* در راستای برگزاری انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی، برخی اصلاحطلبان معتقدند که به دلیل رقابتی نبودن فضای انتخابات این طیف نباید در عرصه حاضر شوند.
** شرکت در انتخابات واجب و لازم است، در وصیتنامه حضرت امام راحل به این مساله توجه شده و برای بعد از اوست، طبیعتا شرکت پرشور مردم در انتخابات موجب تقویت نظام میشود البته ممکن است بداخلاقیهایی در حق برخی افراد شود اما در عین حال حضور در انتخابات یعنی تحقق مردمسالاری دینی.
رهبری هم به این مساله اشاره کردهاند که انتخابات باید پررونق و پررنگ باشد. البته ما معتقدیم برای حضور پررنگ مردم در انتخابات باید همه ارگانها و همه نهادها به این مساله پایبند و به دنبال ایجاد وحدت نیز باشند. اتحاد ملی و انسجام اسلامی تنها در شعار نباید معنا پیدا کند بلکه در عمل نیز این مساله باید مورد تاکید قرار گیرد.
در برخی موارد بین نیروهای انقلاب این اتحاد وجود ندارد و در تایید صلاحیتها برای انتخابات مجلس هشتم بعضا دیده شده افرادی که زمان زیادی را در خدمت اسلام و امام و انقلاب بودهاند رد صلاحیت شدهاند. چگونه است این فرد که بیش از 30 سال در کنار امام و انقلاب بوده یکباره صلاحیتش از بین میرود. افراد به این شکل دلسرد میشوند. درست است که مردم به امام و نظام معتقد هستند اما به هر جهت این نوع رفتارها زمینههای دلسردی را فراهم میکند.
من نمیگویم همه افرادی که ثبت نام کردهاند باید تایید میشوند اما باید بر اساس موازین قانونی و شرعی با مردم رفتار شود، اگر در قانون پیشبینی شده که مراجع چهارگانه راجع به کسی نظر بدهند، اگر این منابع چهارگانه مطلب سوئی علیه کسی نداشتند به این معناست که آن فرد تایید صلاحیت میشود. به عنوان مثال کسی که یک عمر در کنار انقلاب بوده، التزام عملی به اسلام دارد و یا این که فردی چند دوره نماینده بوده چطور در این چند دوره به اسلام التزام داشته اما از حالا به بعد دیگر التزام ندارد، چنین چیزی اصولا از نظر تفکر و سیاستهای فقهی حضرت امام محکوم به شکست است.
اگر سلایق و جناحهای مختلف در تایید صلاحیت افراد حاکم شود و در این راستا برخورد سیاسی صورت گیرد غیرشرعی و غیرعادلانه است و این موضوع را هیچ فطرت سالمی نمیپذیرد.
به هر جهت برخوردهای ناصوابی که با افراد در راستای تایید یا عدم تایید صلاحیتها شد باعث کدورت و بدبینی شد که منجر به دلسردی در انتخابات شد. دستگاههای اجرایی و نظارتی باید رعایت عدالت را داشته باشند تا بتوان زمینه حضور مردم در صحنه را فراهم کرد و موجبات دلسردی افراد ایجاد نشود.
* به هر حال عدهای معتقدند به دلیل این که فضای انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی رقابتی نیست بهتر است اصلاحطلبان در این عرصه حضور پیدا نکنند چون ممکن است اقلیتی که بعدا در این مجلس تشکیل میشود شاید اقلیت کارآمدی نباشد و نتواند تاثیر لازم را بگذارد.
** اعتقاد شخصی من این است که ما باید در انتخابات شرکت کنیم و نباید میدان را به هیچ وجه خالی کرد، یعنی تا آخرین نفس باید بایستیم چون نظام متعلق به همه است و همه برای آن زحمت کشیدهاند بنابراین باید در انتخابات شرکت کرد.
* فکر میکنید با این شرایط اقلیت اصلاحطلبی که از این نوع انتخابات به مجلس راه پیدا میکند چه میزان میتواند کارایی و تاثیرگذاری لازم را داشته باشد؟
** این را فرض مسلم نگیرید که اصلاحطلبان اقلیت هستند، با توجه به این شرایط به نظر میآید که ترکیب مجلس در آینده تغییر میکند و نیروهایی که برای ملت دلسوزی نکردند و در مواقعی در انجام وظیفه خود تسامح داشتهاند و یک مقداری مشکلاتی را ایجاد کردند کمتر به این مجلس میآیند. همین افرادی که فکر میکردند در مجلس هفتم یکدست هستند طی عمر چهار ساله این مجلس چند دسته شدند. در رابطه با مجلس آینده هم همین طور است، ممکن است این گروه اقلیت باشد اما در اثر همان فعالیت بتواند بسیار تاثیرگذار باشد مثل این که اقلیت مجلس ششم توانست اکثریت مجلس هفتم را در دست گیرد. در مسائل سیاسی باید برنامهریزی درازمدت داشت و نباید با دلسردی که در برخی مقاطع حاصل میشود صحنه را خالی کرد. چون از خالی کردن صحنه انتخابات چیزی نصیب کسی نمیشود پس باید در عرصه انتخابات حضور پیدا کرد.
