مهرداد جمالیان داریانى
پایان دوران زمامدارى «جونیچیرو کوایزومى» در سپتامبر۲۰۰۶ میلادى را مى توان آغاز افول اعتبار حزب حاکم لیبرال دموکرات ژاپن (LDP) در میان افکار عمومى این کشور دانست.
کوایزومى توانست در مدت حضور خود در کاخ نخست وزیرى ژاپن و رهبرى LDP اعتبارى چشمگیر براى این حزب فراهم آورد. او موفق شد در دوران زمامدارى خود اعتماد از دست رفته مردم نسبت به حزب لیبرال دموکرات را دوباره جلب کند.در حقیقت دوره رهبرى وى بر حزب لیبرال دموکرات و حضور در کاخ نخست وزیرى را باید نقطه عطفى در تاریخ سیاسى معاصر ژاپن به حساب آورد.
در مدت زمامدارى کوایزومى اتفاقات مهمى در عرصه داخلى و بین المللى به وقوع پیوست که از آن جمله مى توان به موارد ذیل اشاره کرد:
- حملات ۱۱ سپتامبر۲۰۰۱ میلادى به نیویورک و واشنگتن، در پى این حادثه کوایزومى قانون مبارزه با تروریسم را به تصویب پارلمان ژاپن رساند. براساس این قانون ژاپن مى تواند براى مبارزه با تروریسم نیروى نظامى به خارج از مرزهایش اعزام کند و در ادامه این حرکت شاهد تصویب قانون پشتیبانى ژاپن از بازسازى عراق بودیم که بر طبق آن حدود ۶۰۰ نیروى ارتش دفاعى ژاپن در شهر «سماوه» عراق مستقر شدند.
- کوایزومى به عنوان اولین نخست وزیر ژاپن در تاریخ ۱۷ سپتامبر۲۰۰۲ میلادى از کره شمالى دیدار کرد.
- پیروزى قاطع حزب لیبرال دموکرات در انتخابات چهل و چهارمین مجلس نمایندگان ژاپن در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۵ میلادى.
- تصویب لایحه خصوصى سازى سازمان پست ژاپن در اکتبر ۲۰۰۵ میلادى.
بهبود اوضاع اقتصادى مبتنى بر اصلاحات ساختارى از جمله انتظارات مردم بود که تا حدود زیادى در دوره رهبرى کوایزومى به بار نشست.
کوایزومى با هدف اینکه اصلاحاتى را که آغاز کرده است، در دوره بعد از وى نیز ادامه یابد، به حمایت مستقیم از «شینزو آبه» پرداخت. آبه در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۶ میلادى با کسب رأى اعتماد از پارلمان به عنوان نخست وزیر ژاپن برگزیده شد. وى هنگامى قدرت را به دست گرفت که سیاست هاى کوایزومى، سبب شده بود، دولت وى به یکى از پایدارترین و با ثبات ترین دولت هاى ژاپن در دهه هاى اخیر تبدیل شود. بهبود وضعیت اقتصادى کشور و تلاش براى اجراى اصلاحات ساختارى از جمله دلایل این ثبات و پایدارى بود.
آبه نیز ضمن تأکید بر ادامه روند اصلاحات وارد کاخ نخست وزیرى ژاپن شد. وى که به عنوان تنها نخست وزیر جوان بعد از جنگ در ژاپن معروف شده بود، پس از روى کار آمدن با رسوایى هاى پى در پى وزیران کابینه اش رو به رو شد. حضور یک ساله آبه در کاخ نخست وزیرى ژاپن براى حزب لیبرال دموکرات در حکم یک فاجعه بود، رسوایى هاى دولت او در حقیقت اعتماد مردم به دولت را سلب کرد، در نتیجه حزب مخالف دموکراتیک توانست نبض قدرت را در مجلس مشاوران ژاپن به دست گیرد.
