این بخشى از پشتپرده ۲۴ ساعت آخر مذاکرات هیات فلسطینى و اسراییلى در آمریکا بود که روزنامه هاآرتص اسراییل دیروز آن را از قول منابع فلسطینى و اسراییلى نزدیک به مذاکرات فاش کرد. نشست ۴۱ رهبر سیاسى و چندین سازمان بینالمللى سهشنبه شب درحالى در آناپولیس مریلند آغاز به کار کرد که بنا به تصریح روزنامه اسراییلى هاآرتص حتى تا نیم ساعت قبل از آغاز مذاکرات نیز، طرفین بر سر بیانیه نیمبندى که نهایتا توسط جرج بوش در اجلاس قرائت شد به توافق نرسیدهبودند.
به جرات میتوان گفت که در بیانیه عباس و اولمرت به هیچکدام از مسایل مهم مثل «موضوع آوارگان»، «تعیین خطوط مرزى» و «تعیین وضعیت نهایى بیتالمقدس»، اشارهاى نشدهاست. آنچه در این بیانیه آمده، فقط اشاره کلى به عزم طرفین براى برقرارى صلح و توافق طرفین براى دستیابى به توافق تا پایان سال ۲۰۰۸ (دى ماه سال ۸۷) است.
براساس این بیانیه فلسطینیان و اسراییلىها کمیته مشترکى را ایجاد خواهند کرد که از دوازدهم دسامبر سال جارى (یعنى ۲۳ آذر ماه ۸۶) مذاکرات را براى دستیابى به توافق براساس نقشه راه شروع میکنند. در بخشى از بیانیه آمده است: درباره تلاش براى تشکیل دو دولت مستقل اسراییل و فلسطین و زندگى در کنار یکدیگر با صلح و آرامش باید گفت: ما براى آغاز دور جدید مذاکرات براى دستیابى به صلح به توافق رسیدهایم تا بتوانیم تمام مسایل مورد اختلاف را بدون استثنا حل کنیم.
ما موافقیم مذاکرات فشرده و متداوم برقرار کنیم و قول مىدهیم تا قبل از پایان سال ۲۰۰۸ به توافقى دست یابیم.
دستیابى به این توافق از طریق برگزارى منظم نشستها به همت یک کمیته پیگیرى که رییسان آن را دو مسئول از دو هیات فلسطینى و اسراییلى تشکیل مىدهند صورت خواهد گرفت.
این کمیته پیگیرى طرح کار مشترکى تهیه میکند و در همه زمینهها گروههاى گفتوگو کننده ویژه تحت نظارت نمایندگان اصلى دو طرف تشکیل میدهد.
کمیته پیگیرى اولین نشست خود را ۱۲ دسامبر سال جارى برگزار مىکند.
محمود عباس و اولمرت نیز هر دو هفته یکبار باز با یکدیگر دیدار مىکنند تا گفتوگوها را ادامه داده و کمکهاى لازم را براى پیشرفت روند صلح ارایه دهند.
دو طرف فلسطینى و اسراییلى قول میدهند به تعهدات خود که در چارچوب طرح نقشه راه به آنها دیکته میشود، اما به اجرا در نیامدهاست و شامل حل همیشگى و پایدار درگیرى اسراییل و فلسطین بر اساس تشکیل دو دولت مستقل است و کمیته چهارجانبه صلح خاورمیانه در ۳۰ آوریل ۲۰۰۳ فراهم آوردهاست عمل کنند و یک هیات آمریکایى، فلسطینى و اسراییلى به ریاست آمریکا مسئول رسیدگى به اجراى نقشه راه شود.