* شما فکر میکنید اگر اقلیت کارآمدی وجود داشته باشد به چه حد میتواند از تریبون مجلس برای مقاطع بعدی استفاده کند و به طور کلی به چه میزان تاثیرگذاری خواهد داشت؟
** اولین فایده وجود اقلیت کارآمد این است که تضارب اندیشه به وجود میآید و این تضارب موجب تعالی جامعه میشود. همچنین باعث میشود که یک گروه خاصی به واسطه حضور اقلیت کارآمد نتواند در مجلس تکتازی کند. اقلیت با جبههگیریهای به موقع در مقابل تصمیمهای اکثریت باعث میشود تا این گروه نسبت به تصمیمهایی که اتخاذ میکند با دقت بیشتری عمل کند. اگر اقلیت در داخل مجلس با نظرات کارشناسی و مسائل مختلفی که وجود دارد دقیق و حساب شده وارد مسائل شود در آن صورت تصمیمگیریهای اکثریت نیز تابعی از این نظرات کارشناسی میشود.
الان تورم و گرانی یکی از معضلات عمومی مردم است، هر چه اکثریت بگوید این مشکل وجود ندارد وقتی اقلیت و حتی مردم این موضوع را درک میکنند، باعث میشود که تاثیرگذاری لازم را در تصمیمگیریهای مجلس داشته باشد.
* این تاثیرگذاری تا آنجا هست که بتواند روند برخی تصمیمها را تغییر دهد؟
** ممکن است نتواند تصمیمها را تغییر دهد اما چون این اظهارنظرها یک سدی است در مقابل اکثریت، آنها یک مقداری دست به عصا حرکت میکنند و چون عملکرد آنها از سوی اقلیت نقد میشود سعی میکنند تصمیمها را با کارشناسی بیشتر مصوب کنند. به عنوان مثال در خصوص قیمت بنزین، از قبل قرار بود به صورت پلکانی افزایش پیدا کند که البته چند سال نیز این اتفاق افتاد اولین کاری که مجلس انجام داد گفت ما به دنبال تثبیت قیمتها هستیم، با اینکه این سیاست غلط بود، اقلیت نیز از همان ابتدا گفت این تصمیم غلط است. در چنین شرایطی اقلیت میتواند نقش ایفا کند و اکثریت نتواند هر کاری که میخواهد انجام دهد.
* در حال حاضر اقلیت مجلس هفتم به چه میزان توانست این نقش را نهادینه کند و نشان دهد که اقلیتی پر قدرت بوده است؟
** اقلیت مجلس هفتم ممکن است نتوانسته باشند مانع تصویب قانونی شوند اما در مقاطع مختلف نقش خود را ایفا کردهاند مثلا در ارائه رأی اعتماد به وزرا. حضور کم تعداد اقلیتها در مجلس مساله درستی است اما برخی افراد نیز هستند که افکار بیداری دارند و در این مسیر یا اقلیت همراه و همگام میشوند. در مورد تورم و گرانی هم درست است که نتوانستیم قانونی را به تصویب برسانیم اما تعداد زیادی از نمایندگان مجلس نسبت به این قضیه موضع گرفتهاند و اصل این قضیه به فعالیت اقلیت بر میگردد.
* با توجه به حضور شما در مجالس مختلف گفته میشود که مجلس هشتم احتمالا اقلیتی مثل مجلس پنجم دارد که زمینهساز انتخابات ریاست جمهوری در دوم خرداد شد، با توجه به ارزیابیای که از اوضاع دارید فکر میکنید چنین شرایطی برای اقلیت مجلس هشتم پیش آید؟
** اعتقاد من این است که از میان اکثریتهای مجلس هفتم تعداد کمی به مجلس هشتم راه پیدا میکنند. چون مردم از آنها طرفداری نمیکنند، عملکرد این افراد برای مردم مطلوب نبوده است.
