علی معصومی (وزوایی)
در اهمیت واحد پول ملی و قانونی و نام آن و همچنین طرح ها و نقوش و کلمات و عبارت هایی که همراه دارد سخن فراوان است و هیچ کس در حساسیت و بنیادی بودن آن تردید ندارد. همان طور که پرچم نماد ملی و نشانی از هویت یک ملت و ابزاری برای تمیز یک ملت از ملت دیگر و... است واحد پول ملی نیز همین حالت را دارد و تمام عناصر تشکیل دهنده آن (اعم از نام پول ملی و طرحها و نقش ها و کلمات و عبارت هایی که همراه دارد) باید بازتاب هویت دینی و ملی و تاریخی یک ملت باشد.
متاسفانه نام واحد پول قانونی و ملی ما نه تنها نشانی از هویت ملی و دینی و تاریخی ما را ندارد بلکه نماد استعماری و صلیبی است و به هیچ وجه این نام شایسته ملت و میهن ما نمی باشد. به همین سبب انتظار این بود که بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی واحد پول ملی ما نیز که از یادگارهای دوره استعماری و صلیبی است فورا عوض شود و نامی متناسب با هویت ملی و دینی و تاریخی ملت ایران برای واحد پول ملی انتخاب گردد. البته نمی خواهیم در این باره کسی را به کوتاهی و غفلت و بی اعتنایی متهم کنیم زیرا در این سه دهه اخیر مشکلات و توطئه هایی که دشمنان برای ملت ایران به طور مستمر به وجود آورده اند چنان شدید و فراگیر بوده است که برای مسئولان و برنامه ریزان مجال کم تری برای اندیشیدن و اقدام کردن در این باره پدید آمده است . اساسا فلسفه نگارش مقاله حاضر نیز همین است که برنامه ریزان و تصمیم گیرندگانی را که مجالی برای اندیشیدن در این باره نداشته اند متوجه اهمیت موضوع تغییر نام واحد پول ملی بنماید.
جالب توجه این است که در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران درباره عدم تغییر نام واحد پول ملی حتی بر خلاف سنت و روش تاریخی موجود در ایران عمل شده است یعنی اینکه در تاریخ ایران رسم بر این بوده است که هرگاه سلسله و نظام حکومتی موجود از میان می رفته و سلسله و نظام حکومتی جدید می آمده است معمولا سلسله جدید در ابتدای کار و پیش از هر اقدام مهم دیگر نام واحد پول موجود را عوض می کرده و نام جدیدی که متناسب با هویت سلسله جدید بوده بر می گزیده است . به همین علت می باشد که در تاریخ ایران با انواع واحد پولی همچون دینار درهم تومان عباسی صاحبقران (قران) شاهی صناری (صد دیناری) ناصری نادری سلطانی خدابنده محمدی و... مواجه هستیم . حتی قاجارها که ریشه ایلیاتی و پهلوی ها که ریشه استعماری داشتند حاضر نشدند نام واحد پولی قبلی را بپذیرند و واحد پولی جدیدی به وجود نیاورند.
در زمان های گذشته نام واحد پول ملی و قانونی ایران در حالی تغییر می کرده است که سایر تغییرات چندان قابل توجه و چشمگیر نبوده و معمولا تغییرات بنیادی در جامعه رخ نمی داده است ولی در جریان پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران همه چیز به طور بنیادی تغییر کرد و کلا نه تنها سمت و سوی تاریخ ایران عوض شد بلکه سمت و سوی جهان اسلام نیز به برکت انقلاب و نظام اسلامی دگرگون گردید. با این حال نام واحد پولی هنوز تغییر نیافته است . به عبارت دیگر تصمیم گیری و اقدام درباره تغییر نام واحد پولی به تناسب عظمت دگرگونی حاصل از انقلاب اسلامی و تشکیل نظام اسلامی نبوده است .