با شکست حزب حاکم و پیروزى احزاب مخالف به رهبرى حزب دموکراتیک، در انتخابات مجلس مشاوران، آبه اقدام به ترمیم کابینه اش کرد. وى معتقد بود که باید از وزیرانى استفاده کرد که داراى سن بالا و سوابق سیاسى خوب باشند تا دیگر دولت با رسوایى هاى بیشترى روبه رو نشود اما این ترفند نیز کارساز نشد و در نهایت آبه از سمت خود استعفا کرد و «یاسوئو فوکودا» جانشین وى شد و سکان هدایت ژاپن را به دست گرفت.
فوکودا پس از به دست گرفتن قدرت اعلام کرد: «حزب لیبرال دموکرات با شرایط بسیار دشوارى رو به روست و من مى خواهم احیاى حزب را در اولویت قرار داده و اعتماد مردمى را به حزب بازگردانم، کارى که باید انجام دهیم این است که با اصلاح تک تک امور اطمینان و اعتماد مردم را مجدداً به دست آوریم.»
شاید بتوان اولین اشتباه فوکودا را در این نکته دانست که وى از مجموع ۱۷ وزیر کابینه اش، ۱۵ وزیر دولت آبه را در سمت هاى خود ابقا کرد، در نتیجه مردم شاهد تغییر و تحولى اساسى در کابینه نشدند. در کنار این مسئله در ماههاى اخیر به دلیل اتهامات وارده به برخى از دولتمردان به گرفتن رشوه و فرار از پرداخت مالیات و افزایش قیمت ها، باعث شد تا میزان محبوبیت فوکودا به ۲۰درصد کاهش پیدا کند و همین مسئله وى را در حفظ پست خود با مشکل اساسى مواجه کرده است.
فوکودا به رغم فشارهاى سیاسى که از سوى احزاب مخالف بویژه حزب دموکراتیک براى انحلال مجلس نمایندگان و کناره گیرى از قدرت وجود داشته و دارد، تلاش زیادى براى افزایش میزان محبوبیت دولت خود و حزب حاکم لیبرال دموکرات انجام داد که به عنوان نمونه مى توان به برگزارى نشست سران هشت کشور بزرگ صنعتى جهان (گروه ۸) متشکل از امریکا، روسیه، کانادا، ژاپن، انگلیس، فرانسه، ایتالیا و آلمان در استان هکایدو اشاره کرد.
وى در نظر داشت تا با برگزارى موفقیت آمیز این نشست و رهبرى قدرتمند بر آن، میزان محبوبیت دولت خود را افزایش دهد، اما از بد حادثه مشکلات جهانى از جمله افزایش بهاى نفت خام، موادغذایى و مواد اولیه در بازارهاى جهانى و تأثیر آن بر اقتصاد مردم ژاپن باعث شد تا فوکودا به آن هدفى که داشت نرسد.
در وضعیت کنونى با پذیرش درخواست احزاب مخالف مبنى بر انحلال مجلس نمایندگان و برگزارى انتخابات، احتمال شکست حزب لیبرال دموکرات بسیار زیاد است. در نتیجه فوکودا آخرین تلاش خود را براى بقا انجام داد و آن ایجاد تغییر و ترمیم در کابینه بود. وى اعلام کرده، کابینه جدید تمرکز خود را بر روى اصلاحات خواهد گذاشت. از مجموع ۱۸ وزیر کابینه جدید ژاپن، تنها چهار وزیر امور خارجه، امور داخلى و ارتباطات، بهداشت و رفاه و کار، دبیر و سخنگوى ارشد دولت در سمت خود ابقا شدند و ۱۴ وزیر دیگر جدید هستند.
فوکودا با هدف کاهش میزان نگرانى مردم از وضعیت اقتصادى و رکود تمامى وزیران بخش هایى را که به نوعى با این مسئله ارتباط دارند از جمله وزیر اقتصاد، تجارت و صنعت، وزیر دارایى، وزیر مشاور در امور سیاست هاى مالى و اقتصادى، وزیر مشاور در سیاست هاى امور مالى، اصلاحات ادارى و اصلاح سیستم خدمات عمومى، کشاورزى، جنگلدارى و ماهیگیرى را تغییر داد و یک پست جدید با عنوان وزیر مشاور در امور مصرف کنندگان اضافه کرد تا بدین ترتیب در برابر فشارهاى سیاسى احزاب مخالف براى استعفا مقاومت کرده و تلاش مجددى را براى افزایش میزان رضایت شهروندان ژاپنى از حزب حاکم و دولت صورت داده باشد.