نمایندگان باید با خواست مردم که مقام معظم رهبری نیز به آن اشاره داشت حرکت کنند، الان جامعه از گرانی و تورم دلخور است و به طبقات محروم جامعه فشار وارد آمده است. به هر حال این موارد برای مردم ملموس است و در موقع رای دادن این موضوعات را لحاظ میکنند.
* معتقدید به اینکه اصلاحطلبان خیلی قویتر از مجلس قبل حضور پیدا میکنند؟
** بله من به این موضوع اعتقاد دارم.
* وضعیت اصولگرایان را چطور ارزیابی میکنید؟
** اصولگرایان وضعیت خوبی ندارند. الان چند شاخه و چند دسته شدهاند و خودشان با هم مشکل دارند، ضمن این که مردم هم نسبت به آنها نظر خوشی ندارند. اصولگرایی کار خوبی است اما شعارگونه اصولگرایی کردن بد است، باید شعار توام باشعور باشد. مردم میگویند چگونه اصولگرایی روی کار هستند که مثلا با گرانی و تورم برخورد نمیکنند و به مشکلات مردم توجه ندارند. به هر حال که این افراد شعار دادند و باید پاسخگویی مطالبات و شعارهای خود باشند. از بعد از انقلاب اسلامی هیچ زمانی مثل الان درآمد نفتی نداشتیم و هیچ وقت نیز مثل الان گرانی و تورم نداشتیم. در حال حاضر بازار کنترل نشده است و قیمتها مدام تغییر میکند. در این راستا مردم میگویند با این همه درآمد چگونه تورم و گرانی روز به روز افزایش مییابد. حرف مردم این است که قرار بود نفت بر سر سفرههای آنان بیاید اما دیده میشود که سفرههای آنها نفتی شده و کاری برای آنها انجام نشده است. درست است که مردم به دین میاندیشند و برای معیارهای دینی ارزش قائل هستند اما باید دنیای خوب را هم برای مردم ترسیم کنیم.
* شما مطرح کردید که اصولگرایان وضعیت خوبی ندارند ولی با توجه به این که تعداد زیادی از چهرههای شاخص اصلاحطلب کاندیدا نشدهاند و تعدادی نیز ردصلاحیت شدهاند، عملا چهرههای اصولگرایان بیشتری در صحنه حضور دارند و تقریبا مجلس آینده با اصولگرایان است.
** اولا اصولگرایان چند شقه شدهاند و در همین مجلس هم که اکثریت را داشتند این چند تکته شدن در بعضی مواقع حساس تاثیر زیادی داشته است. به عنوان مثال اگر روی آرای رئیس مجلس ارزیابی داشته باشیم، آرای سال اول نسبت به سالهای بعد کاملا متفاوت است این اختلاف رای نشان میدهد که از عملکرد او راضی نیستند. ممکن است افرادی که وارد مجلس هشتم میشوند با آرم اصلاحطلبی نبایند اما با افکار و اندیشههای اصلاحطلبی نزدیک هستند و جو هم وقتی یک مقدار تغییر کند طبیعتا فضای مجلس بیشتر به نفع اصلاحطلبان خواهد بود.
* با این حساب وضعیت اصلاحطلبان به شکل مشخص چگونه میشود؟ آیا منتظر میمانند تا در داخل مجلس این افکار گردهم بیایند و بعد فراکسیونی تحت عنوان اصلاحطلبی تشکیل دهند؟
** کسانی که با آرم اصلاحطلبی وارد مجلس میشوند یا به احزاب دوم خردادی منسوب هستند، ممکن است به این نام کم تعداد حاضر شوند اما افکار و اندیشههایی که به اصلاحطلبان در سراسر کشور نزدیک هستند وقتی وارد مجلس میشوند طبیعتا از یکدیگر پیروی میکنند.
* وضعیت طرفداران دولت چه میشود، آیا فکر میکنید دولت افرادی را برای طرفداری از خود روانه مجلس کند؟
** من فکر نمیکنم کسی بگوید که ما طرفدار دولت هستیم چون عملکرد دولت مطلوب نبوده و مشکلاتی را ایجاد کرده که افراد در تبلیغات خود نمیگوید طرفدار دولت هستیم اگر هم بگویند به نظر من مردم یا رأی نمیدهند یا اینکه خیلی کم رأی میدهند. معتقدم و نصیحت میکنم که کسی با این آرم وارد عرصه انتخابات نشود چون نتیجه نمیدهد.
* با این وضعیت ظاهرا اکثریت مجلس هشتم در دست اصلاحطلبان است.