اکنون شاید این سئوال در ذهن خوانندگان پدید آید که چرا « ریال » که واحد پولی ملی کنونی میباشد باید عوض شود و چرا « ریال » برای ما حقارت تاریخی دارد و منعکس کننده هویت ملی و دینی و تاریخی ملت ما نیست؟
برای روشن شدن این موضوع لازم است به طور گذرا به چگونگی تبدیل شدن « ریال » به واحد پول قانونی ایران اشاره کنیم . ابتدا باید گفت که لفظ « ریال » شکل فارسی و عربی کلمه اسپانیایی « رئال » می باشد و « رئال » در زبان اسپانیایی یعنی « شاه » و « شاهی » است .
سکه ریال (Real) در اواخر قرن 15 میلادی، یعنی پس از آنکه صلیبیهای جدید مسلمان ها را در شبه جزیره ایبری (اندلس ) شکست دادند و قدرت گرفتند، به نام پادشاه صلیبی اسپانیا ضرب شد. به همین دلیل نام آن سکه نیز شاه و یا شاهی (رئال) گردید. بنابراین ضرب سکه ریال در اسپانیا اساس یادگار و نماد پیروزی صلیبیان بر مسلمانان در اسپانیا است . به همان اندازه که ضرب سکه ریال در اسپانیا نشان و نمادی از قدرت گرفتن و اوج پیروزی صلیبیان بر مسلمانان میباشد نشان و نمادی از شکست و اضمحلال و حقارت مسلمانان شبه جزیره ایبری نیز محسوب می شود. با این توضیحات تا حدودی روشن شد که چرا ریال برای ما احساس حقارت تاریخی دارد و باید هر چه زودتر این لکه حقارت را از دامن اقتصاد و جامعه خود پاک کنیم و به جای لفظ ریال کلمه دیگری را به عنوان نام واحد پولی خود برگزینیم .
البته داستان ریال از تولد در اسپانیا تا تبدیل شدن آن به واحد پول ملی در ایران عربستان و... به همین جا ختم نمی شود و ماجراهای زیادی دارد که همگی آن ماجراها منعکس کننده پیروزی صلیبیان و استعمارگران بر ایران و سایر کشورهای اسلامی است .
قابل تامل اینکه چرا لفظ و کلمه ای با داشتن یک دنیا بار منفی و حقارت آمیز برای ایرانیان و مسلمانان تبدیل به واحد پولی ملی ما و نمادی همسان و هم قد پرچم ما شده است و چرا ما باید این موضوع حقارت آمیز و حزن انگیز را تحمل کنیم . می دانیم که صلیبیون اروپا بعد از آنکه مسلمان ها را در شبه جزیره ایبری شکست دادند و حکومت اسلامی را از این ناحیه بر چیدند به همین اندازه قناعت نکردند و در صدد بر آمدند ضمن استمرار جنگ های صلیبی در شرق جهان اسلام سرزمین های شرقی اسلام را نیز فتح و غارت کنند. به همین سبب لشکرکشی های پی درپی از طریق دریا آغاز شد و هر یک از فرماندهان جنگ های جدید صلیبی با راه انداختن ده ها کشتی جنگی و بسیج هزاران سرباز مسلح روانه شرق شدند. هجوم صلیبیون شبه جزیره ایبری به شرق جهان اسلام که بعدا با هجوم کل اروپا همراه شد در تاریخ به دوره استعمار و دوره غارت و سرکوب شرق مشهور است . این دوره چند صد ساله با هزاران فجایع و حوادث حزن انگیز و هولناک همراه بود که حتی فهرست کردن این فجایع نیز دشوار است تا چه رسد به اینکه به طور مفصل تبیین و توصیف گردد. بنابراین در این جا به هزاران فجایع دوره مذکور کاری نداریم و فقط به این موضوع اشاره می کنیم که چون لشکریان صلیبی از شبه جزیره ایبری (اندلس ) به حوزه خلیج فارس اقیانوس هند دریای عمان و... رسیدند و با کشورها و اقوام این حوزه به جنگ و ستیز پرداختند ریال اسپانیا را هم با خود به حوزه های مذکور آوردند و به رواج آن پرداختند. بدین ترتیب ریال اسپانیا هم به عنوان نماد پیروزی صلیبیان در شبه جزیره ایبری و هم به عنوان نماد پیروزی لشکرهای صلیبی در شرق اسلامی در کشورها و سرزمینهای هند پاکستان ایران شبه جزیره عربستان عمان و... شناخته شد و تا حدودی رواج پیدا کرد. روند رواج ریال اسپانیا در سرزمین ها و کشورهای حوزه اقیانوس هند خلیج فارس و دریای عمان که از قرن دهم هجری آغاز شده بود به تدریج چنان گسترش یافت که برای بسیاری از مردم منطقه که با تجارت و خرید و فروش مرتبط بودند پول شناخته شده و وسیله داد و ستد گردید. با این حال ریال تا زمان قدرت گرفتن رژیم پهلوی هرگز در ایران پول رسمی به حساب نمی آمد و حتی در ایران عصر قاجاریه دولت ایران واحد پول خاص خودش را داشت .
