ایسنا آبروی ماست

احمد مسجد جامعی

چند وقت پیش مطلع شدم که به مناسبت انتشار یکمین میلیون خبر ایسنا مراسمی برگزار می‌شود. فکر می‌کردم که به این مناسبت بزرگی در پیش است و مسوولان سازمان‌ها و دستگاه‌های ذی‌ربط این موفقیت چشمگیر نهاد جوان ایسنا را تبریک می‌گویند، اما وقتی آنجا رفتم، دیدم محفلی است ساده و به حضور گروهی از جدی‌ترین و پرشورترین و جوان‌ترین و تاثیرگذارترین عناصر خبر کشور و همگی از مجموعه ایسنا.

 آنان به مناسبت ارسال یکمین میلیون خبر کیکی بریدند و جشن کوچک خود را صمیمانه و غریبانه برگزار کردند و هیچ گزارشی از آن مراسم در شبکه‌های مختلف صداوسیما و سایر رسانه‌ها انتشار نیافت. این می‌توانست نشانه دو نگرانی باشد،‌ یکی اینکه نگاه مدیران دولتی به خبرگزاری پیشتاز و روزآمدی مثل ایسنا نگاه مثبتی نیست و نه تنها توفیق در تولید یک میلیون خبر برایشان خوشایند نیست که نگران‌کننده هم هست و دیگر اینکه خود بچه‌های ایسنا هم دلواپسی‌ها دارند که نمی‌خواهند موفقیت به این بزرگی را با صدای بلند اعلام کنند. این روزها خبرهایی که از ایسنا می‌رسد نشان می‌دهد که این نگرانی‌ها بی‌جهت است. تأسیس خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در تاریخ خبر ایران رویداد مهمی است. هنگامی که بحث تأسیس خبرگزاری‌های غیررسمی مطرح شد، مخالفانی جدی داشت. گروهی از مدیران رسانه‌های رسمی خبری از مخالفان تاسیس خبرگزاری‌های غیر دولتی به کار آن آنان آسیب وارد می‌کرد. از سوی دیگر برخی از مقام‌های رسمی از نظر امنیت ملی با تاسیس خبرگزاری‌های غیر دولتی مخالف بودند و گمان می‌کردند خارج کردن جریان تولید خبر از انحصار دولت به مسائل و مشکلات امنیتی می‌انجامد، اما گروهی دیگر گمان می‌کردند که حضور خبرگزاری‌های غیر دولتی نه تنها مشکلی ایجاد نمی‌کند که با ورود رقیب در افزایش کیفیت فعالیت‌های رسانه‌های ملی و رسمی خبری نیز مؤثر خواهد بود. ضمن اینکه به نظر می‌رسید که خبرگزاری‌های غیر دولتی نه تنها برای منافع ملی آسیبی نخواهند داشت، بلکه از نظری در خدمت منافع ملی قرار خواهند گرفت.

روایت و تحلیل غیر ایرانی از رویدادهای ایران یکی از مشکلاتی است که متخصصان ارتباطات نیز به آن اشاره کرده‌اند. پیش از تاسیس و توسعه خبرگزاری‌های غیر دولتی،‌ رویدادهای ایران در حجم وسیعی از سوی رسانه‌های متنوع خارجی روایت می‌شد و طبیعی است که در هر روایتی منافع و ملاحظات راوی نیز مداخله داشته باشد و وقتی همه رویدادهای یک کشور به روایت‌های بیگانگان گفته شود، طبیعی است که منافع ملی آن کشور رعایت نشود و تصویر نامناسبی از آن در جهان ارائه شود. حضور یک خبرگزاری دولتی که رقیبی برایش نیست، باعث می‌شد که ما در روایت رویدادهای خودمان مشکل و ضعف داشته باشیم.

وقتی ایسنا و متعاقب آن دیگر خبرگزاری‌های غیر رسمی تاسیس شدند،‌ این ماجرا آشکارتر شد و اکنون مثال‌های زیادی برای اثبات ادعایمان داریم. یادم نمی‌رود که در ماجرای 18 تیر ایسنا یکی از منابع خبری جدی بود و رسانه‌ها و خبرگزاری‌های خارجی نیز به خبرگزاری دانشجویان ایرانی استناد می‌کردند. در آن روزها وقتی با ایسنا برخوردی نامناسب صورت گرفت،‌ این خبرگزاری‌ هم خبررسانی درباره آن حادثه را متوقف کرد و بعد از آن که دیدیم اخبار مخدوش از حادثه افزایش پیدا کرد. البته ایسنا به خاطر رعایت منافع ملی بلافاصله به خبررسانی ادامه داد.

ایسنا و دیگر خبرگزاری‌های که بعد به جرگه خبررسانی پیوستند،‌ با شکستن انحصار تولید خبر تاثیر زیادی در جامعه ایران گذاشتند. این خبرگزاری‌ها با به کارگیری نیروهای جوان و خلاق و کم توقع و پرنشاط هم توانستند دایره خبررسانی را گسترده‌تر کنند و هم به خبررسانی ادامه دادند و البته به دلیل روش آزمون و خطایی ناگزیر به کار گرفته بودند،‌ اشکال‌هایی هم در کار بود، اما ایسنا و دیگر خبرگزاری‌ها اکنون به بلوغ رسیده‌اند.

یکی از ویژگی‌های ایسنا که باعث مخالفت‌هایی از سوی نهادهای رسمی می‌شد و اکنون به شکل پررنگ‌تری خود را نشان می‌دهد،‌ رویکرد انتقادی این خبرگزاری بود زیرا ما مدیران عادت به شنیدن نقد نداریم و هر نقدی را به حساب دشمنی می‌گذاریم. این خبرگزاری در حوزه فرهنگ و هنر نیز چنین رویکردی داشت و انتقاد از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به کرات در خروجی آن مشاهده می‌شد و حجم نقد آنان به حدی بود که برخی از همکاران را نیز نگران و ناراحت می‌کرد، اما مدیریت فرهنگی این اتفاق را به فال نیک می‌گرفت و نه تنها مشکلی بر سر راهشان ایجاد نمی‌شد بلکه هر جایی به مشکل برمی‌خوردند و به یاریشان می‌شتافت، زیرا باور داشتیم که فرهنگ نقد بدون چنین تحمل‌هایی شکل نمی‌گیرد و منافع چند صدایی در فضای جامعه ما دستاورد بزرگی است که هزینه محدود آن را باید پرداخت. اکنون ایسنا در دوره بلوغ خود به سر می‌برد، اما نحوه فعالیتش هنوز با مخالفت‌هایی روبه‌رو است. برخی گمان نکنند با محدود کردن این خبرگزاری به بیان روایت‌های کلیشه به منافع و امنیت ملی کمک می‌کنند، در حالی که چنین محدودیت‌هایی بار دیگر روایت ایرانی از رویدادهای کشور را کم‌رنگ و مخدوش می‌کند و به بیگانگان امکان فعالیت‌های بیشتری می‌دهد و آنان می‌توانند در غیبت نگاه، تحلیل و روایت‌های متعدد ایرانی جولان بیشتری بدهند. به نظرم اعتماد به ایسنا و نشاط دانشجویی و حمایت از فعالیت‌های آزادانه آن بزرگ‌ترین خدمت به منافع ملی در حوزه خبر است و امیدواریم مدیران، مقامات و سیاستگذاران رسانه‌یی به این نکته مهم توجه داشته باشد که ایسنا آبروی ماست.