** به هر حال ارزیابیها به این سمت و سو میرود.
* این اقلیت اصلاحطلب یا به رغم شما اکثریت اصلاحطلبی که وارد مجلس هشتم میشود چه میزان میتواند برای انتخابات ریاست جمهوری بعدی تاثیرگذار باشد؟
** طبیعتا انتخابی که مردم در راستای اصلاحات اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی برای مجلس هشتم انجام میدهند، به نظر میآید این خواست در انتخابات ریاست جمهوری نیز تاثیر خواهد گذاشت و تغییراتی را در این سطح نیز انجام میدهد. با این وضعیت ظاهرا اکثریت مجلس هشتم در دست اصلاحطلبان است.
* در انتخابات مجلس هشتم با توجه به شرایطی که مجالس پیش از آن داشته اصلاحطلبان باید چه شرایطی را ایجاد کنند تا بتوانند اقبال بیشتری کسب کنند؟ البته با توجه به تجربه حضور مجلس ششم و بعد از آن انتخابات مجلس هفتم.
** من مجلس ششم را کالبد شکافی نمیکنم. به هر جهت یکسری اشتباهاتی در مجلس ششم شده است، نباید افراد مستاصل باشند بلکه به دنبال پاسخگویی به خواست عمومی مردم باشند. حرف مردم را بزنند و به دنبال مطالبات واقعی مردم باشند و به معنای واقعی کلمه به اتحاد ملی و انسجام اسلامی توجه کنند تا مردم به نمایندگان امیدوار شوند اصلاحاتی که انجام میشود به نفع آنها و نظام جمهوری اسلامی است.
* با توجه به تجربهای که مردم از فعالیت اصلاحطلبان در مجالس گذشته داشتهاند فکر میکنید چه کار ویژهای باید صورت دهند که بتوانند دوباره اقبال عمومی را به سوی خود جلب کنند؟
** کاندیداها باید با مردم صداقت داشته باشند و توجه کنند به متن و از حواشی کنارهگیری کنند. در برخی از مجالس گذشته افراد به دنبال حواشی بودند. الان بحث سیاست خارجی و مسائل پیرامون انرژی اتمی از جمله مباحثی است که باید برای آن برنامه داشت یا این که برای مهار تورم و گرانی باید برنامه داشت. در چنین مواردی میتوان اقبال عمومی را به سمت خود جلب کرد.
به طور کلی تغییرات در عرصههای مختلف در همه ادوار مجلس و دولت صورت گرفته است اما این بار مشکلات بیشتر از قبل ملموس است و مردم نگرانی بیشتری نسبت به قبل برای گذران زندگی دارند.
* فکر میکنید با این شرایط، در حال حاضر زمان مناسبی است که اصلاحطلبان در این سطح شرکت کنند و برای انتخابات بعدی فکر کنند، آیا بهتر نبود یک دورهای را برای بازسازی شرایط پیشین خود صرف میکردند؟
** از ابتدای دورهای که دولت تغییر کرد حدود دو سال گذشته و این مدت نیز زمان کمی برای بازسازی نبوده است. باید اگر اشتباهاتی داشتند حتما اصلاح کنند اما یکی از مسائلی که اصلا نباید در مورد آن اشتباه کنند ترک کردن عرصه انتخابات است. اصلاحطلبان اصلا نباید به فکر عدم حضور در انتخابات باشند چون این کنارهگیری مشکلی را حل نمیکند بلکه بر مشکلات نیز میافزاید.
* برخی معتقدند که اصلاحطلبان در صورت حضور در مجلس به صورت اقلیت کاری از پیش نمیبرند و به مجلس بیشتر به عنوان یک تریبون نگاه میکنند، این عده معتقدند اصلاحطلبان در انتخابات حضور پیدا نکنند تا اقدامات مجلس هم به نام آنها تمام نشود؟
** الان هم به اسم اصلاحطلبان تمام نشده است. چون همه میدانند که اکثریت مجلس در اختیار آنها بوده است اما به نظر من ترک کردن فضا به هر شکلی به نفع ما نیست. ما از امکان تریبون مجلس برای بیان برخی مسائل میتوانیم استفاده کنیم. اینکه بیرون باشیم و اصلا تاثیرگذار نباشیم حرف غیرقابل قبولی است. ما باید از حداقل امکانات برای بهرهبرداری استفاده کنیم.
* شما در مجالسی حضور داشتید که بیشتر در نقش اقلیت فعالیت میکردید، به عنوان نمونه این اقلیتها چه کار ویژه و نمونهای را انجام دادهاند که تاثیرگذار بوده؟
** یکی از نمودهای بارز اقلیت در مجالس مختلف در خصوص تعیین وزرا و هیات دولت بوده است، این گروه با رایزنیهایی که انجام میداد راجع به رأیگیریها مقداری تاثیرگذار بودهاند یا در مورد بعضی مصوباتی که در مجلس هست که به نفع ملت نبوده اقلیتها تا حدود زیادی تاثیرگذار بودهاند و اینگونه نبوده که اکثریتها هر کاری که بخواهند انجام دهند.