پس از آنکه رژیم پهلوی در ایران شکل گرفت و پایه های قدرتش محکم شد در تاریخ 27 اسفند 1308 هـ . ش طبق مصوبه ای ریال به جای قران به عنوان واحد پول قانونی ایران معرفی شد. این هم خود جای سئوال است که چه علقه و رابطه ای بین رژیم پهلوی و صلیبیون قرن 15 میلادی وجود داشت که آنها (صلیبیون ) ریال را به عنوان نماد پیروزی بر مسلمانان متولد کردند و رژیم پهلوی نیز پس از قدرت گرفتن ریال را واحد قانونی و ملی پول ایران نمود. لابد بین اسلام ستیزی رژیم پهلوی و صلیبیونی که دشمن اسلام بودند رابطه ای بوده است و شاید همان طور که تولد ریال در اسپانیا نشانی از پیروزی صلیبیون بر مسلمانان محسوب می شد رسمی شدن ریال در ایران نیز نشانی از پیروزی صلیبیون داخلی و یا عوامل داخلی صلیبیون در ایران بوده است .
اکنون این پرسش مطرح می شود که چه نامی و چه واژه ای می تواند جایگزین ریال شود و ظرف مناسبی برای انعکاس هویت ملی و دینی و تاریخ ملت مسلمان ایران و انقلاب شکوهمند اسلامی گردد.
یقینا یافتن و برگزیدن واژه و کلمه مناسب برعهده دست اندر کاران امور اقتصادی و سیاسی است ولی باید گفت که اکثریت قاطع واژه ها و نام هایی که در قرون گذشته به عنوان واحد پول قانونی و ملی ایران مطرح بوده اند شایسته انتخاب و گزینش مجدد نیستند زیرا تعدادی از آن ها برگرفته از نام شاه و فرمانروای همان زمان می باشند.. مانند عباسی نادری ناصری خدابنده و... که همگی برگرفته از اسم خاص و یا لقب خاص شاهان و فرمانروایان هستند. تعدادی از آن ها نیز گرچه اسم عام می باشند ولی به این دلیل که بار معنایی خاص دارند شایسته گزینش نیستند. مانند شاهی سلطانی و...
بالاخره تعدادی نیز گرچه برگرفته از اسم خاص نیستند و بار معنایی خاص نیز ندارند ولی ریشه خارجی دارند. مانند تومان که واژه مغولی است و شایسته گزینش نمی باشد و یا دینار و درهم که آن ها نیز با اینکه در تاریخ ایران و اسلام رواج گسترده داشته اند ولی در اصل ریشه یونانی دارند.
بنابراین از میان همه نام ها و عبارت هایی که در تاریخ ایران به عنوان نام واحد پولی مطرح بوده اند فقط نام و واژه « محمدی » که در دوره هایی از تاریخ ایران به عنوان واحد پولی استفاده می شده با بقیه تفاوت هایی داشته است زیرا نام رسول اکرم (ص ) بوده و بار معنایی و تاریخی و اعتقادی خاص اسلام داشته است .
اکنون امید است پس از سپری شدن حدود سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی نوبت به تغییر نام واحد پول ملی و زدودن احساس حقارت تاریخی در این حوزه نیز فرارسیده باشد.