شراره تقیزاده
موج بحران کمتر از چند ساعت پس از بازگشایی بازارهای جهان در نخستین روز کاری هفته با تالارهای معامله رسید. نگرانی از آینده بازار نفت، طلا و سرنوشت بحران هستهای ایران در زمانی کوتاه خود را نشان داد، تا دو طرف این چالش مقابله روانی خود با یکدیگر را آغاز کنند، اگر چه هنوز تا رسیدن چالش به خاکریز واقعی یک جنگ تمام عیار فاصلهای بسیار بعید باقی مانده و صرفا این مناقشه در حوزهای مجازی در حال انجام است، اما ظاهرا بازارهای مختلف جهان تحت تاثیر اظهار نظرهای طرفین این چالش به پیشبینیهایی درباره آینده دست زده و براساس این تحلیلها و ارزیابیها تصمیمگیری کرده و واکنش نشان میدهد.
تصمیمگیری اعضای شورای حکام مبنی بر رساندن گزارش ایران روی میز شورای امنیت و احتمال اعمال تحریمهای اقتصادی علیه ایران بازار نفت و طلا را متأثر ساخت. دیروز در نخستین روز کاری این بازار، هر بشکه نفت سبک آمریکا با افزایش 25/1 دلاری به قیمت 36/66 دلار رسید، و هر بشکه نفت برنت دریای شمال نیز در بازار لندن قیمت 50/64 دلاری را تجربه کرد که افزایشی 11/1 دلاری خبر میداد. این در حالی است که بهای نفت در دو روز قبل از نهایی شدن تصمیم شورای حکام کمی کاهش یافته شود و افزایش بهای نفت در بازارهای دیروز تحت تاثیر اعلام نتایج اجلاس شورای حکام اتفاق افتاده است.
اگر چه ایران اعلام کرده است که از نفت به عنوان ابزاری سیاسی در بازار بهره خواهد گرفت، ما کارشناسان و تحلیلگران بازار بالا گرفتن مناقشه هستهای ایران و اعمال تحریمهای احتمالی علیه ایران را عواملی برای بهره گرفتن از نفت توسط مسئولان ایرانی میدانند و از همین رو جو روانی بازارهای بینالمللی با ارزیابی پیچیدهتر شدن اوضاع، جوی تورمی است. 20 نفر از 29 تحلیلگر و سرمایهگذار بینالمللی که در نظرسنجی خبرگزاری بلومبرگ شرکت کردهاند نیز معتقدند که بهای طلا در روزهای آتی افزایش خواهد یافت و از همین رو صاحبان سرمایهۀا و حاضران در بازارهای جهانی فلزات قیمتی را به خرید طلا دعوت کردهاند.
اما ماجرا به همین جا ختم نمیشود، در کنار نگرانی از تصمیمگیریهای ایران و تاثیرگذاری این تصمیمۀا بر بازار نفت، هوگو چاوز ـ رئیس جمهوری ونزوئلا ـ نیز در آستانه انتخابات ریاست جمهوری این کشور تمام هم و غم خود را برای مقابله کلامی و زبانی با آمریکا به کار بسته است که این مقاله کلامی بیش از هر چیز رنگ و بوی نفتی دارد. از آنجا که عمده نفت ایالات متحده از این کشور تامین میشود، این اظهارنظرها بازار نفت را با نگرانیهای مضاعفی روبهرو کرده است. در همین حال، ادموند داکورو ـ رئیس اوپک ـ در نخستین واکنش نسبت به افزایش یک دلاری بهای نفت در پی تصمیم شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی هستهای در قبال ایران به آسوشیتدپرس گفته است که «ایران صادرات نفت خود را متوقف نخواهد کرد.»
او تاکید کرده است: «ایران به اوپک تضمین داده است که به علت تنش هستهای، صادرات نفت خود را متوقف نخواهد کرد.»