اما احزاب مخالف این تغییر را تنها یک تغییر ظاهرى و یک نمایش تبلیغاتى مى دانند. اوزاوا، رهبر حزب دموکراتیک در این خصوص اظهار داشته: آنچه که شهروندان ژاپنى از فوکودا مى خواهند، ترمیم کابینه نیست بلکه تغییر نخستوزیر است.
وى افزوده: احزاب مخالف در نظر دارند تا قدرت در مجلس نمایندگان این کشور را در جریان انتخابات آتى این مجلس در اختیار بگیرند و خواست سیاسى شهروندان ژاپنى را تحقق بخشند.
هم اکنون حزب مخالف دموکراتیک موقعیت را براى خارج کردن قدرت از دست حزب حاکم لیبرال دموکرات بسیار مناسب مى بیند و طبیعى است که فشارهاى خود را در این راستا افزایش دهد و شواهد نیز نشان مى دهد در صورت انحلال مجلس نمایندگان و برگزارى انتخابات، همچون انتخابات مجلس مشاوران شکست حزب حاکم دور از دسترس نیست.
در نقطه مقابل این مسئله وجود دارد که حزب دموکراتیک نیز به تنهایى قادر نخواهد بود اکثریت کرسى هاى مجلس نمایندگان را به دست آورد و ناگزیر به ائتلاف با سایر احزاب خواهد بود. ائتلافى که با توجه به سخنان و موضع گیرى هاى رهبران این حزب در آن حزب لیبرال دموکرات جایگاهى نخواهد داشت. اما تجربه نشان داده هرگاه که دولت هاى ائتلافى در ژاپن به قدرت رسیدند و در آن ائتلاف حزب لیبرال دموکرات حضور نداشته است، این دولت ها در مدت زمانى کوتاه و پى در پى سقوط کرده و به عبارتى بى ثباتى سیاسى را در ژاپن به همراه داشته است و این امر نشان از جایگاه ویژه حزب لیبرال دموکرات در صحنه سیاسى ژاپن دارد.
در پایان باید گفت اگر این ترفند فوکودا (تغییر کابینه) نتیجه ندهد، وى سه راهکار در پیش روى دارد:
۱- انحلال مجلس نمایندگان و برگزارى انتخابات، که این کار به معنى «هاراگیرى سیاسى» (خودکشى به سبک سامورایى ها) و شکست حزب حاکم مى باشد.
۲- بازگشت به سیاست مصالحه با مخالفان که سنتى دیرینه در تاریخ سیاسى ژاپن به شمار مى رود، که قبول این امر نیز از سوى احزاب مخالف بعید به نظر مى رسد.
۳- کناره گیرى فوکودا از رهبرى حزب لیبرال دموکرات و در نتیجه نخست وزیرى و جایگزینى فرد دیگرى از اعضاى حزب حاکم به سمت رهبرى حزب لیبرال دموکرات، شخصى که همانند کوایزومى از قابلیت هاى بالایى برخوردار باشد تا بتواند آب رفته را به جوى بازگرداند.
در هر حال با توجه به وضعیت موجود و جدیت حزب مخالف دموکراتیک و شخص اوزاوا براى خارج کردن قدرت از دست حزب حاکم و موقعیت شکننده فوکودا در حزب لیبرال دموکرات، صحنه سیاسى ژاپن آبستن تغییراتى خواهد بود که شاید منجر به ایجاد سیستم دو حزبى در این کشور شود و همین مسئله گامى باشد در جهت توسعه سیاسى ژاپن، چرا که روى کار بودن دائم حزب لیبرال دموکرات باعث شده این سیستم توانایى طرح نیاز و پاسخگویى به نیازهاى احزاب دیگر را نداشته باشد و در مجموع این وضعیت را مى توان به نوعى نشان دهنده ناکارایى سیستم سیاسى ژاپن دانست.