در فاصله یک هفته گذشته شاهد 2 اظهارنظر متفاوت تهدیدآمیز و مصالحهجویانه از سوی مسئولان 2 کشور اروپایی بودیم که در خصوص مسائل هستهای، طرف مذاکره با یاران هستند. ژاک شیراک، رئیسجمهور فرانسه بمب هستهای را بازار مقابله این کشور با تروریسم خواند و از سوی دیگر جک استراو، وزیر امور خارجه انگلیس با پذیرش رفتار اشتباه غرب در گذشته و علیه مردم ایران، دیپلماسی را تنها راه برای حل مساله هستهای ایران عنوان کرد. علی احمدی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، به عنوان میهمان امروز به ارزیابی موضع این 2 کشور میپردازد.
سخنان تهدیدآمیز ژاک شیراک و اشاره مستقیم به استفاده از بمب هستهای از سوی این کشور، از جنبههای گوناگون قابل تحلیل است.
سناریوی اولی که می توان فرض کرد این است که با توجه به انتخابات سال آینده ریاست جمهوری در فرانسه، موقعیت شیراک در آشوبهای اجتماعی اخیر فرانسه بشدت آسیب دید. فرانسویها از نظر روانی، اهمیت فراوانی برای پرستیژ اجتماعی خود قائل هستند. با توجه به این موضوع، اقدام شیراک تلاش برای بازسازی پرستیژ خود ارزیابی می شود. تاریخ روابط بینالملل نشان میدهد اروپاییها همواره مسائل و بحرانهای داخلی خود را از طریق ایجاد درگیری، تنش و جنگ در مستعمرات خود فرافکنی میکردند.
با توجه به این سابقه کاملا قابل درک است که شیراک از طریق این اظهارات، فشارهای داخلی موجود را تحتالشعاع قرار دهد. اما سناریوی دوم این است که آمریکاییها با آگاهی و اشراف بر روحیه بلندپروازنه فرانسویها، تلاش کردند تا آنچه که میخواهد بگویند از زبان فرانسویها بیان شود تا هزینه این اظهارات از سوی فرانسه پرداخت شود. ولی سود آن به حساب آمریکا ریخته شود؛ چرا که هیچ تصمیم، رفتار و اقدامی در عرصه بینالملل نیست که هزینه آن پرداخت نشود. باید محاسبه کرد که با یک اظهارنظر، میزان هزینه پرداخت شده و سود به دست آمده چقدر است. آمریکاییها دنبال این هستند که فرانسویها همواره هزینه بیشتری نسبت به رفتار خود بپردازند.
رقابت دایم فرانسه و انگلیس، سناریوی سومی است که در تحلیل رفتار شیراک قابل بررسی است.
انگلیس همواره تلاش کرده که با نزدیکی به آمریکا، مانع تشکیل اتحادیه اروپایی شود. انگلیس خوب میداند که اگر از آمریکا جدا شود، دیگ قدرت دوم نیست.
میتوان احتمال داد که فرانسه در این وضعیت با مانور بر مسائل هستهای و آزمایش هستةای، وارد وزنکشی قدرت با انگلیس شود و در این میان، خاورمیانه را هدف اول خود قرار دهد.
اما باید در نظر داشت مطابق گفتههای دانشمندان علم سیاست و روابط بینالملل، کشوری که عریان تهدید میکند، ضعیف است. میگویند آرام سخن بگویید؛ ولی همواره یک چماق همراه داشته باشید.
اما سخنان جک استراو، وزیر امور خارجه انگلیس از منظرهای دیگری قابل بررسی است؛ نخست این که این سخنان در واکنش به توافق ایران با روسیه قابل تحلیل است.
نکته دیگر این که مشی اروپاییها در فرآیند مذاکره با ایران این بوده که ابتدا یک آتش نیمه سنگین میریختند و بعد آن را تعدیل میکردند. سیاست تشویق و تهدید، هر دو ابزار دیپلماسی اروپا بوده است تا از این طریق آنها واکنش طرف مقابل را در آستانه مذاکره مهار کنند و در حال تردید و دودلی قرار دهند.
نکته دیگر این که واکنش انگلیس، به نوعی میتواند فرصتجویی آنها در فضای منفی به وجود آمده به خاطر اظهارات شیراک باشد. به هر حال هیچ اتفاقی در عرصه بینالملل یکوجهی ارزیابی نمیشود.