گروه بینالملل، فرزانه روستایی: برای اولین بار طی چند سال گذشته عراقیها احساس میکنند آزادند و میتوانند بدون ترس از کشته شدن از یک محله بغداد به محله دیگری بروند. در حال حاضر عراقیهای بیشتری بین مناطق شیعه و سنی برای خرید، رفتن به مدرسه یا کار به رفت و آمد مشغول هستند. حتی مردم بعضاً جرات میکنند بعد از تاریک شدن هوا از خانه خارج شوند. گویا زنان نیز جرات میکنند لباس خود را آنطور که دوست دارند انتخاب کنند بدون اینکه از کسی ترسی داشته باشند. کاروانهای ماشین عروس دوباره به راه افتاده است و مردم برای گشتزنی به خیابانها سرک میکشند. سه هفتهیی هست که عراق و پایتخت آن آرام است و هر چه میگذرد این احتمال تقویت میشود که تحولی امنیتی در حال پدیدار شدن است.
آمار آمریکاییها میگوید از ژانویه سال 2006 که انفجار حرم امام حسن عسگری(ع) در سامرا رخ داد و سنگینترین موج قتل و غارت و حملات انتحاری و بمبگذاری در عراق به راه افتاد بغداد آرامترین روزها و شبها را طی سههفته گذشته طی کرده است. این در حالی است که سه ماه بعد از انفجار سامرا 1600 حمله تروریستی طی یک هفته در ماه ژوئن ثبت شد. از نظر آمریکاییها این حملات شامل بمبگذاری، حملات انتحاری، ترور، انفجار بمبهای کنار جادهیی، انفجار مین، خمپاره و شلیک موشکهای زمین به هوا است. ثبت 575 حمله برای هفته اخیر حاکی از کاهش قابل ملاحظهیی است که تعمق کارشناسان امنیتی را برانگیخته. در حال حاضر تلفات نیروهای عراقی 40 درصد و تلفات غیرنظامیان 75 درصد کاهش یافته است. به نظر میرسد تقویت نیروهای آمریکایی، اعمال طرحهای ضدتروریستی و نیز افزایش داوطلبان سنی مذهب برای مقابله با حملات القاعده در رسیدن به رکورد اخیر حمله عامل مهمی برای کاهش ناامنیها باشد. حدود 45 هزار نفر از این داوطلبان ماهانه 300 دلار حقوق دریافت میکنند.
برخی از کارشناسان معتقدند نبرد اصلی عراق نبردی خاموش ولی بسیار داغ و فعال است. این کارشناسان میگویند داغتر از حملات انتحاری و نظامی، نبرد اطلاعاتی آمریکاییها با تمام کسانی است که دستی در ناامنیهای عراق داشته یا رابطهیی با شورشیان برقرار کردهاند. نبرد اطلاعاتی آمریکاییها با شورشیان و فعالان القاعده در عراق طی چند ماه گذشته منجربه دستگیری و به دام افتادن مهرههای مهمی از شورشیان شده است. این احتمال نیز میرود که همچون دستگیری صدام حسین، آمریکاییها دستگیری برخی فعالان القاعده و شورشیان را هیچگاه اعلام نکنند تا از آن طریق بتوانند به پیگرد دیگر عوامل شورشیان بپردازند. گفته میشود ترور برخی از سران قبایل سنی که اتحادیهیی برای مبارزه با القاعده تشکیل دادهاند عکسالعمل شورشیان نسبت به دستگیری و ترور رهبران شورشیان عراق بوده است.
اوایل ماه جاری رابرتام گیتس وزیر دفاع آمریکا رسماً اعلام کرد که ایرانیها به ما قول دادهاند جداً جلوی ارسال وسایل انفجار نفوذکننده در زره را بگیرند. این وسایل انفجاری که طی چند سال گذشته تلفات مهیبی را به سربازان آمریکایی تحمیل کرده پس از کار گذاشته شدن کنار جادهها به سوی وسایل نظامی آمریکاییها شلیک شده و به درون زره نفوذ میکند و به همین دلیل تلفات قابل توجهی پدید میآورد. آمریکاییها براساس ارزیابیهای خود به این نتیجه رسیدهند که وسایل انفجاری نفوذ به زره از سوی شیعیان علیه آمریکاییها استفاده میشود و سنیها غالباً با کار گذاشتن مینهای زیرزمینی یا بمبهای کنار جاده به کمین آمریکاییها مینشینند. طی ماههای گذشته آمریکاییها توانستند چندین انبار از این وسایل انفجاری را کشف کنند. بسیاری از تجهیزات انفجاری از ماهها قبل در این مکانها نگهداری میشده است. ایرانیها همواره ارسال تجهیزات انفجاری برای شورشیان را انکار کردهاند. فشار امنیتی متمرکز در بغداد و استان انبار موجب شده است تا تمرکز شورشیان از این دو استان به مناطق دیگر از جمله شمال عراق منتقل شود. نیروهای آمریکایی با کمک سربازان عراقی طی دو ماه گذشته حملات فشردهیی را علیه عوامل شورشیان در این دو استان وارد کردهاند. شواهد امنیتی آمریکاییها حاکی از آن است که ناامن شدن این دو استان برای شورشیان در کنار تشکیل اتحادیهیی علیه القاعده از سوی روسای قبایل سنی در امن شدن بغداد بسیار موثر بوده است. از سویی تحول دیگری در کاهش موارد درگیریها موثر بوده است.
