در مقایسه با گزارشات قبلی گزارش اخیر البرادعی از حساسیت بیشتری برخوردار است. حدود دو ماه پیش وزرای خارجه کشورهای 1+5 تصمیم گرفتند پس از دریافت گزارشات البرادعی و سولانا در خصوص تحریمهای بعدی تصمیمگیری کنند.
گزارش آژانس در زمانی منتشر شد که طی ماه گذشته برخوردهای لفظی بین مقامات آمریکا و البرادعی به وجود آمد و وی صراحتا با سیاستهای جنگطلبانه نومحافظهکاران واشنگتن مخالفت کرده و بر لزوم ادامه گفتوگو و مذاکره در ارتباط با پرونده هستهای ایران تاکید نمود.
لذا به منظور مقابله با این فضا آمریکا و همپیمانانش از چند روز قبل تلاش داشتند تصویری منفی از همکاری ایران و آژانس ارائه دهند.
البرادعی در گزارش خود اعلام کرده که ایران در ارتباط با برنامه هستهای خود شفافتر برخورد کرده است. وی گزارش ایران از جنبههای مختلف تاریخ فعالیت هستهای خود را صادقانه دانسته و به صراحت اعلام داشته است که آژانس به این نتیجه رسیده که پاسخهای ارائه شده توسط ایران در ارتباط با سانتریفیوژهای پی1 و پی2 با یافتههای آژانس مطابقت دارد.
این موضوع از مثبتترین نکات گزارش البرادعی است. گزارش همچنین با اشاره به راهاندازی 3000 سانتریفیوژ میگوید که ایران به غنیسازی اورانیوم ادامه میدهد اما بازرسان تاکنون شواهدی مبنی بر غنیسازی برای استفاده نظامی نیافتهاند.
از نکات منفی گزارش، اشاره البرادعی به عدم ارائه گزارش به آژانس براساس پروتکل الحاقی است که به گفته وی آگاهی آژانس از برنامه جاری هستهای ایران را کاهش میدهد.
البته ایران اعلام کرده که هنوز به پروتکل الحاقی نپیوسته است ولی خود را ملزم به رعایت تعهدات در چارچوب معاهده عدم اشاعه و توافقنامه پادمان میداند و بر همین اساس نیز عمل کرده است.
گزارش آژانس با عکسالعملهای متفاوتی همراه بوده است. مقامات جمهوری اسلامی ایران اعلام کردهاند که این گزارش به همکاری با آژانس در زمینههای مختلف اشاره دارد و ثابت میکند که اتهامات علیه ایران بیپایه است و لذا تصویب تحریمها عملی غیر قانونی است.
از سوی دیگر آمریکا و دوستانش همکاری ایران را ناقص و گزینشی قلمداد نموده و تصریح کردهاند که به دلیل این که توانایی آژانس برای دستیابی کامل به برنامه هستهای ایران در حال کاهش است ضروری است که تحریمهای جدید تحت فصل هفتم منشور ملل متحد به تصویب برسد.
در وضعیت فعلی نگرانی آمریکاییها عدم همراهی چین است. چین روز پنجشنبه اعلام کرد که از حق ایران برای دستیابی به برنامه صلحآمیز هستهای دفاع مینماید و برای پاسخگویی به سوالات موجود بر ادامه مذاکرات از طریق آژانس تاکید دارد.
در این شرایط اتخاذ چنین موضعی مطمئنا با ناخوشنودی آمریکا همراه است. همچنین آمریکا از سفر هفته گذشته وزیر خارجه چین به تهران که در آن سفر برخلاف نظر واشنگتن بر گسترش همکاریهای تجاری بین ایران و چین تاکید شده ناراضی است.
در خبرها آمده بود که چین در ابتدا با برگزاری جلسه 1+5 در روز دوشنبه مخالفت کرده است. اما سرانجام با آن موافقت کرد. موضع اولیه چین نیز با انتقادهای صریح و غیرصریح آمریکا همراه بوده است. در حالی که سخنگوی وزارت خارجه آمریکا خواستار برخورد سازنده پکن در تعیین زمان و محتوای مباحثات جلسه 1+5 شده است سفیر آن کشور در سازمان ملل به چین هشدار داد که در صورت ادامه برخورد غیرسازنده در چارچوب 1+5 مسئول شکست دیپلماسی خواهد بود.
البته هنوز زود است که بتوان درباره اقدامات بعدی علیه ایران گمانهزنی کرد. قطعا آمریکا خواهد کوشید که اولا در اجلاس هفته آینده شورای حکام آژانس در وین قطعنامه تندی علیه ایران تصویب کند.
به نظر نمیرسد که آمریکا در این زمینه به طور کامل موفق شود و در صورتی که قطعنامهای در شورای حکام مطرح شود مانند گزارش البرادعی همه جنبهها را در نظر خواهد گرفت و ضمن اشاره به همکاریهای صورت گرفته توسط ایران خواهان ادامه این همکاریها و همچنین تعلیق غنیسازی خواهد شد. ثانیا آمریکا تلاش خواهد کرد که گزارش سولانا به هیچوجه دو پهلو نبوده و تصویری منفی از ایران ارائه دهد. محور بعدی تلاش آمریکا ترغیب اعضای 1+5 به تصویب قطعنامه شورای امنیت در چارچوب تحریمهای اخیر آمریکا علیه بانکهای ایرانی خواهد بود.
با توجه به گزارش البرادعی بعید به نظر میرسد که آمریکا بتواند به این خواسته خود نیز برسد و ممکن است قطعنامه مورد نظر به دلیل مخالفت پکن و احتمالا مسکو شدیداللحن نباشد.
در چنین وضعیتی این امکان وجود دارد که آمریکا از تصویب قطعنامه در شورا فعلا صرفنظر نموده و تلاش کند در خارج از شورا تحریمهای خود را تا حد ممکن جهانی کند.
در این زمینه مشکل اصلی واشنگتن، آلمان است که تاکید فراوان بر تصویب قطعنامه در چارچوب شورای امنیت دارد و مشخص نیست در صورت انشقاق در شورا چه موضعی را در ارتباط با تحریمهای خارج از شورا اتخاذ کند. از سوی دیگر به نظر میرسد که ضربالاجل ماه دسامبر برای حل مسائل باقیمانده بین ایران و آژانس تا یک یا دو ماه بعد تمدید شود.