به هر جهت وقتی از طریق مجلس، مطالبات ملت مطرح میشود باعث ایجاد امیدواری در مردم میشود.
* شما در مجلس پنجم نطقی داشتید در مورد مذاکره محمدجواد لاریجانی با نیک براون که بعد مورد اعتراض ناطق نوری، رئیس مجلس قرار گرفت و ظاهرا درگیری فیزیکی نیز بین شما و یکی از نمایندگان مجلس اتفاق افتاد، این موضوع را به یاد دارید؟
** معیار حرکت ما در مجلس تفکر فقهی و سیاسی حضرت امام راحل بود، یکی از اندیشههای ایشان این بود که آمریکا دشمن درجه یک ماست و مذاکره را مردود میدانستند، در شرایطی که لاریجانی این مذاکره را انجام داد با افکار و اندیشههای امام در تضاد بود بنابراین من هم در نطقی به این مساله اعتراض کردم.
* با توجه به اینکه شما در مجالس مختلفی حضور داشتید، فکر میکنید کدام مجلس قویتر بوده است؟
** مجلس قابل قبول است که تعادل داشته باشد و اصولگرایی و اصلاحطلبان افراط و تفریط نکنند، اما از نظر کارآمدی به نظر من مجلس سوم، مجلس خوبی است اما مجلس پنجم متعادل بود.
* فکر میکنید چه مسائلی باعث شده آنطور که باید مجالس کارآمد نباشند؟
** نمایندگان در مجلس برای وظیفه اصلی خود کم وقت میگذارند، چه بسا طرح و لایحهای مطرح میشود که ممکن است نماینده آن را نخوانده باشد. به نظر من نمایندگان از یکسری کارهای جنبی باید فارغ باشند، البته اصولا ادبیات نمایندگی مجلس در جامعه بد جا افتاده و مردم هر مطالبهای را از نماینده پیگیر هستند. به خصوص در شهرستانها نماینده باید نسبت به همه مسائل پاسخگو باشد در حالی که بیشتر مطالبات اجرایی و اصلا ارتباطی با کار نمایندگی ندارد، اما نماینده میداند که اگر پاسخگوی این انتظارات اجرایی نباشد، بعد از آن از حوزه مربوطه رای نخواهد آورد بیشتر وقت خود را صرف این مساله میکند.
طی این 20 سالی که در مجلس هستم در ملاقاتهایی که با مردم داشتم تنها سه مورد وجود داشته که در خصوص قانونگذاری و وظیفه نمایندگی بوده و بقیه موارد در راستای مسائل اجرایی بوده است.
اینکه مردم به نماینده مراجعه میکنند به دلیل شفاف و صریح نبودن قوانین است.
* پس این موارد به دلیل ضعف قوه قانونگذار است؟
** بله قانونگذاری الان اشکال دارد و باید قوانین شفاف و روشن باشد که بتواند مشکلات مردم راحتتر حل شود.
* عملکرد مجلس هفتم را چگونه ارزیابی میکنید؟
** مجلس هفتم یکسری کارهای عادی در مورد لوایح و طرحها را انجام داد اما به طور کلی مجلس در مواقع بحرانی و مشکلات اصل فعالیت خود را نشان میدهد. به نظر من مجلس هفتم در زمینه دفاع از مطالبان مردم خیلی موفق نبوده است و به خصوص در راستای گرانی و تورم چندان فعال نبوده است یا در مورد مساله بنزین هم نتوانستیم آنگونه که باید وارد شویم و مساله را حل کنیم.
* آقای قمی، چرا بعد از این مدت زمان طولانی که در مجلس حضور داشتید این بار به جای ورامین از تهران کاندیدا شدهاید؟
** من 20 سال است که کاندیدا هستم و مردم هم به من محبت داشتند اما یکسری افراد در این 20 سال رقیب من بودند که نمیتوانستند وارد شوند بنابراین من به تهران آمدم تا فضا برای آنها وجود داشته باشد.
* اگر صحبت خاصی باقی مانده بفرمایید؟
** ما باید برای حفظ انقلاب اسلامی که با شعار استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی صورت گرفت از جان مایه بگذاریم و به تکتک بخشهای این شعار شور ببخشیم و برای تحقق آن تلاش کنیم.