تمام نگرانی اقتصادیهای محتاج به نفت جهان از آنجا نشأت میگیرد که با حذف تولیدات ایران یا کاهش آن در بازار، منبعی برای تامین این حجم کاشته شده در بازار وجود ندارد و هیچ کشوری توان افزایش تولید نفت و جایگزینی نفت ایران در بازار را ندارد. از این رو صاحبنظران اقتصادی بر این باورند که در صورت وسیعتر شدن ابعاد مناقشه ایران با جامعهجهانی، بازار نفت در آستانه شوک سوم نفتی قرار خواهد گرفت که منابع خبری وزارت نفت ایران آن را با شوک نفتی دهه 1970 قابل مقایسه میدانند.
مدیر گروه پژوهش اوپک و کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده وزارت نفت در گفتوگو با شانا میگوید: «احتمال وقوع تحریم یکی از نتایج ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت است و چنانچه این تحریمها صادرات نفت را هم شامل شود، قطعا بازار نفت باید خود را آماده کند که چرا خروج حدود 2 میلیون و 500 هزار بشکه در روز از بازار نفت میتواند تاثیرات مهمی بر این بازار بگذارد. این کارشناسان موسسه مطالعات بینالمللی انرژی تاکید کرد: البته این احتمال وجود دارد که پرونده در شورای امنیت به صورت دیپلماتیک حل و فصل شود، یا چنانچه تحریمی وضع گردد این تحریمها کالاهای محدودی را شامل شود، مثل کالاهای مربوط به فناوریهای خاص یا تسلیحاتی.
محمدعلی خطیبی طباطبایی افزود: با این همه کشورهای ثروتمند راحتتر میتوانند اثرات شوک و قیمتۀای بالای نفت را تحمل کنند و بیشترین فشار به کشورهای مصرفکننده فقیر وارد میآید که توان مالی زیادی ندارند و باید بهای بالای نفت را برای رفع نیازهای خود بپردازند.
وی در پاسخ به سوالی در مورد آزادسازی ذخایر انرژی از سوی آژانش بینالمللی انرژی در صورت وقوع بحران در بازار نفت گفت: آزاد کردن ذخایر نفتی کشورهای عضو آژانس اگر چه میتواند موقتا در بازار دخالت کند و به مقابله با بحران بپردازد اما این توان نیز محدود است و در میان مدت و بلندمدت کارای ندارد. به گفته طباطبایی، براساس مقررات آژانس بینالمللی انرژی کشورهای عضو باید 90 روز مصرف خود را ذخیره داشته باشند، در حالی که این مقدار در شرایط کنونی، چنانچه آمار نشان میدهد، در حدود 80 روز است و هر چقدر تعداد این روزها کمتر باشد، میزان آسیبپذیری بیشتر است. اما از سویی دیگر، صندوق بینالمللی پول در گزارشی، روی دیگر مناقشه کلامی و روانی در بازار نمایان ساخته است.
صندوق بینالمللی پول، در گزارشی آورده است: رشد بالای اقتصاد جهان در سال 2006 نیز ادامه خواهد یافت و تداوم افزایش بهای نفت تاثیر زیادی بر آن خواهد گذاشت. در عین حال این صندوق اعلام کرد رشد قیمت نفت و شیوع آنفلوآنزای مرغی از مهمترین ریسکهای پیشروی اقتصاد جهان محسوب میشوند که در خصوص بهای نفت نمیتوان در کوتاهمدت به مهار آن امیدوار بود. اما مرکز اطلاعات انرژی ایالات متحده، اعمال هر گونه تحریم اقتصادی علیه ایران را ضربهای به بازار آسیبپذیر نفت ارزیابی کرده است.
در این گزارش آمده است: بازار جهانی نفت هم اکنون شدیدا پرنوسان است و از دست دادن عرضه نفت ایران «غیر قابل جبران» خواهد بود. با این حساب باید آینده پر ابهامی برای بازار طلای سیاه متصور شد چرا که دیگر بلای نفت مختص کشورهای نفتی نیست و در حال سرایت به تمام اقتصادهای جهان است.