حسن هاشمیان
مقامات آمریکایی مستقر در عراق طی روزهای گذشته گفتند که تلاش دارند زندان معروف «ابوغریب» واقع در30 کیلومتری غرب بغداد را ببندند و زندانیان در بند آن را به جای جدیدی نقل مکان دهند. این مکان جدید اکنون درحال ساخت است و تا سه ماه آینده آماده میشود. فرماندهان آمریکایی همچنین امیدوار هستند که مکان جدید زندانیان عراقی به «بدنامی» ابوغریب دچار نشود. درباره سرنوشت زندان ابوغریب و اینکه بر سر ساختمان آنچه خواهد آمد، فرماندهی آمریکایی میگویند این موضوع در اختیار دولت عراق خواهد بود تا درباره آن تصمیمگیری کند. با این حال اگرچه این ساختمان برای بسیاری از عراقیها نماد « وحشتافکنی» رژیم گذشته بود اما افراد دیگر، زندان ابوغریب را بخشی از تاریخ معاصر عراق میدانند که باید برای بازگویی حقایق یکی از تاریکترین دورههای سیاسی عراق به نحو احسن حفظ شود. زندان ابوغریب که درمحلهای به این نام در غرب بغداد واقع است در دهه 1960 توسط انگلیسیها در مساحتی بالغ بر 115 هکتار بنا گردید.
سرتاسر این زندان مخوف را دیوارهای بلند با سیمخاردارهای گسترده احاطه کرده و در هر گوشهای از آن یک برج نگهبانی تعبیه شده است. از زمان ساختن آن تا سقوط صدام، کسی موفق نشده بود از آن فرار کند. اما در ابتدای مدیریت آمریکاییها برآن و زمانی که هنوز نظمی بر این زندان حاکم نگریده بود، گفته میشود تعداد اندکی از زندانیان جدید موفق شدند از منافذ باز آن و در سایه سهلانگاری سربازان، از این زندان وحشتناک بگریزند. در هنگام یورش آمریکاییها به بغداد نیز زندان ابوغریب مورد اصابت تعداد زیادی موشک و توپ قرار گرفت و دهها نفر از زندانیهای آن به هلاکت رسیدند. با سقوط حکومت بعث در آوریل 2003 زندان ابوغریب به تصرف نیروهای آمریکایی درآمد و نام آن را به « مرکز بازپروری بغداد» تغییر دادند. در روزگار صدام هزاران نفر از عراقیها در این زندان شکنجه و اعدام شدند.
براساس گزارش مرکز تحقیقات مستقل آمریکاww.globalsecurity فقط درسال 1984 چهارهزار زندانی توسط ایادی صدام در ابوغریب اعدام شده بودند. همچنین براساس اسنادی که این مرکز تحقیقاتی به دست آورده، رژیم سابق عراق از زندانیان شیعه و کرد اسیر شده در ورای دیوارهای زندان ابوغریب، به عنوان موشهای آزمایشی در تکمیل ترکیبات بمبهای شیمیایی و بیولوژیک استفاده میکرد. در زمانی دیگر و در موجی از بازداشتها که سراسر عراق را در سال 2001 فرا گرفت بیش از 15 هزار زندانی به ابوغریب آورده شدند و هر 40 نفر آنها را در یک اتاق چهار در چهار محبوس کردند. در اواخر عمر رژیم گذشته صدام عفو عمومی اعلام کرد و بیشتر این زندانیان به جز تعداد اندکی گه گفته میشد برای اسرائیل یا آمریکا جاسوسی میکردند و یا آدم کشته بودند و اولیای دم آنان را نیز نبخشیده بودند، بقیه آزاد شدند. اما به نظر میرسد نام زندان ابوغریب حتی بعد از سقوط صدام همچنان میخواهد با وحشت، اعدام و شکنجه توأم بماند زیرا انتشار عکسهای شکنجه و آزار زندانیان عراقی توسط سربازان آمریکایی در آوریل 2004 که صحت این عکسها به تأیید وزارت دفاع آمریکا رسید، بر استمرار روشهای عذابآور و غیرانسانی در این زندان مهر تأکید گذاشت. این رسوایی و بدنامی به حدی بود که اکنون نیروهای آمریکایی را وادار ساخته هرچه زودتر از کار کردن زیرسقف این زندان دوری کرده و به جای جدیدی بروند.