بیانیهاى که از طرف اولمرت و عباس در نشست آناپولیس قرائت شد، یک سند کلى است که نه تنها به هیچ یک از مسایل مهم مورد اختلاف طرفین اشارهاى نشده، بلکه هیچ زمانبندى خاصى را هم به جز شروع مذاکرات و لزوم دستیابى طرفین به توافق تا پایان سال ۲۰۰۸ مشخص نمیکند. اینکه طرفین باید بر سر چه مسایلى به توافق برسند در بیانیه مشخص نشده و از این منظر، از اسنادى مثل توافقنامههاى اسلو، نقشه راه و سایر توافقهاى طرفین که داراى زمانبندى حلوفصل مورد اختلاف طرفین است، ضعیفتر است. در واقع متن کلى بیانیه و وجود این واقعیت که طرف اسراییلى حتى قبول نکرده بر آن نام «سند» بگذارد، نشاندهنده ضعف ساختارى آن است که هیچکدام از طرفین را به طور جدى متعهد به اجراى آن نمیکند. شواهد و قرائن نشان میدهد عباس و اولمرت سندى را که تا ۲۴ ساعت مانده به شروع کنفرانس آناپولیس بر سر آن مذاکرات کردهبودند، بهطور کامل کنار گذاشته و فقط براى اینکه رسما اعلام نشود مذاکرات طرفین شکست خورده، بر سر بیانیهاى با محتواى کلى به توافق رسیدهاند.
اما جالبتر آن که گزارشهایى که دیروز منتشر شد، نشان میدهد که اولمرت و عباس حتى بر سر این بیانیه کلى هم اتفاقنظر نداشتهاند.
در پشتپرده مذاکرات چه گذشت؟
آنطور که از شواهد و قرائن بر میآید، بیانیه مشترک عباس و اولمرت با فشار کمسابقه بوش بر طرف فلسطینى بهدست آمدهاست. هاآرتص دیروز در گزارشى بخشهایى از پشتپرده مذاکرات را فاش کرد. یک منبع فلسطینى میگوید: دور آخر مذاکرات طرفهاى فلسطینى و اسراییلى شامگاه دوشنبه بدون دستیابى به توافقى تمام شد. بعد از این دور از مذاکرات صائب عریقات، جانشین احمد قریع، رییس تیم مذاکره کننده فلسطین شد و مذاکرات باز هم ادامه پیدا کرد ولى باز هم به نتیجه نرسید. صبح روز بعد (سهشنبه) بعد از اینکه هیاتهاى طرفین وارد آناپولیس شدند، مذاکرات باز هم ادامه یافت و سرانجام کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه آمریکا محمود عباس را از مذاکرات سهجانبه بیرون کشید و به همراه جرج بوش و اولمرت او را تحتفشار گذاشتند تا سند پیشنویس را تایید کند. نهایتا عباس نیز این کار را کرد و بوش هم همان را در کنفرانس قرائت کرد. هاآرتص مینویسد: بوش به شدت براى (تایید) سند فشار میآورد. منابع اسراییلى گفتهاند که در نشست مشترک بوش، عباس و اولمرت، اولین کلمهاى که از دهان بوش خارج شد این بود که «بیانیه مشترک چه شد؟»
منابع اسراییلى مذاکرات دقیقه نودى طرحهاى فلسطینى و اسراییلى را به گونهاى دیگر روایت میکنند. به گفته آنها در گفتوگوهاى دوشنبه شب با صائب عریقات، توافقاتى درچندین زمینه حاصل شد ولى صبح روز سهشنبه نظر فلسطینیان تغییر کرد. به گفته اسراییلىها این حادثه پیشتر چندینبار در طول گفتوگوها (براى دستیابى به سند مشترک) نیز اتفاق افتادهبود ولى طرف اسراییلى از اینکه فلسطینىها یکباره در دقایق نهایى خواستار اشاره به نقشه راه بهعنوان مرجع زمانبندى انجام مذاکرات شدند، شوکه شده بود تا اینکه زیپى لوینى که سرپرست تیم اسراییلى مذاکره کننده بود، صبرش لبریز شد و به عریقات گفت: یا همین را بگیر، یا اینکه این هم از دستت میرود. به نوشته هاآرتص، لوینى بهدنبال دستیابى به بیانیه مشترک بود، ولى یکى از اعضاى تیم اسراییلى به او گفت که این کار وقت تلف کردن است. با اینحال اولمرت از لوینى حمایت کرد و جانبدارى آمریکا اختلافها را برطرف کرد.
نهایت اینکه هاآرتص به نقل از منابع اسراییلى و فلسطینى مینویسد که دستیابى طرفین به بیانیه مشترک فقط نیم ساعت قبل از شروع کنفرانس و با فشارهاى بوش بهدست آمدهاست.