهانی درموضوع هسته ای بسیار بالاست
به گونه ای که ما هم نگران شده ایم!
وی با تردید و نگرانی از من پرسید.بالاخره شما به دنبال چه چیزی هستید!؟)
با این حال مؤلفه های قدرت اعم از داخلی و منطقه ای همچنان نزد ایران و سوریه فراهم است.
به طور طبیعی تهدید علیه کشورها موجب تحکیم وحدت ملی و همگرایی حتی میان جریانات معارض در آن کشورها می شود. اکنون سوریه بیش از پیش برخوردار از همبستگی داخلی است و موج تهدیدات و حتی رویدادهایی -که برخی ازآن به سناریوهای هدفمند یاد می کنند- همچون ترور رفیق حریری نخست وزیر اسبق لبنان و نیز مصاحبه نابهنگام عبدالحلیم خدام خلل محسوسی درساختار داخلی این کشور ایجاد نکرد.
ایران نیز درموضوعات ملی و کلان همچون پرونده هسته ای و یا دفاع دربرابر تهاجم نظامی دارای اجماع داخلی درسطوح مختلف است. حتی یکی از معارضان و فعالان حقوق بشر چندی پیش به غرب توصیه کرده بود از تهدیدات خود علیه جمهوری اسلامی ایران بکاهند چون این امر به اقتدار داخلی و درنتیجه استبداد درحاکمیت و محدودیت آزادی دراین کشور می انجامد!
رویکرد کلی درمنطقه نیز - علیرغم ماهیت سازشکارانه اکثر رژیم های منطقه -متمایل به مخالفت با سیطره آمریکا و اسراییل است . درواقع جبهه ای معارض علیه سیاست های منطقه ای واشنگتن وتل آویو شکل گرفته است که هژمونیک و استعمار فرانوین را برنمی تابد. خصوصا آن که یکی از سرفصل های مهم این هژمونیک عبارت است از حمایت یک جانبه از رژیم اسراییل و نادیده گرفتن حق مسلم ملت فلسطین که هیچ گونه منطق و پشتوانه ای حتی درسطح بین الملل به دنبال ندارد.
دراین جبهه که ظاهری ناهمگون دارد، شاهد نیروهای اسلامگرا (اعم از افراطی و معتدل) و نیز عناصر پراگماتیست و لیبرال هستیم که وجه مشترک همه آن ها معارضه با هیمنه و یک جانبه گرایی غرب (به ویژه آمریکا) است. از این رو بسیاری از ناظران درموفقیت طرح های آمریکا که اینک ایران و سوریه را هدف قرار داده است تردید دارند. هرچند اگر آمریکا در اجرای طرح های خود اروپا، شورای امنیت وحتی برخی نیروهای منطقه ای را وارد ماجرا کرده باشد.