به جریان افتادن مذاکرات دیپلماتیک با وساطت دولت عراق بین ایران و آمریکا بیتردید از عوامل مهم تاثیرگذار در روابط امنیتی داخل عراق است. سه روز پیش آمریکاییها رسماً اعلام کردند که ایران با استفاده از نفوذ خود توانسته است در کاهش حملات به آمریکاییها و پایین آمدن درصد ناامنیها کاملاً موثر باشد.
اولین تاثیر اعمال نفوذ قدرتمند ایران در عراق موضع جدید مقتدا صدر بود و اینکه به هواداران خود دستور داده است فعلاً کوتاه بیایند. گزارشی که نیویورک تایمز به نقل از منابع نظامی منتشر کرده حاکی از آن است اواسط ماه سپتامبر که مقتدا صدر شبهنظامیانش را فعال کرد در اثر درگیریها و عکسالعمل سنیها تعداد جنازههایی که روزانه در خیابانهای بغداد پیدا میشد به روزانه 30 جسد میرسید. دستور اخیر مقتدا صدر به هوادارانش مبنیبر اینکه خویشتنداری به خرج دهند باعث شده تا آمار جنازههایی که روزانه در بغداد پیدا میشود به رقم قابل توجه 6 جسد در روز کاهش پیدا کند.
هفته گذشته 9 ایرانی که چند ماهی را در بازداشت آمریکاییها گذرانده بودند آزاد شدند و همین نشانهیی است که فعالیتهایی جدی بر سر برقراری امنیت در عراق جریان دارد و احتمالاً ادامه خواهد یافت.
سه روز پیش علیالدباغ سخنگوی دولت عراق ضمن تقدیر از نقش ایران در کمک به برقراری امنیت در عراق اعلام کرد قرار است وزرای سنی که برای مدت 4 ماه دولت را تحریم کرده بودند دوباره به کابینه باز گردند. بازگشت وزرای سنی و آشتی دوباره آنان با دولتی که نوریالمالکی شیعه آن را مدیریت میکند تحولی است که میتواند در بخشهای اجرایی دولت تاثیر قابل توجه داشته باشد. تحول مشابهی نیز در ارتباط با پارلمان عراق در حال رخ دادن است. یک طیف سنی از اعضای پارلمان عراق که پارلمان را تحریم کرده بودند احتمالاً باز خواهند گشت. بازگشت وزرا و اعضای سنی پارلمان نشانه قابل توجهی از نزدیک شدن عراقیها ـ حتی برای کوتاه مدت ـ به مصالحهیی نسبی است.
بدهبستانهای سیاسی دیگری ارائهدهنده موارد دیگری از مصالحه سیاسی در عراق است.
متوقف شدن حکم اعدام سلطان هاشم احمد وزیر دفاع صدامحسین یکی از این موارد است.
دادگاههای عراق وزیر دفاع صدام را به جرم جنایت علیه بشریت محکوم کردهاند اما جناحهایی از کردها و سنیها مخالف اجرای حکم اعدام او هستند. نوریالمالکی نخستوزیر عراق در معاملهیی که به نوعی امتیاز دادن به سنیها محسوب میشود دستور توقف حکم اعدام و بررسی مجدد پرونده هاشمی را صادر کرده است. اما در یک تحول دیگر به نحو ملموستری میتوان به جریان افتادن فعل و انفعالهای سیاسی را در میان عراقیها شاهد بود. دولت عراق به پارلمان اعلام کرده است که نسبت به قانون «بعثیزدایی» تسامح بیشتری از خود نشان دهد.
براساس یکی از لوایحی که پارلمان عراق به تصویب رسانده است اعضای حزب بعث عراق از استخدام در دوایر دولتی منع شدهاند. مصوبه پارلمان در حالی است که بیشتر اعضای حزب متحد بعث از اهل تسنن عراق بودهاند. براساس مصالحه جدید حدود ده هزار نفر دیگر که شائبه عضویت یا همکاری در حزب بعث را داشتهاند به استخدام دوایر دولتی در خواهند آمد. قرار شده است کلیه کارمندان سابق دولت نیز حقوق معوقه خود را دریافت کنند. یک توافق دیگر روابط شیعیان و اهل تسنن را به نفع گسترش امنیت و کاهش ناامنیها بهبود بخشیده است. دولت شیعه متعهد شده است به هر خانواده عراقی که از خانه خود فرار کرده است در ازای بازگشت مبلغ یک میلیون دینار معادل 812 دلار بپردازد. تقریباً 150 هزار خانواده عراقی که حدود 900 هزار نفر از جمعیت این کشور را در بر میگیرد و 95 هزار نفر از آنان ساکن بغداد بودهاند به دلیل ناامنیهای سالهای اخیر خانه و کاشانه خود را رها کرده بودند. بازگشت این تعداد از عراقیهای جابهجا شده که تقریباً یک دهم جمعیت این کشور را تشکیل میدهد میتواند عامل مهمی در برقراری انتظام اجتماعی و گسترش امنیت سیاسی محسوب شود.